AnalyseStikstofuitstoot

De stikstofcrisis zal ook de nieuwe regering zwaar op de maag liggen

Minister Carola Schouten van Landbouw beloofde tijdens het landelijk boerenprotest in 2019 dat zij niet zou besluiten tot gedwongen krimp van de veestapel. Topambtenaren adviseren de nieuwe regering dat wél te doen. Beeld ANP
Minister Carola Schouten van Landbouw beloofde tijdens het landelijk boerenprotest in 2019 dat zij niet zou besluiten tot gedwongen krimp van de veestapel. Topambtenaren adviseren de nieuwe regering dat wél te doen.Beeld ANP

Nederland is nog lang niet uit de stikstofcrisis. Vier rapporten drukken het nieuwe kabinet met de neus op de feiten.

Nauwelijks waren de stemmen van de verkiezingen geteld of ABDTopconsult, een kleine adviesgroep van ervaren topambtenaren binnen de Rijksoverheid, legde het stikstofdossier maar weer op tafel. Vier rapporten (samen meer dan driehonderd pagina’s) die vrijdag zijn verschenen, zetten de hele kwestie nog eens uiteen: de slechte staat van de Nederlandse natuur, welke afspraken er tot nu toe zijn gemaakt, en hoe het verder moet. Van dat laatste kunnen de formerende partijen weleens schrikken.

Nog meer rapporten? Er is toch net een stikstofwet?

Zeker, de Tweede Kamer (in november vorig jaar) en de Eerste Kamer (deze maand) zijn akkoord gegaan met een nieuwe wet van minister Carola Schouten om de uitstoot van stikstof te verminderen en de staat van de Nederlandse natuur te verbeteren. De wet was nodig, omdat de vorige Nederlandse stikstofaanpak niet voldeed aan de Europese regels. In de nieuwe wet staat onder meer als doel dat in 2030 de helft van de beschermde natuur in goede staat moet zijn. De regering trekt ruim 5 miljard euro uit om dat te bereiken. De topambtenaren komen met een nadere invulling: hoe is het doel te bereiken?

Wat adviseren ze?

De adviesgroep stelt onomwonden dat de wet van minister Schouten niet ver genoeg gaat. De uitstoot van stikstof in Nederland moet minstens gehalveerd worden, en wel zo snel mogelijk. Daarvoor zijn ingrijpender maatregelen nodig dan tot nu toe aangekondigd, én miljarden euro’s extra. In alle gevallen, zeggen de topambtenaren, is een (grootschalige) krimp van de veestapel nodig. Tijdens het grote boerenprotest van 1 oktober 2019 zei minister Schouten nog dat er geen gedwongen krimp van de veestapel zou komen zolang zij minister was. Volgens het nieuwste advies kan dwang echter wel degelijk nodig zijn: “Onteigening en het intrekken van de natuurvergunning kunnen als stok achter de deur worden gebruikt”. En: “De meest zekere en stuurbare manier van het realiseren van krimp is gerichte opkoop, als deze opkoop een verplichtend karakter kent”.

Voor de stikstofuitstoot van de industrie stellen de topambtenaren een heffing voor, waarbij de vervuiler betaalt – bijvoorbeeld 25 euro per uitgestoten kilo stikstofoxide.

Al met al komen de vier nieuwe rapporten sterk overeen met het eerdere adviezen van de commissie-Remkes, die de regering maar gedeeltelijk heeft overgenomen.

Hoe gaat dit verder?

Sinds de Raad van State in mei 2019 de vorige stikstofaanpak ongeldig verklaarde, zijn er vele woorden gesproken. Boeren en natuurorganisaties hebben overlegd met minister Schouten, soms ook met premier Rutte. De topambtenaren stellen vast: “Er is brede consensus onder de natuur- en milieugroepen dat de relatie met het Rijk onvoldoende is. Overleggen werden weliswaar soms op hoog niveau (minister, minister-president) gevoerd, maar zelden goed voorbereid of opgevolgd. Hierdoor ontstond het gevoel van een rituele dans.” Volgens belangenorganisaties luidt de nieuwe stikstofwet zoals die luidt omdat hier een politieke meerderheid voor te vinden was en níét omdat het stikstofprobleem ermee wordt opgelost.

De nieuwe regering krijgt van de topambtenaren dus het advies om nog veel meer geld uit te trekken om de uitstoot te verminderen, maar ook om boeren en bouwers, wetenschappers en natuurorganisaties samen te brengen aan een ‘stikstoftafel’. In overleg met het ministerie zouden zij tot een stikstofakkoord moeten komen.

Dat laatste roept wel een principiële vraag op: moet de regering belanghebbenden laten onderhandelen over maatregelen of moet zij zélf de pijnlijke keuzes maken?

Lees ook:

De rechter wijst de ‘milieuvriendelijke’ veestal af

Voor het eerst wijst een rechter een ‘milieuvriendelijke’ koeienstal af. Die uitspraak kan verstrekkende gevolgen hebben.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden