ReportageEerbetoon

De stokoude paardenkastanje van Joure is bijna dood, maar leeft voort in 14 kunstwerken

 Rolf  en Corneel van Hulten bij de monumentale paardenkastanje.  Beeld Sjaak Verboom
Rolf en Corneel van Hulten bij de monumentale paardenkastanje.Beeld Sjaak Verboom

De oudste kastanje van Friesland in Joure is stervende. Veertien kunstenaars hebben hem op verzoek van de eigenaars vereeuwigd.

Als balorige puber gaf kunstverzamelaar Rolf van Hulten (69) de monumentale paardenkastanje in de bostuin in Joure eens een schop. Zijn vader berispte hem. “Die boom heeft in zijn leven heel wat meer meegemaakt dan jij. Wat respect graag!”

Van Hulten wijst naar de imposante kastanje in zijn half verwilderde tuin. Veertig meter hoog is hij en zeker 200 jaar oud. “Drie man kunnen de stam net omvatten. Het is een van de oudste paardenkastanjes van Friesland. Geplant in de jaren na de Franse tijd”, vertelt de oud-apotheker vanaf het terras van de woning, die eens zijn ouderlijk huis was.

Kastanjebloedingsziekte

De reusachtige kastanje torent hoog boven de bebouwing uit. Hij was en is een ijkpunt in het leven van hem en zijn vrouw Corneel. “Als we kwamen aanrijden en de boom zagen, waren we echt thuis.” Maar de kastanjebloedingsziekte, een bacteriële infectie, sloeg enkele jaren geleden toe. Komend voorjaar moet de kolos om.

Raven, Pico en Ramon van de Werken maakten samen dit kunstwerk van de paardenkastanjeboom. Beeld
Raven, Pico en Ramon van de Werken maakten samen dit kunstwerk van de paardenkastanjeboom.

De bast laat al wat los. Zwarte strepen tonen waar de stroperige, bruine vloeistof, kenmerkend voor de ziekte, naar buiten stroomde. “Vreselijk natuurlijk”, sombert Van Hulten, als hij tegen de stam tikt. Hij wil graag dat de boom voortleeft en vroeg daarom veertien kunstenaars hem te vereeuwigen. Dat is gebeurd in een installatie en diverse schilderijen, zowel abstract als figuratief. Onder hen Anne Feddema die lyrisch is over de paardenkastanje. Van Hulten pakt de bescheiden catalogus en bladert naar de laatste pagina, waar ‘Vita brevis, ars longa’ (het leven is kort, maar de kunst is lang red.) staat. “Zo is het!”

Hij groeide op met de kastanje. Zijn ouders kochten het aan hun tuin grenzende bosperceel met kastanje in de jaren zestig van de familie Keverling, die het uit geldgebrek moest verkopen. “Mijn ouders wilden de bejaarde bomen een goede oude dag bezorgen. En ze konden er heerlijk van genieten. Mijn moeder was dol op het gezang van de vele vogels in het groen.”

Waterval van witte kaarsen

En elk voorjaar was het weer feest als de reusachtige boom een ‘waterval van witte kaarsen’, zoals Van Hulten omschrijft, liet zien. Groot was de schok toen hun kastanje ziek bleek. De kastanjebloedingsziekte tastte al vele tienduizenden paardenkastanjes in Nederland aan. De ziekte werd zo’n twintig jaar geleden voor het eerst in ons land waargenomen. In 2015 bleek meer dan de helft van de paardenkastanjes te zijn aangetast, stelt Jeroen Philippona van de Bomenstichting.

De oorzaak is lastig aan te geven, verklaart hij. “Het kan met toenemende droogte door klimaatverandering te maken hebben. Maar een boom kan ook stress hebben als hij bijvoorbeeld te weinig ruimte heeft en tussen stenen en asfalt staat.” Het verloop van de ziekte kan grillig zijn. Een ogenschijnlijk gezond exemplaar kan binnen enkele maanden het loodje leggen. Een licht aangetaste boom kan spontaan genezen. Of het nog lang volhouden.

Warmtedekens voor zieke kastanjes

Tien jaar geleden ontdekten onderzoekers van Wageningen Universiteit dat verhitting (48 uur op 40 graden) de bacterie kan doden. Er werden ‘warmtedekens’ ontwikkeld, waarmee stammen van zieke kastanjes kunnen worden ingepakt. Veelal met succes. “Bomen die worden behandeld hebben 100 procent kans om beter te worden”, zegt Jan-Bouke Sijtsma van Boom-KCB in het Friese Nijeholtpade, dat de behandeling uitvoert. Voorwaarde is wel dat niet meer dan vijftien procent van de stam is aangetast.

Deze winter worden in Groningen twintig zieke kastanjes verhit. De aanpak komt te laat voor 40 beeldbepalende zieke kastanjes in Sint Annaparochie, Dronryp, Franeker en Bitgum. Zij zijn niet meer te redden en moeten om.

De paardenkastanje wordt volgend voorjaar gekapt.  Beeld Sjaak Verboom
De paardenkastanje wordt volgend voorjaar gekapt.Beeld Sjaak Verboom

Dat lot treft ook de Jouster kastanje. Vermoedelijk dit voorjaar, al houdt de boom zich verrassend genoeg beter dan voorspeld. Corneel van Hulten wil er nog niet aan denken: “Ik zal er hoe dan ook wel wat tranen om laten”.

De tentoonstelling ‘Afscheid van de Jouster paardenkastanje. Opgedoekt’ is tot 17 oktober te zien in Melklokaal Heerenveen. www.melklokaal.nl

Lees ook:

Paardenkastanjes opgepast: de destructieve motjes komen eraan

Prachtige bomen zijn het, paardenkastanjes. Ruwe korstige stammen. Grote bladeren die als vijfvingerige platte handen doen alsof ze vijf blaadjes zijn en niet maar één.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden