AnalyseMisdaad

Deze generatie criminelen is ongeremd en bikkelhard. ‘Voor een paar duizend euro wordt iemand omgelegd’

Het is te vroeg om de aanslag op Peter R. de Vries écht te duiden, maar wonderlijk is het niet dat het Openbaar Ministerie direct een mogelijk verband zag met georganiseerde misdaad. Beeld ANP
Het is te vroeg om de aanslag op Peter R. de Vries écht te duiden, maar wonderlijk is het niet dat het Openbaar Ministerie direct een mogelijk verband zag met georganiseerde misdaad.Beeld ANP

Het criminele milieu verhardt, stelde justitie na de aanslag op Peter R. de Vries. Dat is ook wat hoogleraar strafrecht Sven Brinkhoff ziet.

Het is te vroeg om de aanslag op Peter R. de Vries écht te duiden. De feiten zijn schaars. Twee van de drie mannen die de politie dinsdagavond arresteerde, zitten nog vast. De 35-jarige Pool uit het Gelderse Maurik en Rotterdammer van 21 worden vrijdag voorgeleid. Ook is bekend dat de misdaadverslaggever werd opgewacht, en van zeer dichtbij meermaals is beschoten. Het geweld was voorbereid.

Wonderlijk is het dus niet dat het Openbaar Ministerie direct een mogelijk verband zag met georganiseerde misdaad. “Deze aanslag toont aan dat het milieu verhardt”, zei de hoofdofficier van justitie dinsdagavond. “Sommige criminelen deinzen nergens meer voor terug.”

Maar is dat zo? Verruwt misdaad daadwerkelijk? Uit de statistieken komt een ander beeld naar voren. Uit de criminaliteitscijfers van de laatste twintig jaar blijkt dat het aantal gepleegde delicten is afgenomen. De daling stabiliseert zich inmiddels, maar over de hele linie is het veiliger geworden sinds de eeuwwisseling. Zo is het aantal moorden in de hoofdstad gehalveerd.

‘Criminelen verruwen wel degelijk’

“Puur kijkend naar de cijfers, denk je inderdaad dat het de goede kant op gaat”, zegt Sven Brinkhoff. Toch ziet de hoogleraar strafrecht van de Open Universiteit dezelfde tendens als de hoofdofficier. “Op specifieke terreinen, binnen de drugs- en wapenhandel, verruwen criminelen wel degelijk. De politie heeft daar onlangs goed zicht op kunnen krijgen met de ontmanteling van berichtendiensten als Encrochat en Sky.”

De politie kon rechtstreeks meekijken met gekraakte chatgesprekken tussen duizenden criminelen. “Een eyeopener: dat de georganiseerde misdaad zo aan het groeien, internationaliseren en verharden was, wist de politie niet. Ook ik was verbaasd over het geweld waartoe men in staat is, de meest gruwelijke daden werden gepland.”

Als voorbeeld noemt Brinkhoff de vondst van zeven zeecontainers in Brabant een jaar geleden. Daarin werden onder meer een vrieskist, scalpels en vingerklemmen gevonden, volgens justitie bedoeld om criminele rivalen mee te martelen.

Band met de kroongetuige

Los van de gekraakte berichten tussen criminelen, haalt de hoogleraar de liquidaties in de cirkel van Nabil B. aan. B. is kroongetuige in het complexe Marengoproces, dat draait om de criminele organisatie die hoofdverdachte Ridouan T. zou hebben geleid. Zowel B.’s broer als advocaat zijn op brute wijze vermoord (zie kader). Ook Peter R. de Vries heeft een band met de kroongetuige: hij is diens vertrouwenspersoon, adviseur en woordvoerder.

Moord op Derk Wiersum

Twee jaar geleden verliet Derk Wiersum zijn woning. Even verderop werd de 44-jarige advocaat van kroongetuige Nabil B. doodgeschoten, volgens het OM door Moreno B. en Giërmo B. Als opdrachtgever was de link met Ridouan T. snel gelegd, maar bewijs dat deze crimineel betrokken is bij de moord is er niet. De inhoudelijke behandeling van de rechtszaak begint 12 juli.

Moord op Redouan B., de broer van de kroongetuige

In de ochtend van 29 maart 2018 vuurde Shurandy S. zes kogels af op Redouan B., broer van kroongetuige Nabil B.. Die was aan het werk en had niets te maken met het criminele milieu. In 2019 veroordeelde de rechtbank S. tot 20 jaar cel. Het Openbaar Ministerie had 28 jaar geëist en ging in beroep. Met succes, want in december dat jaar krijgt S. 28 jaar cel opgelegd. S. ging vergeefs in cassatie. Over het waarom van de moord, blijft S. zwijgen. Bekend is wel dat hij 100.000 euro ontving voor de moord.

Ook Hans Nelen noemt de moorden op de broer en advocaat van B. De hoogleraar criminologie aan de universiteit van Maastricht onderzoekt al decennia de georganiseerde criminaliteit. “Liquidaties in de onderwereld zijn niet nieuw. Denk aan de aanslagen op kopstukken als Klepper, Endstra en Mieremet rond de eeuwwisseling. Maar anders dan toen, richt het geweld van de nieuwe generatie criminelen zich ook op niet-criminelen.”

Burgemeesters, advocaten, rechters en familieleden van verdachten worden bedreigd. “Twintig jaar geleden werd weliswaar een officier van justitie van de weg gereden, maar geweld tegen overheidsdienaren was toen veel uitzonderlijker. De ongeremdheid van deze generatie baart me wel zorgen. Net als de geringe tegenprestatie die de vaak jonge uitvoerders ontvangen. Voor een paar duizend euro worden mensen omgelegd.”

‘Openlijk machtsvertoon’

Ook de plekken en momenten waarop liquidaties plaatsvinden, duiden op onverschilligheid. Niet in donkere steegjes wordt er geschoten, maar in op locaties met publiek, zoals de straat waarin de advocaat woonde. “Het kan knulligheid zijn, maar de daders kunnen er natuurlijk ook een signaal mee willen afgeven”, zegt Nelen. “Het is een openlijke vertoning van macht.”

Misschien is het geweld een reactie op de verharding van het strafklimaat, oppert hij. Of is het gemak waarmee je een wapen koopt een oorzaak van het onbeschaamde gedrag van criminelen. “En de omvang van de drugshandel is de afgelopen decennia natuurlijk ook niet afgenomen.”

Ook Brinkhoff draagt die laatste verklaring aan. “Geweld gaat hand in hand met drugshandel. En die groeit. Een narcostaat zou ik Nederland niet willen noemen, hier werken politie, justitie en de rechterlijke macht namelijk vol overgave aan de bestrijding van de georganiseerde misdaad, van corruptie is amper sprake. Maar de hoeveelheid drugs die ons land inkomt en uitgaat is wel enorm. Er worden honderden miljoenen mee verdiend. Criminelen gaan dus ver om die handel te beschermen.”

Lees ook:

Peter R. de Vries: De onderste steen boven, researchen, blijven zoeken

Peter R. de Vries raakte bekend als misdaadverslaggever, maar groeide in de loop der jaren uit tot tv-persoonlijkheid.

Peter R. de Vries ‘vecht voor zijn leven’, drie verdachten aangehouden

Misdaadverslaggever Peter R. de Vries ligt zwaargewond in het ziekenhuis. Hij werd dinsdagavond neergeschoten in het centrum van Amsterdam. Er zijn drie verdachten opgepakt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden