Wijkrechter Jerzy Luiten (links) tijdens de zitting op een Haags advocatenbureau.

Reportage Wijkrechter

De wijkrechter is sneller, goedkoper en hij komt nog naar je toe ook

Wijkrechter Jerzy Luiten (links) tijdens de zitting op een Haags advocatenbureau. Beeld Inge Van Mill

Voor burenruzies en kleine disputen over wonen en huren heeft de rechtbank Den Haag een ‘wijkrechter’ in het leven geroepen. Voor maar 40,50 euro komt deze rechter al in actie. 

Een hoorbare zucht, hoofden die schudden en ogen die rollen. Het is duidelijk dat de verhoudingen tussen de aanwezige bewoners van een Haags appartementencomplex een dieptepunt hebben bereikt. Rechter Jerzy Luiten, aan het hoofd van de tafel met naast hem de griffier, heeft de taak het conflict te beslechten.

Een paar dingen vallen op: Luiten draagt geen toga, maar gewoon een pak. Een toga dragen buiten de rechtbank mag niet, vertelt hij. ­Bovendien is volgens hem voor ­iedereen wel duidelijk wie de rechter is, daar heb je de ­gebruikelijke plunje niet voor nodig.

In plaats van in de rechtbank is deze zitting in een vergaderzaal van een advocatenkantoor. Dat had net zo goed de woonkamer van een van de betrokkenen kunnen zijn. Het idee is dat Luiten naar de mensen toekomt. Hij is namelijk ‘wijkrechter’. In te schakelen bij allerhande burenruzies.

Laagdrempelig

De wijkrechter is een experiment van de rechtbank Den Haag met als doel laagdrempeliger te worden. Of zoals rechter Luiten het zegt: “We zijn er niet alleen voor de grote ­bedrijven of de strafzaken. We zijn er voor iedereen die een probleem heeft waar een rechter bij nodig is.”

De Raad voor de Rechtspraak (het bestuur van de verschillende rechtbanken) prees het Haagse project in het laatste jaarverslag nog als voorbeeld van de wijze waarop de rechtspraak ‘maatschappelijk effectief’ kan blijven.

Na een wat langzame start vorig jaar, met name veroorzaakt door een gebrek aan naamsbekendheid, ­begint het nu aardig te lopen. De wijkrechter houdt momenteel zo’n vier tot vijf zittingen per maand. Wie nu een zaak aanmeldt, mag ervan uitgaan binnen twee weken de rechter te ontvangen. Dat is in de rechtbank wel anders. Daar gaan er makkelijk maanden overheen voordat een zitting is gepland.

De efficiënte aanpak van de wijkrechter heeft nog een voordeel: voor de burger is het een stuk goedkoper. Elke partij betaalt nu 40,50 euro. Bij een ‘gewone’ kantonrechterzaak ­lopen de kosten al snel in de honderden euro’s. Bovendien staan hier de koffie en de koekjes op tafel – wat trouwens niet betekent dat het ook gezellig is.

Het helpt

Het conflict waar de zitting in het advocatenkantoor om draait, is de vraag of de Vereniging voor Eigenaren (VVE) moet opdraaien voor de herstelkosten van slecht uitgevoerd voegwerk op de buitengevel dat in opdracht van een van de bewoners werd aangebracht. Samen kwamen de buren er niet uit. Dus stelde de advocaat van de VVE voor om de wijkrechter erbij te halen.

Het helpt. Een dik uur na aanvang van de zitting is de sfeer veranderd. De buren zijn naar de gang ­gegaan om een oplossing te bespreken. Wijkrechter Luiten hoeft de afspraken alleen nog samen te vatten.

Hoewel het lijkt op mediation – ook vaak genoemd als optie om een tijdrovende rechtszaak te voorkomen – is zijn werk toch echt anders, zegt Luiten. “Een mediator spreekt zich niet uit, terwijl ik knopen doorhak. Vaak is dat een kwestie van juridisch duidelijkheid verschaffen, ­zodat er bij mensen opeens weer ruimte ontstaat om een oplossing te vinden.” Dat kan snel gaan. Eerder had hij een zitting over een conflict rond het gebruik van een gemeenschappelijke binnentuin. “Binnen vijf minuten kon ik uitleggen hoe het juridisch gezien in elkaar zit.”

Bestaat er eigenlijk ook zoiets als een te lage drempel voor het inschakelen van de rechter? Straks laten mensen voor elk wissewasje de wijkrechter komen. Juist de proef in Den Haag moet uitwijzen welke zaken wel en niet geschikt zijn voor de wijkrechter, zegt Luiten.

“We merken dat we bij volledig geëscaleerde burenruzies niet veel kunnen. Daar willen mensen alleen horen dat ze ­gelijk hebben. Er moet bij alle partijen wel een intentie zijn om eruit te komen. En het conflict moet enigszins juridisch zijn. Aan mij om de ­juridische angel eruit te halen.”

Een rechtszaak beginnen gaat minder kosten

Het wordt goedkoper een rechtszaak te beginnen. De griffierechten gaan omlaag als je van iemand bijvoorbeeld 1000 euro eist. De huidige ­tarieven schrikken burgers en kleinere bedrijven af. Voor particulieren, maar vooral voor ondernemers dalen de kosten bij bepaalde claims. Voor burgers gaat het om 204 in plaats van 231 euro bij vorderingen van 500 tot 1500 euro. Bij bedrijven zakken alle tarieven voor claims tussen de 500 en 5000 euro. Nu kost een vordering van net boven de 500 ­euro 486 euro aan griffierechten, straks 306. Vorderingen boven de 5000 euro worden wel duurder. De verlaging is ook gunstig voor particulieren die een incassoprocedure ­tegen een bedrijf hebben verloren en proceskosten (dus ook griffierechten) moeten betalen.

Lees ook:

De kwaliteit van de rechtspraak staat onder druk 

De rechtspraak heeft te weinig geld en mensen om de kwaliteit te verbeteren, te innoveren en de doorlooptijd van rechtszaken te verkorten. Dat concludeert de Commissie Visitatie Gerechten, die de stand van de rechtspraak onderzocht, eerder dit jaar in een rapport. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden