Drugs

Drugsgebruikers in Amsterdam, elke groep zijn eigen middel en motief

Beeld Ilse Van Kraaij

Door een kritisch rapport over het Amsterdamse antidrugsbeleid staan plotseling ook de gebruikers in de schijnwerpers. Wie zijn dat eigenlijk? Het smoelenboek van de grootste spelers uit de hoofdstedelijke drugsscene.

In Amsterdam is drugsgebruik het nieuwe normaal. Wie die zin leest in het veelbesproken onderzoek ‘De achterkant van Amsterdam’ dat vorige week verscheen, kan de indruk krijgen dat iedere hoofdstadbewoner en toerist er snuivend, blowend en slikkend de dag doorkomt.

Het is goed dat meteen even te relativeren. Kijk je naar de cijfers dan is duidelijk dat een ruime meerderheid van de dik 820.000 inwoners niets met drugs van doen heeft. Gevraagd naar het cannabisgebruik het afgelopen jaar bijvoorbeeld, zei bijna een kwart van de volwassenen tot 65 jaar in de hoofdstad ja. Voor harddrugs als xtc en cocaïne ligt dat percentage op 15 procent. De cijfers komen uit gezondheidsonderzoek van GGD Amsterdam uit 2018.

Neemt niet weg dat er wel degelijk groepen zijn in de hoofdstad waar drugsgebruik wel is genormaliseerd. Daarvoor hebben ze allemaal hun eigen reden. Net als dat ze hun eigen favoriete middelen hebben, en hun eigen problemen.

Wie zijn die groepen? Dankzij de vele onderzoeken die er in Nederland worden gedaan naar middelengebruik, onder meer door de GGD en instituten als het Trimbos en Jellinek, is daar een redelijk beeld van te krijgen. Specifiek voor Amsterdam worden al sinds 1993 trends in drugsgebruik in kaart gebracht in het Antenne-onderzoek.

Beeld Ilse Van Kraaij

De yogasnuiver

Politiebaas Erik Akerboom was een van de eersten die het over yogasnuivers had. De term moet niet te letterlijk worden genomen. Niet iedereen in deze groep doet aan yoga en snuift alleen, ze slikken en roken ook weleens middelen. Het gaat Akerboom vooral om het fenomeen: mensen die doordeweeks gezond eten en regelmatig sporten, terwijl ze zich in het weekend tegoed doen aan allerlei verboden middelen.

De yogasnuiver weet heus wel dat drugs niet goed zijn, al heerst bij deze groep ook sterk het idee dat alcohol en sigaretten, wel legaal, minstens zo slecht zijn voor je gezondheid. Het gebruik van drugs wordt over het algemeen goed gepland. Zo doet de yogasnuiver aan wat onderzoekers ‘roesmanagement’ noemen. Het moment van slikken wordt samen met de dosering goed getimed.

Wat gebruikt de yogasnuiver zoal? Van alles, denk aan cocaïne, lsd of 4-FA – ook wel xtc-light genoemd. Maar vooral xtc blijft populair. Het zorgt voor een gevoel van verliefdheid en van verbintenis. Kleuren en geluiden worden opeens anders waargenomen. Een pilletje slikken is voor veel yogasnuivers dan ook nauw verbonden aan het bezoeken van een festival of andere feestje. Dat is te merken in de Amsterdamse uitgaanswereld. Vraag je uitgaanders naar het gebruik van xtc – zoals het Antenne-onderzoek in de hoofdstad doet – dan zeggen vier op de vijf ooit weleens een pilletje te hebben geslikt. Bijna de helft deed dat de afgelopen maand nog.

Wel is het zo dat de yogasnuiver ook weer niet elk weekend losgaat. De gebruikers in het uitgaanslevens nemen per jaar gemiddeld vijf keer xtc. Bijna een kwart van de slikkers gaf aan het middel naar eigen smaak eigenlijk te veel of te vaak te nemen. Maar over het algemeen geldt: hoe ouder iemand wordt, hoe minder geneigd nog eens een pilletje te slikken. Het Antenne-onderzoek noemt het zelfs een wetmatigheid dat veel gebruikers naarmate ze de dertig naderen hun belangstelling voor xtc langzaam beginnen te verliezen. Al zijn er natuurlijk ook volhouders.

Beeld Ilse Van Kraaij

De drugstoerist

Wandelend door het centrum van de hoofdstad zijn ze bijna niet te missen: blowende toeristen. Soms parkeren ze de auto op de gracht en hangt een groep veelal jonge Europeanen er de hele dag stoned rond. Keuze zat aan plekken waar de wiet kan worden aangeschaft: Amsterdam kent 167 coffeeshops, waarvan dik de helft in het centrum.

Hoeveel toeristen speciaal naar Amsterdam komen om eens flink stoned te worden, is niet precies bekend. De laatst beschikbare cijfers komen uit 2012. Toen hield Amsterdam Marketing een enquête onder bezoekers van de hoofdstad. Zo’n 16 procent van hen noemde coffeeshops en softdrugs als de voornaamste reden om de stad te bezoeken. Ruim een derde zei ook daadwerkelijk een coffeeshop te hebben bezocht, wat overigens nog niet betekent dat ze er ook hebben geblowd. Dergelijk onderzoek is sindsdien niet meer herhaald, volgens hoogleraar Pieter Tops en onderzoeksjournalist Jan Tromp, die ‘De achterkant van Amsterdam’ schreven, omdat het toch vooral sociaal wenselijke antwoorden oplevert.

De toerist die naar Amsterdam komt omdat het de plek lijkt waar alles kan, houdt het niet alleen bij een joint. Cijfers over het gebruik van harddrugs onder toeristen in de hoofdstad ontbreken, maar opvallend is wel dat uit de ‘Monitor drugsincidenten’ blijkt dat de groep vaker in de problemen komt na drugsgebruik dan Nederlandse gebruikers. Dat gebeurt vooral na cannabisgebruik, maar ook xtc bracht flink wat buitenlandse bezoekers naar een ziekenhuis of EHBO-post op festivals. Vaak ook hadden toeristen middelen door elkaar gebruikt. Overigens werden bijna alle incidenten met drugs bij toeristen geregistreerd in Amsterdam.

Beeld Ilse Van Kraaij

De Zuidassnuiver

Het is eigenlijk een cliché: de hardwerkende advocaat of bankier die, om op de been te blijven in zijn gesjeesde leven, een lijntje coke snuift. Toch komen clichés vrijwel nooit uit de lucht vallen.

In Amsterdam wordt zo’n vier kilo (versneden) cocaïne per dag gesnoven, schrijven Tops en Tromp in hun rapport op basis van het KWR-rioolonderzoek. Vraag je het uitgaanders in de hoofdstad, zoals het laatst beschikbare Antenne-onderzoek deed, dan zegt 39 procent dat ze het laatste jaar weleens een lijntje coke hebben gesnoven. Een kwart van hen zegt dat meer dan tien keer in een jaar te hebben gedaan.

De cokesnuiver is relatief gezien vaak man en hoogopgeleid. Onder de harddrugs is het ook een dure drug: gebruikers betalen meestal tussen de vijftig en zeventig euro per gram. Vandaar de naam Zuidassnuiver: vooral mensen met goede banen in een van de hoge kantoorgebouwen kunnen het zich permitteren om met regelmaat een lijntje te gebruiken. Bestellen gaat vaak via een appje naar de vaste dealer, waarna de drugs binnen korte tijd door een koerier worden afgeleverd.

Voor het Antenne-onderzoek werden cokegebruikers geïnterviewd. Een deel van hen ziet coke als uitkomst om alle ballen in de lucht te houden. Velen hebben ervaring met xtc, maar de dipdag die dat oplevert – een soort uitgestelde zware kater – past niet in het drukke leven met een baan, jong gezin of studie. Wel gaat cokegebruik vaak gepaard met alcohol drinken.

Opvallend is dat deze groep lijkt in te zien dat ze er een slechte gewoonte op nahouden, al geeft zeker niet iedereen dat toe. Cocaïne kan sluipenderwijs een patroon worden: iemand ervaart stress, drinkt veel, snuift wat, en voor je het weet wordt dat een dagelijkse vanzelfsprekendheid. Onder uitgaanders die Antenne sprak zei 28 procent van de recente gebruikers te vinden dat zij te veel of te vaak ­cocaïne gebruiken.

Beeld Ilse Van Kraaij

De blower

Met het grote aanbod aan coffeeshops, is de mogelijkheid een joint te roken nooit ver weg voor inwoners van Amsterdam. Volgens hoogleraar Tops en journalist Tromp wordt er door de hoofdstadbewoner ook meer geblowd dan door inwoners van andere grote steden in het land.

Wat een pilletje is voor mensen die naar clubs gaan waar house, techno of andere elektronische muziek wordt gedraaid, is een joint vooral populair in wat het Antenne-onderzoek de ‘urban scene’ noemt: clubs waar met name hiphop wordt gedraaid. Vooral mannen steken er graag een joint op, iets wat in sommige clubs wordt gedoogd.

Volgens Antenne is blowen meer geritualiseerd dan elk ander middel. Het draaien van de joint en die vervolgens samen met anderen oproken. Je wordt er lekker relaxed van. Dat is ook de reden dat cannabis soms naast andere middelen wordt gebruikt, zoals xtc en cocaïne. De joint werkt dan als een soort demper voor die ‘uppers’.

Een groep waarin blowen populair is, wordt gevormd door mbo-studenten. Terwijl zij relatief gezien weinig xtc of cocaïne gebruiken, gaf in 2016 bijna een op de vijf aan een blower te zijn.

Ook Amsterdamse scholieren steken vaker een joint op dan het landelijke gemiddelde, bleek in datzelfde jaar na onderzoek van GGD Amsterdam. Een kwart van de ondervraagde scholieren uit havo 5 en vwo 6 gaf aan de afgelopen maand wiet te hebben gerookt – landelijk ligt dat percentage onder scholieren op vijftien. De Amsterdamse tieners lijken niet veel kwaad te zien in af en toe blowen, bleek uit het onderzoek. Pas bij veelvuldig gebruik zien de scholieren cannabis als erg schadelijk voor de gezondheid.

Beeld Ilse Van Kraaij

De traditionele junk

Wie nu achter het Centraal Station van Amsterdam komt, kan zich moeilijk voorstellen dat dit jaren geleden nog de plek was waar aan drugs verslaafde prostituees of andere junks rondhingen. Maar dat deze groep, veelal verslaafd aan heroïne, minder zichtbaar is geworden, betekent niet dat ze helemaal zijn verdwenen.

Wel neemt het aantal traditionele junks al jaren af, concluderen verslavingsdeskundigen onder meer op basis van het aantal mensen dat methadon krijgt van GGD of huisarts. Begin jaren tachtig werd door de gemeente besloten de zware pijnstiller beschikbaar te stellen aan alle heroïneverslaafden in de stad. Nu blijkt uit de laatst beschikbare cijfers uit het Antenne-onderzoek dat het in 2002 nog ging om dik 2700 methadoncliënten in behandeling, terwijl dat aantal tien jaar later was gedaald naar rond de 2000 mensen.

De groep wordt ook steeds ouder: van 28 jaar in 1985 naar 50 jaar in 2010. Volgens Antenne stijgt de leeftijd met ongeveer een jaar per jaar. Heeft die lijn zich doorgezet, dan zou de gemiddelde junk nu dus tegen de zestig lopen.

Hoewel probleemgebruikers in alle groepen voorkomen, is dit de categorie van de grote problemen. Twee derde gebruikt ook andere middelen, meestal crack (een rookbare variant van cocaïne). Ook is volgens Jellinek vaak sprake van psychiatrische problemen en hebben veel junks een strafblad en geen dak boven het hoofd.

Ook gezondheidsproblemen zijn alom vertegenwoordigd. Zo zijn longen en luchtwegen aangetast door het lange tijd roken van heroïne in combinatie met sigaretten. Door vervuilde spuiten komen ziektes als hepatitis of hiv voor. Al constateert GGD Amsterdam wel dat die ziekten de afgelopen jaren zijn afgenomen. Het verspreiden van schone naalden speelt daarin een rol. In 2016 werden er 90.000 naalden geruild. Begin jaren negentig lag dat aantal nog op meer dan miljoen.

Lees ook: 

Niet alleen in Amsterdam zijn drugs een probleem

Er zijn meerdere brandhaarden in Nederland. Een overzicht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden