Vaccinatiebereidheid

De vaccinatiebereidheid was laag in Nederland, maar dat sloeg om. Hoe kan dat?

Een GGD-medewerker dient het Janssen-vaccin toe. Het vaccin is vooral populair onder jongeren, omdat de gevaccineerde aan een enkele prik genoeg heeft. Het was de eerste keer dat mensen konden kiezen voor een bepaald coronavaccin.  Beeld ANP
Een GGD-medewerker dient het Janssen-vaccin toe. Het vaccin is vooral populair onder jongeren, omdat de gevaccineerde aan een enkele prik genoeg heeft. Het was de eerste keer dat mensen konden kiezen voor een bepaald coronavaccin.Beeld ANP

Het zag er aanvankelijk niet goed uit voor de Nederlandse vaccinatiecampagne. Het inenten kwam begin dit jaar moeizaam op gang en de gemiddelde Nederlander stond niet bepaald te trappelen om die prik op te halen. In het najaar van 2020 wilde iets meer dan de helft van de bevolking zich laten vaccineren. De rest twijfelde of wist zeker van niet.

Opmerkelijke trendbreuk

Inmiddels is de stemming omgeslagen en zit Nederland met een vaccinatiebereidheid van 94 procent in de Europese kopgroep, zo blijkt uit het gedragsonderzoek van het RIVM dat vrijdag is gepubliceerd. Onder ouderen is bijna geen weigeraar meer te vinden, maar ook 90 procent van de jongeren in de leeftijd 16 tot 24 jaar zegt zich te zullen laten vaccineren of is al ingeënt.

In de praktijk wordt de daad overigens niet altijd bij het woord gevoegd. In elke leeftijdscategorie blijft het percentage dat (volledig) is ingeënt iets achter bij de enquêtecijfers. Maar wat niet is, kan nog komen, zegt een woordvoerder van het RIVM. “In de meeste groepen wordt nog gevaccineerd.”

De trendbreuk, die zich begin dit jaar moet hebben voorgedaan, is opmerkelijk. De mensen hebben er gaandeweg de campagne vertrouwen in gekregen, verklaart Marijn de Bruin van de gedragsunit van het RIVM. Uit de onderzoeken van zijn team blijkt dat Nederlanders drie hoofdargumenten hadden om het vaccin te nemen: het was goed voor de eigen gezondheid, ze beschermden er anderen mee en het bood een uitweg uit de crisis. De Bruin: “In de afgelopen maanden hebben de vaccins zich bewezen. De ziekenhuisbezetting daalde, net als het aantal besmettingen, en we zijn weer gaan versoepelen.”

null Beeld Louman & Friso
Beeld Louman & Friso

Twijfelaars stelden beslissing uit tot vaccinatiemoment

De twijfels daarentegen werden gevoed door de mogelijke bijwerkingen en schadelijke effecten op de langere termijn. “Maar iedereen zag dat het goed ging”, zegt De Bruin. “Mensen uit de omgeving die werden ingeënt, hadden nauwelijks ergens last van.” En voor zover er bijwerkingen waren, was de overheid er transparant over, zegt hij.

Dat sterkte het vertrouwen in de aanpak. Dat was van een indrukwekkende 75 procent tijdens de eerste golf gezakt naar 34 procent begin mei – men was de maatregelen moe en stoorde zich aan de rommelige en soms onduidelijke aanpak van de crisis. Maar nu heeft 49 procent er weer fiducie in. “Een forse trendbreuk.”

Al hadden sommigen daar wat tijd voor nodig. De onderzoekers zagen dat veel twijfelaars hun beslissing uitstelden totdat ze aan de beurt kwamen. “Op dat moment zochten ze naar informatie over de stand van zaken. En besloten ze er alsnog voor te gaan.”

Tegen advies Gezondheidsraad in tóch een run op Janssen

Vorige week ontstond een run op het Janssenvaccin, nadat demissionair minister Hugo de Jonge het restant van de voorraad voor iedereen beschikbaar had gesteld. De GGD’s werden platgebeld door jongeren die hierin een kans zagen om snel weer op vakantie te gaan of een festival te bezoeken. Dat lijkt te duiden op een zeer pragmatische geest – de Gezondheidsraad had een maand eerder geadviseerd dit vaccin uit veiligheidsoverwegingen juist niet aan jongeren te geven – maar De Bruin ziet dat breder. “Uit onze onderzoeken bleek dat veel jongeren zich al eerder hadden willen laten vaccineren dan volgens het schema. Vaak om dezelfde redenen als de ouderen. Deze optie bood een extra uitweg uit de crisis.”

Puber twijfelt door langetermijneffect

Voor het eerst zijn ook de 12- tot 18-jarigen ondervraagd over hun vaccinatiebereidheid. Ze zijn nog niet aan de beurt, maar het kabinet besloot deze week op advies van de Gezondheidsraad om hun ook een vaccin aan te bieden. 72 procent laat zich (waarschijnlijk) inenten, 8 procent twijfelt nog. Bij 16- en 17-jarigen is de bereidheid groter dan in de categorie 12 tot en met 15 jaar: 79 om 68 procent. Hun overwegingen om wel een vaccin te nemen zijn vergelijkbaar met die van volwassenen. Pubers twijfelen met name uit vrees voor onbekende effecten op de lange termijn.

Lees ook:

Wat als je beste vriend zich wel/niet wil laten vaccineren?

Jeroen Zwaal wil absoluut geen coronavaccin, Robert Eijlander vindt zijn prikafspraak een feestje. Hoe praten deze vrienden daarover?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden