Interview Adoptie

Dossiers over adoptie zijn voortaan gratis op te vragen, belooft minister Dekker

De kraamafdeling van het Dijkzigtziekenhuis in 1970. Beeld Hollandse Hoogte / Maria Austria Instituut

Deze week start een onderzoek naar de praktijken die ertoe leidden dat duizenden vrouwen in de jaren vijftig, zestig en zeventig hun kind afstonden. Minister Sander Dekker wil alvast nadenken war de overheid nu kan doen.

Kinderen die zijn afgestaan kunnen voortaan kosteloos hun zogeheten afstandsdossier opvragen.  Dat kondigt minister van rechtsbescherming Sander Dekker (VVD) aan bij de start van een onderzoek naar binnenlandse adopties tussen 1956 en 1984. In die periode stonden meer dan tienduizend ongehuwde vrouwen onder grote druk hun kind af.

Dekker: “Ik zie bij de vrouwen die een kind hebben afgestaan zo veel verdriet, zo veel emotie. Ik denk dat je zoiets nooit een plek kunt geven. Ik kan niet terugdraaien wat hen overkomen is. Maar we kunnen wel nadenken over wat we nu kunnen betekenen. We kunnen in elk geval helpen bij de zoektocht naar biologische ouders of kinderen.”

Het onderzoek naar binnenlandse afstand en adoptie werd begin dit jaar al aangekondigd door Dekker. Deze week gaat het van start met een oproep aan ouders, kinderen en alle anderen die betrokken waren bij afstand en adoptie en de zorg aan ongehuwde moeders, om hun verhaal te vertellen aan de onderzoekers van het Verwey-Jonker Instituut.

Dekker: “Willen zij hun werk goed kunnen doen, dan hebben ze de hulp nodig van mensen die het hebben meegemaakt.”

Sander Dekker, minister voor rechtsbescherming. Beeld ANP

Er is in 2017 ook onderzoek gedaan naar binnenlandse adopties. Waarom nu nog een onderzoek?

“Dat eerste onderzoek was verkennend, het gaf eerste indrukken. Een verdiepend onderzoek is nodig om goed te kunnen begrijpen wat de impact is geweest van adopties en wat de rol is geweest van verschillende partijen. Dan doel ik zowel op de rol van de overheid en de kerken als op de druk uit de eigen omgeving. Een belangrijke vraag is of er sprake is geweest van druk of van dwang. Die vraag is moeilijk te beantwoorden omdat ik denk dat de druk voor veel vrouwen dusdanig hoog was dat dit werd ervaren als dwang. In feite hadden ze geen keus.

“In het onderzoek zal gekeken worden naar de rol van de Kinderbescherming en naar de vraag of er toentertijd gehandeld is tegen de regels. Ik ga natuurlijk niet over de kerken, maar ik zou het mooi vinden als alle instanties die toentertijd betrokken waren bij ongehuwde moeders de onderzoekers van informatie voorzien.”

Afstandsmoeder Trudy Scheele-Gertsen zei in deze krant gedwongen te zijn haar kind af te staan. Ze stelt daarvoor de staat aansprakelijk. Wat is de relatie tussen die rechtszaak en dit onderzoek?

“Voor een deel zitten daar dezelfde gedachten achter. Mevrouw Scheele-Gertsen wil antwoord op een aantal vragen en dit onderzoek zal die vragen beantwoorden. Zij zegt ook: ik wil erkenning voor wat mij en heel veel andere vrouwen destijds is overkomen. Ik geloof dat het optekenen van deze verhalen en het doen van onderzoek naar deze zwarte bladzijde uit onze geschiedenis een belangrijke bijdrage kan leveren aan die erkenning.”

Zij wil ook een vergoeding van materiële en immateriële schade.

“Zo ver ben ik nog niet. Er zijn veel vragen die beantwoord moeten ­worden. Laten we eerst dit onderzoek goed doen. Als daar bepaalde conclusies uit volgen, dan zien we dat op dat moment. Maar als uit onafhankelijk, verdiepend wetenschappelijk onderzoek blijkt dat de overheid een rol heeft gespeeld, dan zullen we dat onder ogen moeten zien.

“Tot die tijd wil ik wel nadenken over wat we wel alvast kunnen doen. Vandaar dat mensen nu kosteloos dossiers kunnen inzien waar voorheen voor betaald moest worden. Verder moeten mensen de zorg kunnen krijgen die ze toentertijd niet gekregen hebben. Wie dat wil, kan bij het Fiom terecht voor extra ondersteuning.”

Wat kunnen de consequenties zijn als blijkt dat de overheid een rol heeft gespeeld in een systeem dat vrouwen dwong hun kind af te staan?

“Ik zou het niet goed vinden om daar op vooruit te lopen. Ten eerste omdat we dan als-dan-vragen gaan beantwoorden, maar ook omdat juist dit type vragen de grootse blokkades vormen om naar het verleden te kijken.

“Het gaat helemaal niet om wat er hier allemaal achter weg kan komen. Het gaat erom dat we luisteren naar de mensen die iets verschrikkelijks hebben meegemaakt. Iets wat diepe littekens achterlaat op de ziel. Los van wat dat allemaal voor consequenties kan hebben.”

Lees ook:

Haar pasgeboren zoon werd tegen haar wil weggehaald: ‘Het is mensonterend’

De dan 22-jarige Trudy Gertsen staat in de jaren zestig haar zoon af, tegen haar wil. Als eerste vrouw stelt ze de daarvoor de Staat aansprakelijk.

Hoeveel kans maakt de zaak van afstandsmoeder Trudy Scheele-Gertsen?

De zaak van Trudy Scheele-Gertsen is onderdeel van een juridische trend om historisch onrecht jaren later alsnog recht te zetten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden