Studiefinanciering

Dit zijn vier alternatieven voor het leenstelsel van studenten

Beeld Nanne Meulendijks

Het aantal partijen dat in hun verkiezingsprogramma hun handen aftrekt van het leenstelsel in zijn huidige vorm, groeit. Welke alternatieven zijn er en wat zijn daar de voor- en nadelen van?

Toen de basisbeurs in 2015 na veel discussie werd afgeschaft, leek het er niet op dat deze snel zou terugkeren. Kregen alle studenten eerst geld van de overheid dat bij succesvol afronden van de studie zou worden omgezet in een gift, na 2015 moesten ze dit bedrag lenen. Het schrappen van de basisbeurs zou liefst 1 miljard euro opleveren, al bleek dat bedrag in werkelijkheid wat te rooskleurig ingeschat. De PvdA en de VVD waren de architecten van het leenstelsel, dat er kwam met steun van D66 en GroenLinks. Anno 2020 is alleen de VVD nog voorstander van het originele plan. Hoe nu verder? Vier alternatieven, gewogen door hoogleraar studiefinanciering Hans Vossensteyn.

De basisbeurs terug

De meest voor de hand liggende oplossing is terugkeren naar de situatie zoals die voor het leenstelsel was. Toen ontving een thuiswonende student een basisbeurs van 102,77 euro, en een uitwonende student een basisbeurs van 286,15 euro. Zowel de SP als de PvdA wil graag de basisbeurs terug. De hoge inkomens moeten het geld hiervoor ophoesten: volgens de Volkskrant wil de PvdA een belastingtarief van 60 procent voor de hoogste inkomens. Beide partijen willen compensatie voor de studenten die de afgelopen jaar geen basisbeurs ontvingen.

Nee, de oude basisbeurs terug is geen optie, vindt Vossensteyn. “Dat was een generieke subsidie voor iedereen die ging studeren, dus ook mensen van wie de ouders prima de studie konden betalen. De hogere middenklasse en hogere klasse zijn zwaar oververtegenwoordigd in het hoger onderwijs. Niet iedereen daarvan heeft een studiebeurs nodig.”

Een hogere aanvullende beurs

Een andere mogelijkheid is om het bedrag voor de aanvullende beurs te verhogen. Dat is eigenlijk een studiebeurs op zich, maar dan voor studenten met ouders die niet zoveel verdienen. Momenteel gaat dit maximaal om zo’n 400 euro per maand, een gift als je binnen tien jaar afstudeert. Je zou de eisen hiervoor kunnen verruimen, opperen meerdere partijen. D66 stelt voor dat studenten van wie de ouders tot 70.000 euro per jaar verdienen, recht hebben op een studiebeurs van maximaal 400 euro. Hiermee zouden volgens de partij zes op de tien studenten een beurs gaan ontvangen. Samen met de SGP sloot D66 afgelopen weekend een zogenoemd stembusakkoord waarin beide partijen afspraken zich hard te maken voor de middeninkomens. GroenLinks stelt de grens voor een studiebeurs bij een gezinsinkomen van meer dan 100.000 euro per jaar. De PvdA en de SP willen eveneens een ruimere aanvullende beurs, al zijn de voorwaarden daarvan (vooralsnog) niet duidelijk.

Een hogere aanvullende beurs lijkt Vossensteyn een prima idee. “Zo’n systeem kennen andere landen, zoals België en Duitsland, ook.” Wel vindt hij een grens van 100.000 euro erg hoog. “Dan geef je 70 procent van de studenten een beurs, dat is praktisch iedereen. Dat is geldweggooierij. Andere studenten hebben het geld veel harder nodig.”

Een hervorming van het belasting- en toeslagenstelsel

Je kunt ook het belasting- en toeslagenstelsel zo hervormen, dat er geld overblijft. Dat geld kun je onder de bevolking, dus ook studenten, verdelen. Dat is kort samengevat het plan van de ChristenUnie, die op deze manier uitwonende studenten een ‘studietoelage’ wil geven van 500 euro in de maand, mits ze zelf niet meer verdienen dan 20.000 euro per jaar. Thuiswonende studenten ontvangen 300 euro, afhankelijk van het huishoudinkomen van de ouders. D66 heeft een soortgelijk plan. Vervang het ‘ingewikkelde toeslagenstelsel’ door een belastingkorting, schrijft de partij in haar verkiezingsprogramma. Wie te weinig verdient om belasting te betalen, krijgt dit bedrag uitbetaald. Dat zou de meeste studenten een beurs van 300 euro moeten opleveren.

Het lijkt Vossensteyn geen gek idee om de overheid ‘wat slanker’ te maken. “Als de politiek dat inderdaad weet te realiseren en er op deze manier ook nog wat geld terugvloeit naar studenten, is dat mooi.”

Een studietaks

Het is afwachten of de plannen uit de verkiezingsprogramma’s daadwerkelijk uitgevoerd worden. Mocht in de volgende coalitie het leenstelsel toch een blijvertje blijken, dan kun je kijken of terugbetalen van de studieschuld anders kan worden geregeld, bijvoorbeeld via de belastingen. Zo’n schuld van tienduizenden euro’s kan zwaar op mensen drukken, zegt financieel econoom Jac Kragt, dus waarom laten we ze niet in plaats daarvan een half procent extra belasting betalen? Zo’n laag belastingtarief is behapbaar en wordt uitgesmeerd over het hele leven. Wie meer gaat verdienen, betaalt automatisch ook meer belasting. Zo worden mensen met een laag inkomen ontzien. Ook kunnen jongeren na hun afstuderen een hogere hypotheek afsluiten, stelt Kragt, omdat hun studieschuld niet meer als het zwaard van Damocles boven hun hoofd hangt.

“Zo’n studietaks zie je inderdaad al in landen als Schotland en Australië”, zegt Vossensteyn. “Het nadeel is dat als je veel gaat verdienen, je meer terugbetaalt dan je ooit hebt gekost. Zo’n belasting loopt je leven lang door. Dan is de vraag of het terugbetalen van een lening niet voordeliger is.”

Lees ook: 

GroenLinks wil ‘startkapitaal’ van 10.000 euro voor elke jongere

Naar een idee van de Franse econoom Thomas Piketty, komt GroenLinks met het plan voor een ‘startkapitaal’ voor elke 18-jarige, voor studie of een eigen bedrijf.

Vormt het leenstelsel écht zo’n grote belemmering voor studenten?

De tegenstanders van het leenstelsel zeggen dat het jongeren belemmert in de kansen voor de toekomst, het klassensystemen in de hand werkt, en het geld niet wordt geïnvesteerd in het onderwijs zoals beloofd. Kloppen deze argumenten?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden