Cursus leefplezier

Deze yeps zijn klaar voor Het Grote Genieten in een oude schoolbus

Beeld Roos Pierson

Hoe houden young elderly persons (yeps) hun leven vitaal en zinvol? Ze geven hun geld graag uit aan leuke dingen voor zichzelf, zoals reizen – al schiet er straks vast nog wat over voor zorg, of voor de kinderen.

Het is een bijzonder voertuig dat straks over de Amerikaanse wegen rijdt. Een laag verweerde gele verf, waarop nog net de zwarte letters ‘school bus’ leesbaar zijn. Voorin een Friezin met een kersvers busrijbewijs op zak, naast haar een Drent met een brede glimlach in zijn woeste baard. Op het dak ligt een rits zonnepanelen. Wie dichterbij komt, ziet dat op de motorkap twee metalen salamanders zijn aangebracht als ruitensproeiers.

Henk (66) en Elly (61) Wielink vertrekken pas over een half jaar met hun tot camper omgebouwde schoolbus. Ze zijn een uitzonderlijk paar, maar ze staan voor een bredere trend. De gemiddelde jongere oudere – young elderly person oftewel yep – is gezond, heeft geld en wil in de derde levensfase leuke dingen doen.

De huidige generatie gepensioneerden is gemiddeld hoger opgeleid dan de vorige, heeft vaker een aanvullend pensioen en heeft een groter vermogen. Twee derde zegt geen moeite te hebben om rond te komen, iets wat slechts geldt voor de helft van de 45- tot 64-jarigen, zo weet het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud). Sinds 2002 kunnen 65-plussers beter rondkomen dan de 65-minners, en het verschil neemt toe. Vroeger daalden de vrijetijdsuitgaven na het pensioen. Nu stijgen ze juist, om pas na de 70ste verjaardag te dalen.

Prijsvraag: oud, daar moet een beter woord voor zijn

We worden als baby geboren, dan worden we peuter, kleuter, tiener, puber. Zodra we volwassen zijn, worden we naar kleur ingedeeld: we zijn bakfietsmoeder, laagopgeleide, conservatief, populist. Zijn we de 65 gepasseerd, dan lijken al die verschillen verdwenen en duidt men ons aan met één woord: oud. Of, eufemistisch, met senior of 65-plusser. En dat blijven we decennialang, tot onze dood.

Kortom: het huidige vocabulaire doet de ‘jongere oudere’ ernstig tekort. De nieuwe derde levensfase vaagt om nieuwe woorden. De redactie van Trouw bedacht de young elderly person (yep), maar er moeten mooiere woorden zijn. Heeft u een suggestie? Stuur uw taal-idee naar yep@trouw.nl, en een jury met columnist Nelleke Noordervliet, presentator van radioprogramma ‘De Taalstraat’ Frits Spits, taaldeskundige Ton den Boon en Pieter Hilhorst van de Raad voor de Volksgezondheid en Samenleving (RVS) beloont in oktober de winnaars.

Jeroen Schiphorst (70) verzorgt al sinds de jaren zeventig zo’n dertig keer per jaar het financiële deel van pensioen-in-zicht-trainingen, voor werknemers die aan de vooravond staan van hun vertrek. Hij ziet het veranderde perspectief. Vroeger maakten zijn cursisten zich zorgen dat ze niet genoeg te besteden zouden hebben. “Nu is de vraag meestal: wat gaan we gezellig doen met ons geld? Wij hebben het zelf verdiend, dan mogen we er ook van genieten, zo vinden ze.”

In deze serie over de yep hameren experts er regelmatig op dat het belangrijk is om ook na je pensioen zinvol bezig te blijven. Wie doorwerkt, vrijwilligerswerk doet, een studie of sport oppakt blijft langer gezond. Toch kiezen veel yeps, net zoals het echtpaar Wielink, voor Het Grote Genieten.

Tip van Jeroen Schiphorst, pensioenadviseur

Denk na over zorgkosten die u wachten

“Sta stil bij de kosten van eventuele zorginkoop die u straks moet of wilt doen. Veel ouders zijn in de financiële positie om geld te schenken, bijvoorbeeld die dikke ton die kinderen belastingvrij in hun huis mogen steken. Mensen blij maken met een schenking is fijn. Maar als u veel mensen blij maakt, houdt u zelf weinig over. Wordt u later zorgbehoeftiger en wilt u extra zorg die niet door de overheid of de verzekering wordt verstrekt, staan dan al die blij gemaakte mensen op de stoep om te helpen? Dat is wel een gok

Bijna iedereen spaart, maar niet om zorg in te kopen

Ook in hun spaargedrag laten yeps hun prioriteiten zien. Negen van de tien 55- tot 75-jarigen zetten geld opzij, blijkt uit onderzoek van I&O Research in opdracht van Trouw. Van de gepensioneerden die sparen, doet zes op de tien dat voor onverwachte tegenslagen. Sparen voor vakanties staat met stip op plek twee. Een kwart spaart daarvoor, terwijl slechts 13 procent geld opzij zet voor kinderen en kleinkinderen. Aan lichamelijke gebreken willen ze niet denken: slechts 8 procent spaart om straks extra zorg in te kopen.

De Wielinks ontvangen in hun tot camper omgebouwde Amerikaanse schoolbus uit 1950, nu nog in het Friese Ureterp. De General Motors-bus kostte zo’n 60.000 euro, inclusief het vervoer naar Nederland, de reparaties en het inrichten, schat Elly in. En daarmee zijn ze er nog niet, bromt Henk. “Ach, het verrekt ook niet”, zegt Elly. “Anders gaan de kinderen ermee vandoor.” Henk: “Mijn kinderen zeggen zelf: geef het geld alsjeblieft uit.”

Niet dat de Wielinks hun kinderen – drie van Henk en twee van Elly uit hun eerdere relaties – niets gunnen. Integendeel, ze geven hun graag geld. Maar wel ‘met de warme hand’ en niet pas na hun dood. Zo gaat de hele familie met Kerst op kosten van Henk en Elly naar de dochter die in Noorwegen woont. Over twee jaar gaan ze met z’n allen naar Brazilië, waar een van hun schoondochters vandaan komt.

Beeld Roos Pierson

Henk en Elly Wielink hebben het misschien goed, net als de gemiddelde yep, maar er zijn ook groepen die beduidend slechter kunnen rondkomen, stelt het Nibud. Vooral voormalig zelfstandigen, huurders, migranten die geen volledig AOW-recht hebben opgebouwd en mensen die gescheiden zijn. Een op de twintig huishoudens heeft volgens het CBS naast de AOW een aanvullend inkomen van slechts 250 euro per maand of minder. De kloof tussen rijke en arme gepensioneerden groeit, stelt het Nibud. En de armere groep wordt de komende jaren groter, vanwege de stijging van het aantal scheidingen en de groei van het aantal flexwerkers en zelfstandigen.

De kersen opgevroten, de spinazie doorgeschoten

Onder de huidige groep is de welvaart relatief groot. Die heeft vaker een eigen huis dan eerdere generaties. Bij Henk en Elly zat het geld in een oude boerderij in het Drentse Peize, die Henk had opgeknapt. Maar het onderhoud van het gebouw en de tuin slurpten tijd, terwijl het echtpaar vaak in het buitenland zat. “Iedere keer als we terugkwamen, waren de kersen opgevroten, was de spinazie doorgeschoten en de heg te hoog”, zegt Henk. Elly: “We konden kiezen: werken we ons een bult in de rug als slaaf van ons eigen kapitaal of gaan we zelf genieten?” Henk: “Als we met de rollator moeten reizen, dan zijn we te laat.”

Voor het werk hoeven ze niet te blijven. Henk verloor zes jaar geleden zijn baan als techniekdocent, Elly raakte haar werk in een meubelzaak kwijt en allebei kwamen ze niet meer aan de bak. Twee jaar terug verkochten ze Henks boerderij, waar Elly vijftien jaar geleden was ingetrokken. Ze verhuisden naar Elly’s rijtjeshuis in Drachten, dat ze in de tussentijd had verhuurd. Het huis in Peize bracht enkele tonnen op.

“Honderd euro hier, duizend daar, dat is nu niet zo’n probleem”, zegt Henk, wijzend naar willekeurige hoeken van het interieur van de bus. Er was budget voor extra accu’s en zonnepanelen, zodat ze het drie weken buiten de bewoonde wereld kunnen uithouden. Dankzij een filtersysteem hebben ze overal water. Off grid willen ze reizen, zo veel mogelijk onafhankelijk. Henk knapte de bus grotendeels zelf op.

Het geld uit de stenen halen

Hoe pak je het aan, als je als yep wat extra wil kunnen besteden? De meeste (aankomende) yeps zien het niet zitten om hun huis te verkopen. Slechts een derde overweegt kleiner te gaan wonen, blijkt uit het onderzoek van I&O Research.

Hypotheekverstrekkers bestormen daarom de groeiende markt van jonge ouderen met een huis, om hen te helpen hun geld uit hun stenen te halen. Zeker vier banken hebben hun eigen versie van een omkeer- of verzilverhypotheek. Gepensioneerden kunnen daarmee de overwaarde van hun huis opeten, terwijl ze erin blijven wonen. Ze krijgen dan in één keer een groot bedrag of maandelijks een kleiner. Daar krijgen ze hypotheekschuld voor terug, maar die kan met gemak worden afgelost als later de woning wordt verkocht, zo verwachten de geldverstrekkers.

Tip van Marcel Warnaar, onderzoeker Nibud

Pas op met een omkeerhypotheek

“Met een omkeerhypotheek eet je de overwaarde van je huis op, terwijl je erin woont. Voor de groep die dat doet om met een overzichtelijk bedrag leuke dingen te doen, is het niet zo’n punt. Al is het relatief duur, omdat je de hypotheekrente niet mag aftrekken. Er is ook een tweede groep, die het geld van een omkeerhypotheek nodig heeft om rond te komen. Die moet voorzichtig zijn, want je betaalt wel rente over het opgenomen deel. Er zijn varianten waarbij die rente bij de schuld wordt bijgeschreven. Zo eet je je huis eerst langzaam op, maar door die bijgeschreven rente gaat het steeds sneller. Dan kan er een punt komen dat de overwaarde er niet meer is en je je huis moet verkopen.”

Wie het niet erg vindt om later minder luxe te leven, kan zich ook de eerste tijd meer pensioen laten uitbetalen. Het pensioenakkoord dat de regering in de zomer van 2019 sloot met werkgevers en -nemers verruimt die mogelijkheid: gepensioneerden kunnen in één keer een bedrag opnemen van 10 procent van hun pensioen, in ruil voor een lager pensioen daarna. De helft van de aankomende gepensioneerden heeft daar interesse in.

Wat verstandig is? Pensioentrainer Schiphorst brandt zich daar niet aan. “Pas vlak voor je je laatste adem uitblaast, kun je zeggen of je het goed hebt gedaan”, zegt hij. Zijn advies: denk vóór je pensioen na over je financiën straks. Want als je met pensioen bent, kun je dit soort keuzes niet meer maken. “Fiscaal gezien is het vaak wat duurder om te kiezen voor een hoger pensioen op jonge leeftijd. Maar dat kan het je waard zijn.” Zoals hun reis naar Amerika voor de Wielinks opweegt tegen de kosten.

Ook langdurige zorg kost (eigen) geld

Er kleeft een risico aan geld uitgeven als je nog gezond bent. Het Nibud waarschuwt dat yeps rekening moeten houden met hogere uitgaven als hun gezondheid achteruitgaat. Door de hogere eigen bijdragen aan langdurige zorg, die gelden sinds 2015, stegen de zorgkosten van 75-plussers met gezondheidsproblemen met 3 tot 6 procent ten opzichte van de jaren daarvoor, berekende pensioendenktank Netspar. Dat raakt vooral armere gepensioneerden, omdat zij vaker ziek zijn. Nibud verwacht dat de eigen bijdragen verder zullen stijgen.

Toch kan geld uitgeven, vooral voor meer vermogenden, ook een keuze zijn. De eigen bijdrage voor het ver-pleeghuis is deels inkomens- en vermogensafhankelijk. Wie minder over heeft, hoeft minder bij te dragen.

Maar er zijn bij ziekte meer kosten dan alleen de eigen bijdrage. Om even tevreden te blijven over hun financiële situatie, berekende Netspar, zouden ouderen 13 procent meer geld te besteden moeten hebben op het moment dat ze fysiek achteruitgaan. Ze zijn immers meer kwijt aan taxiritten, de inkoop van extra commerciële zorg of hulp in de huishouding. Eén op de acht 75-plussers betaalt zelf voor (extra) hulp. Ter vergelijking: een kwart krijgt door anderen gefinancierde hulp, blijkt uit cijfers van het Sociaal en Cultureel Planbureau. Deels overlappen die twee groepen elkaar.

Henk en Elly Wielink gaan op reis met een tot camper omgebouwde schoolbus. Beeld Roos Pierson

Toch vertrouwen yeps vooral op de overheid voor toekomstige zorg, zo blijkt uit het Trouw-onderzoek. Ook Henk en Elly Wielink doen dat. “Als we ziek worden, handelen we dan”, zegt Elly. “In dit systeem komt niemand aan de kant van de weg te liggen.”

Ondanks die houding kunnen zij het zich waarschijnlijk wel veroorloven om wat extra zorg in te kopen als dat nodig is. Dat geldt voor meer yeps. Een doorsnee huishouden met een 70-plusser bezit 40.000 euro, het eigen huis niet meegeteld. Het spaargeld dat ze tijdens hun werkende leven hebben opgebouwd laat de meerderheid gewoon op de bank staan. Ook de kans dat er wat overblijft voor de kinderen is groot.

Henk Wielink heeft op de ochtend van het interview nog pontificaal een bordje op de achterkant van de schoolbus geschroefd: “I’m spending my kids inheritance” (bezig de erfenis van mijn kinderen uit te geven). Maar hij moet erkennen: “Ach, we zullen het wel niet helemaal op krijgen”.

Een cursus leefplezier

Op Trouw.nl/yep vindt u alle uitkomsten van ‘De yep van tegenwoordig’, het onderzoek onder 55- tot 75-jarigen dat I&O Research deed in opdracht van Trouw. U kunt er de test doen: wat voor een yep bent u? Ook vindt u er onze podcast met Hans Marijnissen en Marten van de Wier, de makers van de cursus leefplezier. Die zesdelige cursus wijst u de weg naar een lang en gelukkig leven. Dit is aflevering 4.

1 Hoe zorgen we voor onszelf?  
2 Hoe gaan we wonen? 
3 Blijven we werken? 
4 Hoe gaan we dit betalen?  
5 Hoe houden we interessante vrienden? Vrijdag 27 september
6 Hoe blijven we zinvol? Woensdag 2 oktober

Lees ook:

Vitale ouderen weigeren zich voor te bereiden op de zorg die ze later nodig hebben

De nieuwe generatie ouderen is onvoorbereid op de levensfase waarin zij afhankelijk worden van zorg. Hoewel de overheid zich steeds verder terugtrekt en de personeelstekorten in de zorg fors toenemen, gaat een grote meerderheid ervan uit dat de staat zich straks over hen ontfermt – ten onrechte.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden