Veiligheid

De veiligheid van de samenleving loopt mogelijk gevaar: politie en forensische zorg kunnen werk niet goed doen

null Beeld ANP
Beeld ANP

De politie, de forensische zorg en jeugdzorg hebben zoveel problemen om hun werk goed te doen, dat de veiligheid van de samenleving gevaar kan lopen.

Meer dan vijftig rapporten, brieven en onderzoeksplannen heeft de inspectie Justitie en Veiligheid vorig jaar gepubliceerd. Over de politie, de forensische zorg, organisaties in de jeugdzorg, reclassering, de Immigratie- en Naturalisatiedienst en andere diensten die onder Justitie en Veiligheid vallen. De rode draad van al deze onderzoeken: door tekorten aan personeel en andere middelen lukt het veel organisaties niet om hun taken goed uit te voeren. Daardoor kan het veilig maken en houden van de samenleving in gevaar komen, zegt Henk Korvinus, de inspecteur-generaal van de toezichthouder.

Dinsdag kwam het jaarbericht 2020 van de inspectie naar buiten. Daarin heeft de toezichthouder onder meer kritiek op de wetten en regels die het parlement aanneemt. Volgens Korvinus heeft Den Haag niet altijd goed door wat de gevolgen zijn hun plannen.

Als voorbeeld noemt hij de politie: “Wij zien dat nieuwe regels en wetten voor de politie vooral repressief zijn”, zegt hij. “Daardoor zet je als politiek een klimaat neer waarbij je de politie eigenlijk tegenover de burger zet. Dat zet de relatie tussen burger en politie onder druk, terwijl de kracht van de Nederlandse politie juist is om de verbinding met de samenleving te zoeken.”

Kleine criminelen worden groot

Wijkagenten zijn bij uitstek de politiemannen en -vrouwen die voor die verbinding moeten zorgen. “In de grote steden zien we dat de politie nog redelijk veel aandacht kan geven aan de buurten omdat er voldoende wijkagenten aanwezig zijn”, zegt hij. “Maar in de middelgrote gemeente en de kleinere plaatsen lukt dat minder goed.”

Dat komt volgens Korvinus omdat wijkagenten vaak worden ingezet voor taken zoals noodhulp en opvang van verwarde personen. Daardoor kunnen zij minder investeren in contacten in hun wijken, neemt hun kennis van de wijk af en kunnen ze minder goed ingrijpen voordat het onveilig wordt. Dat vergt op den duur weer meer inzet van politie, omdat kleine criminelen groot worden. Zo werken problemen in de geestelijke gezondheidszorg dus door naar de ontwikkeling van zware criminaliteit.

Politie, IND, marechaussee en de andere diensten die de inspectie onderzocht heten uitvoeringsorganisaties. Deze ambtelijke term keert de laatste maanden geregeld terug in het publieke debat. Mark Rutte sprak erover toen hij bij Nieuwsuur zijn plannen promootte voor een andere bestuurscultuur. Nationaal ombudsman Reinier van Zutphen deed de volgende dag hetzelfde. Nog altijd ziet hij dat burgers worden vermalen door het wantrouwen bij de uitvoeringsorganisaties. Rutte en Van Zutphen doelden op de Belastingdienst. Maar problemen spelen niet alleen daar, veel meer uitvoeringsorganisaties staan onder druk, stelt Korvinus.

Met burgers in gesprek

“We moeten oog houden voor wat de uitvoering van regels betekent voor burgers”, zegt hij. Oftewel: welke gevolgen hebben wetten en regels voor burgers, wat levert het hun op? Om daarachter te komen, zal de toezichthouder in haar onderzoeken vaker burgers en ervaringsdeskundigen spreken.

Korvinus ziet in de praktijk hoe sommige gemeenten succes boeken door met burgers over problemen te praten. “Gemeenten die dat doen, bereiken meer dan gemeenten die direct sancties opleggen. Beschouw de burger meer als een partner met wie je samen tot een oplossing komt in plaats van iemand die al snel verdacht is, zoals gebeurde in de toeslagenaffaire.”

Met het aantreden van een nieuw kabinet verwacht Korvinus dat nieuwe bewindslieden met stevige ambities hun stempel willen drukken. Doe maar niet, adviseert de inspecteur-generaal. “Het ligt voor de hand te denken dat een nieuw kabinet direct de ene op de andere ambitie zal stapelen. Dan komen er extra taken bij, maar niet meer geld, of hooguit een beetje. Daar waarschuwen wij voor.”

Mensensmokkel is meer dan inklimmers

Als voorbeeld haalt hij de aanpak van mensensmokkel en illegale migratie aan. Een nieuw kabinet kan forse nieuwe doelen stellen, bijvoorbeeld om het aantal inklimmers in vrachtwagens te beperken. Maar die inklimmers zijn niet het enige probleem. Dat wat je niet ziet, is het grootste probleem, want goede informatie over illegale migratie, grensoverschrijdende criminaliteit en mensensmokkel ontbreekt. Daarbij hebben zeehavenpolitie en marechaussee onvoldoende mensen in dienst om extra taken op te pakken.

Wat bij de zeehavenpolitie en marechaussee speelt, geldt ook voor veel andere diensten, zoals de forensische zorg. Daar gaat het erom mensen met een psychische aandoening voor te bereiden op terugkeer naar de samenleving. Maar er is te weinig personeel en er zijn te weinig behandelplekken. Voordat er extra ambities komen, eerst zorgen dat de basis op orde is, aldus Korvinus.

Lees ook:

Korpschef Van Essen: ‘Ik ben er trots op dat agenten tussen de Black Lives Matter-demonstranten stonden’

Politiebaas Henk van Essen benadrukte vorige maand hoe belangrijk het is dat agenten de verbinding zoeken met burgers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden