Oorlog in Oekraïne

‘Door Oekraïense havens te blokkeren wakkert Rusland een wereldwijde voedselcrisis aan’

Een vrachtwagen bezorgt voedselpakketten van het Wereldvoedselprogramma (WFP) in de stad Hazano in de Syrische provincie Idlib.  Beeld AFP
Een vrachtwagen bezorgt voedselpakketten van het Wereldvoedselprogramma (WFP) in de stad Hazano in de Syrische provincie Idlib.Beeld AFP

Rusland zet honger in als oorlogswapen. Dat zei de Duitse minister van buitenlandse zaken donderdag in een toespraak aan de Verenigde Naties.

Merijn van Nuland

Rusland blokkeert opzettelijk de graanexport uit Oekraïne, en gebruikt die blokkade als oorlogswapen. Dat zei de Duitse minister Annalena Baerbock in een toespraak voor de Verenigde Naties. Rusland gebruikt niet alleen bommen en raketten om Oekraïne op de knieën te krijgen, maar ook “een ander verschrikkelijk en krachtig wapen: honger en ontbering”.

Rusland blokkeert havens

Oekraïne is een van de belangrijkste exporteurs van graanproducten ter wereld. De Russische marine blokkeert echter de belangrijke havens aan de Zwarte Zee van waaruit Oekraïne normaal gesproken zo’n 90 procent van het graan exporteert. Die blokkade drijft wereldwijd de voedselprijzen op van tarwe-, maïs- en zonnebloemproducten.

“Door Oekraïense havens te blokkeren, door silo’s, straten en spoorwegen te vernietigen, heeft Rusland een graanoorlog ontketend en een wereldwijde voedselcrisis aangewakkerd”, zei Baerbock. Met de dreiging van een mondiale voedselcrisis hoopt Rusland de internationale gemeenschap onder druk te zetten.

Allerarmsten de dupe

Vooral de allerarmsten zijn de dupe van de Russische zeeblokkade. De exportprijs van tarwe en maïs steeg sinds het begin van de oorlog met respectievelijk 22 en 20 procent. Het World Food Programme (WFP) van de Verenigde Naties riep Rusland onlangs op om de blokkade met onmiddellijke ingang op te heffen om ernstige hongersnood in landen als Soedan, Jemen en Ethiopië te voorkomen. “Op dit moment liggen de Oekraïense graansilo’s vol”, zei David Beasley, uitvoerend directeur van het WFP. “Tegelijkertijd marcheren 44 miljoen mensen wereldwijd richting de hongerdood.”

Het Oekraïense graan kan nu enkel via land worden geëxporteerd, maar daar is de infrastructuur geenszins op berekend. Aan de grens met Polen staat vrijwel permanent een kilometerslange file van vrachtverkeer. De situatie op het spoor is nog slechter: treinwagons staan gemiddeld zestien dagen te wachten alvorens zij de grens kunnen oversteken. Idealiter is het Oekraïense graan eind juli geëxporteerd zodat de silo’s leeg zijn voor een nieuwe oogst.

Ook speculanten spelen kwalijke rol

Het gericht aanvallen van voedselvoorraden en landbouwinfrastructuur is een schending van het humanitair recht. In 2018 nam de voltallige Veiligheidsraad van de Verenigde Naties – inclusief Rusland – hierover een resolutie aan. Nederland was op dat moment tijdelijk voorzitter van de Veiligheidsraad en een van de drijvende krachten achter de resolutie. “Het gebruik van honger als wapen is iets dat Nederland al langer zorgen baart”, bevestigt Marcel Beukeboom, die namens Nederland de permanente vertegenwoordiger is bij onder meer het Wereldvoedselprogramma van de VN.

Het is minder duidelijk of ook een zeeblokkade van exportproducten een oorlogsmisdaad is, zegt Thea Hilhorst. Het is volgens de hoogleraar humanitaire hulp moeilijk aan te tonen dat de blokkade een-op-een verantwoordelijk is voor hongersnood elders. “De grote prijsstijgingen worden niet alleen bepaald door het daadwerkelijke aanbod van graan, maar ook door het gedrag van speculanten. Dat maakt het juridisch complex om daad en effect vast te stellen. Ik denk dat we de uitspraak van de Duitse minister vooral moeten zien als oproep tot actie.”

Woensdag maakte de Wereldbank bekend 30 miljard dollar (ruim 28,6 miljard euro) uit te trekken om de ernstigste gevolgen van de graancrisis te bestrijden. Bijna de helft van dat geld gaat naar projecten die de landbouwopbrengst in armere landen moet vergroten.

Lees ook:

In Somalië voltrekt zich stilletjes een hongersnood

Hulpverleners waarschuwen voor een hongersnood in Somalië vanwege de aanhoudende droogte. Meer dan 500.000 Somaliërs zijn ontheemd. Journalist en fotograaf Joost Bastmeijer reisde met hulporganisatie Save the Children naar een vluchtelingenkamp en ziet kinderen die vel over been zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden