Opvang

Dit is de impact van corona op de kwetsbaren van onze samenleving

Beeld Nanne Meulendijks

De crisis raakt ook kwetsbaren zoals psychiatrisch patiënten, verstandelijk beperkten en dak- en thuislozen. Hoe komen zij deze tijd door, en welke zorg is er voor hen beschikbaar?

Metje van Elten is met haar man en drie kinderen aan huis gekluisterd. Waar andere gezinnen wellicht in de lentezon uitrazen in het bos, zorgen zij met elkaar fulltime voor de 15-jarige meervoudig gehandicapte Brecht, die het niveau heeft van een kind van een jaar of twee, moeilijk loopt en lijdt aan epilepsie.  

“Normaal gaat ze elke dag naar het speciaal onderwijs en is ze ieder weekend in een logeerhuis”, zegt Van Elten. Nu moeten ze thuis voor dagbesteding zorgen. En dat gaat moeizaam, want haar dochter is ook nog verkouden en had afgelopen week koorts. “We willen met haar nu geen risico nemen, door haar met anderen in contact te brengen. Behalve filmpjes kijken, kan ze zichzelf niet vermaken.” 

Ze noemt de situatie op dit moment ‘heel belastend’. “Ik doe mijn verhaal voor alle ouders waarvan ik hoor dat ze in dezelfde situatie zitten”, zegt ze. Naast de situatie van ouderen moet er volgens haar ook meer aandacht komen voor andere kwetsbare groepen, zoals gehandicapte kinderen. “Zeker nu veel mensen dit dag in dag uit voor onbepaalde tijd tegemoet zien.”

Behoefte aan opvang buitenshuis

Ook Frank Bluiminck, directeur van de Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland noemt de impact van corona op deze groep ‘heel groot’. Dagopvanglocaties en het speciaal onderwijs zijn dicht. “Er zijn veel cliënten die behoefte hebben aan een duidelijke structurering van een dag. Veranderingen verstoren de stabiliteit en zorgen voor onrust, en soms ook agressie.”

De VGN maakt zich daarnaast zorgen over het nieuwe testbeleid, waardoor verstandelijk beperkten met ziekteverschijnselen in woongroepen niet getest worden. “Je kunt een cliënt niet zomaar in afzondering plaatsen, dat wordt niet begrepen. Wij willen juist wel testen, zodat ook onze medewerkers – die zo hard nodig zijn – beschermd blijven.”

Volgens Bluiminck kijkt de VGN nu of er mensen in de samenleving die zonder werk zitten – zoals horecamedewerkers – kunnen inspringen in de zorg voor verstandelijk beperkten, nu dagopvang openhouden te riskant is. Voor Van Elten zal dat zolang haar dochter snottert niet uitmaken, maar wie weet daarna wel. “Wij hebben echt behoefte aan opvang buitenshuis, zodat ze ergens naartoe kan.” 

Frank Bluiminck merkt ook creativiteit bij een aantal instellingen. “Ik hoorde van een dagbesteding die moest sluiten dat ze zelf elke dag een vlog maken met opdrachten om thuis mee aan de slag te gaan. Verder weet ik dat ze bij een andere instelling digi-contact inzetten dat gericht is op steun en begeleiding.” 

Dak- en thuislozen

In Gent verruilde een aantal daklozen dit weekend de plastic matrasjes in de nachtopvang voor vederzachte hotelbedden. Schepen Rudy Coddens regelde dat in een paar uur met lokale hoteliers, die hun slaapvertrekken al eerder leeg zagen stromen. Coddens maakte zich zorgen over de hutje-mutje-nachtopvang, waar vaak meerdere mensen samen op één kamer slapen.

De opvang in hotels betekende dat de capaciteit van de nachtopvang kon worden teruggeschroefd, om ook daar de risico’s op besmetting met het nieuwe coronavirus te voorkomen. De coronacrisis raakt vooral kwetsbaren, zoals ouderen, maar ook dak- en thuislozen. En zij kunnen niet zomaar in thuisquarantaine. 

Het Nederlandse Leger des Heils laat weten extra scherp op dak- en thuislozen te letten. Als sociaal werkers vermoeden dat iemand is besmet met het coronavirus, nemen zij direct contact op met de GGD en gaan zij op zoek naar een oplossing zodat de zieke afgezonderd kan worden opgevangen.

“Dit is wel een hele moeilijke doelgroep”, zegt de woordvoerder van het Leger des Heils. “Mensen lopen in en uit, en we kunnen ze niet dwingen om binnen te blijven als ze ziekteverschijnselen hebben. Als ze een eigen kamer hebben, dringen we er wel op aan dat ze daar blijven. Deze situatie laat maar weer zien hoe belangrijk het is dat mensen een eigen plek hebben. Dat is ons aller zorg.”

Een aantal steden heeft inmiddels maatregelen genomen. In Den Haag heeft de gemeente twee extra opvanglocaties geopend zodat de daklozen gespreid kunnen worden en het risico op besmetting kleiner is. Een van de extra locaties is een 24-uurs opvang speciaal voor daklozen met ziekteverschijnselen. 

De gemeente Utrecht pakt het net anders aan. “We zijn bezig een quarantainelocatie geschikt te maken waar opvang en zorg geregeld kan worden indien dit aan de orde is”, aldus een woordvoerder. Verder blijft ook in Utrecht de dagopvang open, maar wel beperkt: alleen voor noodzakelijke dingen zoals toiletbezoek. 

De Rotterdamse SP-fractie stelde, geïnspireerd door Gent, al voor om hotels in te zetten voor daklozenopvang. Maar dat is vooralsnog niet nodig, zegt een woordvoerder. Woensdag heeft de stad besloten om de nachtopvang ook overdag open te houden, zodat daklozen daar terecht kunnen. 

Zij worden gescreend op klachten bij binnenkomst, aldus de woordvoerder. Ook heeft de gemeente op een aantal locaties extra ruimtes ingericht voor quarantaine, mochten er daklozen besmet raken. Amsterdam komt naar verwachting vrijdag met een coronaplan voor daklozen.  

Mensen met mentale problemen

“Normaal vind ik de wereld al eng, maar met alle ontwikkelingen is de wereld nóg enger, dus je hebt geen houvast meer”, zegt Zjos Dekker (23). Zij heeft autisme en worstelt met depressies. “Alle structuur valt weg, en ik ben al goed in doemscenario’s – en corona maakt dat alleen maar erger. Ik heb momenteel alleen telefonisch contact met de hulpverlening”, zegt ze.

Ze merkt dat – juist omdat het niet duidelijk is wanneer deze situatie stopt – de angst voor van alles toeneemt. “Gelukkig werkt mijn vriendin thuis. De kans op sociaal isolement is nu heel groot, juist voor kwetsbare mensen met psychische problemen. Dit is voor hen niet even leuk vakantie, maar juist heel eng.”

De meeste ggz-instellingen zijn overgestapt op online behandelingen en beeldbellen met patiënten. Zorg en begeleiding in woongroepen en klinieken gaat veelal wel door. De grootste ggz-instelling, Parnassia Groep, krijgt veel extra telefoontjes krijgen vanwege corona: mensen die al angstig aangelegd zijn, worden nog angstiger. 

Dat merkt ook Gijs Coppens, als gz-psycholoog werkzaam bij iPractice Amsterdam en oprichter van het ‘Corona Loket’, dat sinds een paar dagen in de lucht is. “We zien dat mensen die klachten hebben en net aan het opkrabbelen waren, nu uit balans raken. Concreet zie je mensen die meer stressklachten ontwikkelen, of slaapproblemen krijgen.”

Daarnaast klopten er ook nieuwe cliënten aan, aldus Coppens. “Het effect van de huidige maatregelen is dat mensen minder sporten en minder contact met anderen hebben. Dat kan op je stemming doorwerken. Dit is ook voor de gewone bevolking een uitdaging, laat staan voor mensen die een extra gevoeligheid hebben.”

Daarom heeft iPractice een online loket op waar mensen laagdrempelig – dus zonder verwijzing van een huisarts -  hulp kunnen krijgen van psychologen door middel van educatie en dagelijkse vraag & antwoord sessies. Ook kan je een consult aanvragen, waarvoor je niet hoeft te betalen maar wel een donatie kunt doen.

Volgens Zjos Dekker is het vooral belangrijk voor de omgeving van mensen met psychische problemen, om contact met ze te blijven houden via de telefoon, in tijden van corona. Een andere tip komt van psychiater Remke van Staveren: neem een patiënt mee naar het bos, dat doet iedereen goed. “Maar loop wel anderhalve meter uit elkaar.”

Lees ook: 
Zolang Italië niet opknapt, blijft onbekend hoe lang de corona-toestand duurt

Scholen gesloten, cafés en winkels dicht, grenzen op slot. Langzaam dringt het besef door dat Europa nog wel een tijd last zal hebben van het coronavirus.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden