InterviewAndy Kraag, hoofd landelijke recherche

Deze zes dingen kenmerken moderne georganiseerde misdaadorganisaties

null Beeld Sander Soewargana
Beeld Sander Soewargana

Tot een paar jaar geleden wisten rechercheurs nooit 100 procent zeker hoe een misdaadorganisatie in elkaar zat. Dat is nu anders. De blauwdruk van de onderwereld is volgens de landelijke recherche haarscherp geworden.

Alle arrestaties, in beslag genomen goederen, wapens, drugs en geld waren natuurlijk fantastisch. Daarvoor was operatie Trojan Shield bedoeld. Rechercheurs konden op 12.000 telefoons meekijken wat criminelen aan elkaar schreven, maakte Europol vorige week bekend. Maar de winst voor rechercheurs is groter. Al die berichten en de berichten van voorgaande operaties waarbij versleutelde telefoons werden gekraakt, leveren data op. Daardoor weten agenten nu veel beter dan voorheen hoe criminele organisaties werken. Het hoofd van de landelijke recherche, Andy Kraag, ziet zes kenmerken van de moderne boevenbende.

1. Een groot aanpassingsvermogen

“Drugslaboratoria kunnen snel switchen, van pillen naar crystal meth bijvoorbeeld”, zegt Kraag. “Het is maar net waar de markt om vraagt. Dat zie je bij de Brabantse synthetische-drugsjongens. Die gingen heel snel van ecstasy naar crystal meth. Nu de wereld weer opengaat en de feesten terugkeren, stappen ze weer over op de pillen. Ze zijn dus flexibel. Dat moeten we als politie dus ook zijn. Anders zijn ze ons altijd een stap voor.

“Die groepen zijn daarbij fluïde. De ene keer doe je zaken met Jantje, dan met Pietje en daarna met Klaasje. Snel schakelen, daar gaat het om. Dat is een andere dynamiek dan de ouderwetse met een sterke hiërarchie, zoals je in sommige tv-series ziet. De hiërarchische organisatie is meer een netwerkorganisatie geworden.”

2. Internationaal

“Die netwerken zijn internationaal. Met een telefoontje leggen ze contact met iemand in Azië die een ingang biedt voor een drugslijn. Tien jaar geleden was dat nog niet zo. Daarom ook de behoefte aan versleutelde telefoons.

“Voor ons als politie heeft die internationalisering een nadeel. Onze sleutelfiguren bevinden zich voornamelijk in het buitenland. Dat maakt het voor de opsporing ingewikkelder. Wij moeten ons dus ook aanpassen en internationaal werken. Trojan Shield, waarbij zestien opsporingsdiensten hebben samengewerkt, is daar een voorbeeld van.

“Criminele groepen zijn vaak op straat ontstaan, waar jongens elkaar kenden. Die groepen kunnen uitgroeien tot criminele bendes. Maar in de internationale drugshandel red je het daar niet mee. Je moet zaken doen met Australiërs, Aziaten en Oost-Europeanen. Dat zijn geen vriendengroepen. Daar gaat het ook niet om; alles draait om geld.”

3. Niet langs etnische lijnen

“Daarom ook zijn etnische lijnen in de samenwerking niet allesbepalend. We kennen de term Mocromaffia voor criminelen in de Randstad die zich bezighouden met grootschalige drugshandel, maar die term wil ik eigenlijk helemaal niet gebruiken. Dat is te kort door de bocht. Die drugscriminelen bestaan uit Marokkanen, Turken, Antillianen, Surinamers, Nederlanders, noem maar op. Zolang er kan worden gehandeld, zolang er geld verdiend kan worden, maakt het echt niet uit wat je etnische achtergrond is.”

4. Corrumperend voor de samenleving

“Uit alle ontsleutelde data die we de afgelopen jaren hebben gezien, blijkt dat criminelen gebruikmaken van corrupte ambtenaren. Denk aan douaniers die drugstransporten doorlaten. Dat is noodzakelijk voor de handel en daarmee werken criminele groepen dus corrumperend voor de maatschappij.

“Of dat een verschil is met vroeger, is moeilijk te zeggen. We zagen het toen minder, omdat we geen beschikking hadden over de grote hoeveelheid versleutelde berichten van Encrochat en SkyECC. Mijn hypothese is dat het is toegenomen. Nederland is meer dan voorheen een draaischijf van drugs, met invoer en eigen drugsproductie. Omdat Nederland daarin groter is geworden, is meer corruptie vanuit de ambtenarij noodzakelijk. Die schakel is voor de crimineel belangrijk.”

5. Bijna grenzeloze hoeveelheid financiële middelen

“Er gaan echt gigantische bedragen om in de georganiseerde misdaad. Miljoenen en soms zelfs miljarden. Hoe hoger het bedrag, des te groter de belangen en hoe meedogenlozer en gewelddadiger criminelen zijn. Als je tien jaar geleden een drugsvangst had van 100 kilo, was dat al heel wat. Nu hebben we regelmatig onderschepping van meer dan 1000 kilo. Dat is goed voor ongeveer 25 miljoen euro groothandelswaarde. Dan hebben het nog niet eens over de straatwaarde, die is veel hoger.

“Als wij zo’n grote hoeveelheid uit de markt halen, heeft dat normaal gesproken effect op de straatprijs. Die moet stijgen door schaarste. Maar zo’n vangst doet niet veel. Dat geeft al aan hoeveel drugs er dus doorheen gaan. Laatst hadden we met internationale partners een vangst van 23.000 kilo. Dat was de grootste lading ooit.

“Het heeft ook te maken met de dynamiek in Zuid-Amerika, waar de drugsproductie de afgelopen jaren sterk omhoog is gegaan. De gigantische criminele geldstromen benodigd voor drugshandel hebben we nu gelukkig ook scherp in beeld. Het is een van onze speerpunten om deze geldstromen te verstoren en criminelen het geld af te pakken.”

6. Werken met hightech

“Een ontwikkeling van de laatste paar jaar is dat criminelen zich meer bedienen van hightech. De versleutelde telefoons zijn daar een voorbeeld van, maar ook andere middelen, zoals bakens om goederen en mensen te volgen. We zijn nu goed aan het schaken en denken meerdere zetten vooruit. Zeker op het gebied van cryptocommunicatie.

“De vraag die ik weleens hoor is: waarom maken jullie bekend dat jullie versleutelde berichten hebben gekraakt, want dan communiceren criminelen zo niet meer. Ook goed. Als drugscriminelen niet meer communiceren, kunnen ze ook niet handelen. Communicatie is hun achilleshiel. De boodschap is: je kunt niet meer buiten het zicht van de politie communiceren of handelen. Of je nu via versleutelde telefoons communiceert, of rondjes loopt door het park of afspreekt in de sauna, alle technieken zijn voorhanden om daar achter te komen. Dat is het schaakspel waar we in zitten.”

Lees ook:

Grootschalige internationale actie tegen georganiseerde misdaad leidt tot 49 arrestaties in Nederland

De naam van de internationale politieactie was Trojaans Schild, en dat was niet voor niets een verwijzing naar het Paard van Troje. Net als de Trojanen haalden criminelen wereldwijd de vijand binnen, in dit geval de politie. Dat gebeurde door een app om versleutelde berichten te versturen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden