Wederopbouw

Deze Rotterdammers vinden het steeds belangrijker: het bombardement herinneren. ‘Het besef daalde pas later in’

De verwoeste stad, een beeld van Zadkine ook wel bekend onder de naam Jan Gat.
 Beeld ANP
De verwoeste stad, een beeld van Zadkine ook wel bekend onder de naam Jan Gat.Beeld ANP

Rotterdam heeft in tientallen jaren een nieuwe stad uit de grond gestampt. Herinneren schoot erbij in, maar nu niet meer. Trouw sprak drie Rotterdammers over het belang van herdenken.

Tobiah Palm

Bouwen ging Rotterdam in de jaren na de oorlog al goed af. De stad bouwde zoveel mogelijk sociale huurwoningen, en deed dat goed, vindt de Oekraïense stedenbouwkundige Oleksandra Tkachenko. “Dat is inspirerend.” Maar doordat de stad zo gauw vooruit wilde, alles opnieuw, is de stad volgens haar soms vergeten te herinneren.

Tkachenko woont al zes jaar in de stad en komende week organiseert ze met Platform Wederopbouw Rotterdam een panel over een samenwerking tussen architecten in Oekraïne, dat nu door oorlog verwoest wordt, en Rotterdam, de stad die dat in de Tweede Wereldoorlog overkwam.

Die focus op bouwen is logisch: mensen wilden zo snel mogelijk vooruit, niet stilstaan bij de geschiedenis. Maar daardoor zijn veel gebouwen verloren gegaan, zegt Tkachenko. “Ook sommige monumentale panden die nog gerestaureerd konden worden.”

‘De oude Stadsschouwburg hadden ze moeten repareren’

Een van die panden die Rotterdam beter had kunnen laten staan is de oude Stadsschouwburg, denk Jan van Zijst. Hij was een kleuter in de oorlog. Zijn ouderlijk huis is verwoest, hij heeft jaren bij familie gewoond. Later betrok hij met zijn gezin een sociale huurwoning. Hij is trots op zijn stad, op de lage bouw uit de jaren zestig, op de latere hoogbouw. Maar soms mist hij de oude binnenstad. “Het theater op de rechterhoek van de Aard van Nesstraat was niet helemaal kapot, die hadden ze zo kunnen maken.”

Meteen na de oorlog is het bombardement nog wel herdacht, vertelt Anne Jongstra, stadshistoricus bij het Stadsarchief Rotterdam. “De jaren erna niet meer. Pas in op 14 mei 2008 werd het echt een herdenkingsdag.” Vanaf 1980 is de belangstelling voor het bombardement teruggekomen, vertelt hij. Slachtoffers kregen een naam. De brandgrens is gemarkeerd met lichtjes. Verhalen werden opgehaald – de ramp kreeg een gezicht.

Er is een brede maatschappelijke trend van terugkijken

Dat komt volgens de historicus deels door een bredere maatschappelijke trend van terugkijken naar het verleden, waarin veel focus ligt op de mensen die de oorlog meemaakten. Daarnaast wil de nieuwe generatie, die het bombardement niet zelf heeft meegemaakt, weten wat er gebeurd is met opa’s en oma’s. En de mensen die de aanslag zelf meemaakten, en toen zo snel mogelijk door wilden, met goede moed de toekomst tegemoet, zijn nu misschien klaar om terug te kijken.

Natuurlijk kende Rotterdam al wel een prominent kunstwerk dat aan de oorlog herinnert: de verwoeste stad van Zadkine – in de volksmond ‘De verwoeste Jan met de handjes’ – dat in 1953 op plein 1940 onthuld werd. Rotterdammer Van Zijst heeft het altijd een mooi beeld gevonden. “Maar ik had eigenlijk geen idee wat de betekenis van dat beeld was. Dat besef daalde pas jaren later in.”

Lees ook:

Boem, boem, boem – het gehei klonk continu in Rotterdam na de oorlog

Het is 82 jaar geleden dat Rotterdam gebombardeerd werd. Direct na de oorlog lag de focus op bouwen, bouwen en nog eens bouwen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden