Noodmaatregelen

De verlengde schoolsluiting treft de meest kwetsbare leerlingen het hardst

Een leraar geeft online les in een leeg klaslokaal dat is omgebouwd tot studio. Beeld ANP

Nu scholen in ieder geval tot de meivakantie gesloten blijven, zijn er veel zorgen over de meest kwetsbare kinderen. Zij lopen waarschijnlijk de grootste achterstanden op, en zijn in extreme gevallen thuis niet veilig. 

Natuurlijk gebeuren er mooie dingen nu het onderwijs noodgedwongen digitaal moet. Maar ideaal is het allemaal niet, online les geven blijft behelpen. Wat de impact zal zijn van deze crisis – of en hoe groot achterstanden zijn die leerlingen oplopen – moet nog blijken. Maar basisscholen en middelbare scholen maken zich vooral zorgen over de meest kwetsbare kinderen.

Drie weken geen fysieke lessen was nog te overzien, verzucht directeur Holga de Vries van de 8e Montessorischool in Amsterdam. Nu duidelijk is dat de deuren van haar school in ieder geval tot de meivakantie dicht zullen blijven, wordt het voor iedereen steeds zwaarder. “Niet alleen voor leerlingen en leraren”, zegt ze. “We vragen ook heel veel van ouders.”

De verlenging is niet best, zegt ze, maar geschrokken is ze ook niet. “Ik had dit wel een beetje gedacht.” De Vries maakt zich, net als de rest van het onderwijsveld, met name zorgen over kinderen die thuis geen laptops hebben om te leren, geen eigen kamer, geen ouders die kunnen helpen of, in extreme gevallen, thuis niet veilig zijn. Ook over kinderen op het speciaal onderwijs, praktijkonderwijs of in asielzoekerscentra zijn extra zorgen. 

Tienduizenden leerlingen zullen achterstanden oplopen

“Naarmate dit langer duurt, moeten wij nog beter letten op de meest kwetsbare leerlingen”, zegt voorzitter Paul Rosenmöller van de VO-raad, de koepel van middelbare scholen. Met gemeenten en het ministerie wordt nu getracht in ieder geval alle leerlingen te voorzien van een computer of tablet. “Maar ondanks dat zijn er in het basis- en voortgezet onderwijs zo tienduizenden leerlingen die moeilijk te bereiken zijn en achterstanden oplopen.” Save the Children en de Kinderombudsman vroegen gisteren ook om speciale aandacht voor deze leerlingen.

“Het maakt uit of leerlingen allemaal een eigen laptop en een eigen kamer hebben, of dat een gezin het met zijn zessen moet doen met een laptop in de woonkamer”, zegt ook directeur Maryse Knook van de Openbare Schoolgemeenschap Bijlmer in Amsterdam. De OSB is een grote school met een diverse populatie maar ook, in de woorden van Knook, een bovengemiddeld aantal zorgleerlingen.

Van een handjevol leerlingen weet geen leraar hoe het met ze gaat

Dat betekent bijvoorbeeld dat lang niet alle leerlingen een laptop hebben. “We hopen die deze week te ontvangen van de gemeente”, zegt Knook. “Dan kunnen we gaan uitdelen.” De OSB heeft altijd veel aandacht gehad voor het mentoraat en dat betaalt zich volgens de directeur nu uit. Met de meeste leerlingen is volgens haar goed contact, al is er ook een handjevol van wie leraren op dit moment niet weten hoe het met ze gaat en of ze iets aan school doen.

Vervolgonderwijs

Het mbo, hbo en wo hebben morgen een overleg met verantwoordelijk minister Van Engelshoven over de coronamaatregelen en zullen dan pas reageren. Een deel van de instellingen heeft al besloten om tot de zomervakantie het onderwijs in principe digitaal aan te bieden. Dat zorgt voor duidelijkheid en continuïteit, is de gedachte. Wel hopen de instellingen dat er in de loop van het jaar weer meer mogelijk wordt voor studenten die echt fysiek aanwezig moeten zijn op school om goed onderwijs te krijgen, bijvoorbeeld omdat ze dure apparatuur nodig hebben of praktijkruimtes die ze thuis niet na kunnen bootsen. Ook het kunstenonderwijs kan moeilijker op afstand les geven.

Dat probleem ervaren meer scholen. Ook op de 52 basisscholen van De Haagse Scholen in Den Haag bijvoorbeeld zitten leerlingen waarmee leraren nu geen of moeilijk contact krijgen. Het zijn er niet veel maar over hen is wel “extra zorg”, zegt de woordvoerder. Ook daar zijn scholen samen met de gemeente druk bezig om voor alle leerlingen de spullen te regelen die ze nodig hebben.

Dat er achterstanden gaan ontstaan, daar lijken scholen al vanuit te gaan. “We denken nu na over wat we moeten gaan doen om achterstanden in te halen”, zegt Knook. Zomerscholen worden genoemd, of langere lesdagen als het weer mag. De woordvoerder van De Haagse Scholen denkt dat de impact van deze periode pas echt duidelijk wordt op het moment dat kinderen weer naar school gaan.

Aan de andere kant zijn er ook leerlingen die gedijen bij het afstandsonderwijs, zien De Vries en Knook. Op de middelbare school merkt Knook dat met name de derde klassen, een notoir ingewikkeld jaar op zowel vmbo, havo als vwo, zich op afstand beter kunnen concentreren dan in de klas. Toch benadrukt ze: “Het is voor kinderen beter om fysiek les te krijgen dan digitaal. En vooral voor de kwetsbare leerlingen.”

Er is ook trots: onderwijs op afstand kwam snel van de grond

Hoe groot de achterstanden van leerlingen zullen zijn en hoe die moeten worden ingelopen, valt nog niet te zeggen. Dat hangt ook af van de vraag of de scholen na de meivakantie wel open mogen. “Naarmate dit langer gaat duren wordt het steeds moeilijker om leerlingen te blijven motiveren”, vreest een woordvoerder van de VO-raad, de koepel van middelbare scholen. “Dan zul je zien dat ook daarin de verschillen tussen leerlingen steeds groter worden. Dat zorgt voor grote uitdagingen.”

Er is terechte trots, zegt hij, omdat de scholen het onderwijs op afstand heel snel uit de grond hebben getrokken. “Maar laten we niet vergeten dat dit niet dezelfde kwaliteit heeft als de normale lessen. Het blijft behelpen.”

Als kinderen een leerachterstand van maanden oplopen, is dat niet zomaar ingehaald, benadrukt Rosenmöller. Het is hem er veel aan gelezen de komende weken alle leerlingen mee te krijgen. Daar kunnen wat hem betreft ook niet-onderwijzers bij helpen. “Ik denk bijvoorbeeld aan buddy-achtige systemen, studenten bieden al aan om te helpen. We moeten al die hulp, ook van gemeenten en jeudzorginstellingen, echt goed bij elkaar gaan brengen.”

Lees ook:

Nog langer dicht? Grand café De Kleine Waarheid verbouwt en steunt zorgmedewerkers met een daghap

Hotels, cafés en restaurants zullen voorlopig nog dicht moeten blijven. Gelukkig hebben veel horecaondernemers de omslag al gemaakt van serveren naar bezorgen. Buiten dat is dit een uitgelezen moment om te verbouwen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden