Rechtspraak

De rechtspraak is met deze nieuwe robot niet langer digibeet

Beeld Studio Vonq

Met een nieuwe zoekmachine kunnen advocaten de uitspraken doorzoeken van afgeronde rechtszaken over arbeidsconflicten doorzoeken. Nu doen ze dat nog vaak met de hand. ‘Dat is niet meer van deze tijd’, zegt de ontwikkelaar. ‘Daardoor kan toch nog steeds het onderbuikgevoel de doorslag geven, en niet de feiten.’

“Ik wil naar de rechter en je moet meer dan een miljoen eisen.” Dat zei een man onlangs tegen Pascal Kruit in diens kantoor van Boontje Advocaten in Amsterdam. De advocaat is wel wat gewend: als arbeidsconflicten hem bereiken zijn ze vaak hoog opgelopen en zijn beide partijen erg emotioneel – en hun eisen onrealistisch. Kruit moest de verwachtingen temperen bij de werknemer die op de rol stond voor ontslag. “Door te zeggen dat een paar ton al veel is. En dat je wel naar de rechter kunt gaan, maar dat de uitkomst onzeker is: je kunt ook verliezen en niets krijgen.”

Sinds dit jaar kan de arbeidsadvocaat zijn opgewonden cliënten ook cijfers voorhouden. Hoe hoog was de ontslagvergoeding in vergelijkbare zaken – met bijvoorbeeld een even lang dienstverband? En – voor de stress – hoe lang duurde die zaken gemiddeld? Het is te vinden in de zoekmachine die het bedrijf LexIQ ontwierp voor het arbeidsrecht, de eerste database voor advocaten en juristen. Met behulp van kunstmatige intelligentie worden alle gepubliceerde ontslagzaken doorzocht, en gelabeld op trefwoorden zodat ze ­later herkend worden. Juridische ­onderzoekers van de Erasmus Universiteit Rotterdam houden in de ­gaten of de trefwoorden wel goed worden uitgelegd.

Uitkomsten zoals ‘hoogte ontslagvergoeding’ zijn de gemiddelden uit die oude uitspraken, garanties kan Kruit niet geven. “Maar je geeft mensen wel een idee wat ze kunnen verwachten.” Zo helpt de computer Kruit met een doel dat hij vaak heeft: houd de rechter erbuiten. Die heeft het al druk genoeg en emotionele cliënten kunnen wekenlang slaaptekort en stress opleveren.

Kiezen bij welke rechtbank je een zaak aanspant

Zelf gebruikt Kruit de zoekmachine ook voor iets heel anders. ­“Advocaten kennen heel goed het gevoel dat de ene rechtbank anders oordeelt dan de ander. Ik heb veel werkgevers als cliënt en wanneer ik kan kiezen bij welke rechtbank ik een zaak aanspan, kijk ik in de zoekmachine waar ik de meeste kans op succes maak. Ook dat is natuurlijk geen garantie.” Die kansen kunnen zelfs verschillen, zegt Kruit. Als het erom gaat dat iemand mogelijk disfunctioneert, kan hij het beste bij de ene rechtbank terecht, wanneer de reden is dat de arbeidsverhoudingen zijn verstoord, moet hij een stad verderop.

Die verschillen zouden er eigenlijk niet moeten zijn, in ieder geval niet als ze groot zijn, zegt Kruit. “Maar je moet er als advocaat wel naar kijken.” Dit jaar heeft hij al voor een stuk of acht cliënten op deze manier de kansen bekeken. “Het kwam wel altijd overeen met het ­gevoel dat ik van tevoren zelf had. Maar je wilt het als advocaat liever wat zekerder weten. En als jij het niet doet, dan kan de tegenpartij wel gebruik maken van deze inschattingen.”

Dit is een van de acties waarvoor het programma is bedoeld, bevestigt directeur Martin van Hemert van ontwikkelaar LexIQ. Twee jaar terug deed het bedrijf, dat zich specialiseert in ‘legal tech’, mee aan een proef om te kijken of de zoekmachine als ‘robotrechter’ op basis van eerdere uitspraken zelf recht kon spreken. Rechtspraak blijft mensenwerk, was de conclusie. Maar de rechtspraak blijft hopeloos digibeet, constateert Van Hemert. Een grootscheepse en kostbare digitalisering werd afgeblazen en op de website van de rechtspraak is maar een fractie van de rechterlijke uitspraken te lezen.

Individuele verschillen tussen rechters en advocaten

“Handmatig zoeken, zoals nu ­gebeurt, is niet meer van deze tijd”, zegt Van Hemert. “Daardoor kan toch nog steeds het onderbuikgevoel de doorslag geven en niet de feiten.” Zijn bedrijf presenteert dit jaar nog meer modules in het arbeidsrecht. Merken- en faillissementsrecht volgen later, en wat Van Hemert betreft wordt in de toekomst de hele rechtspraak op deze manier toegankelijk.

“Natuurlijk moeten wij er als ­bedrijf ook aan verdienen, maar neem deze eerste module, die kost 300 euro per jaar en dat is zeker voor een advocatenkantoor geen groot bedrag.”

De zoekmachine arbeidsrecht kan inmiddels ook verschillen tussen individuele rechters opsporen. “Die heb je niet voor het uitkiezen”, zegt advocaat Kruit, “maar wanneer je er eentje krijgt toegewezen die niet zo gunstig oordeelt, kun je de cliënt aanraden alsnog te schikken.”

Zelf moet de advocaat op zijn tellen passen: het programma kan ook zoeken op advocaten, zodat eenieder het kan inzetten voordat hij beslist om Kruit in te huren. Van Hemert: “Dat is wel ons ideaal, dat de rechtspraak zo toegankelijk wordt dat ook de gewone burger en ondernemer van deze mogelijkheden gebruik kunnen maken.”

Lees ook:
Vonnissen verschillen per rechtbank

De kans op een voor de werkgever gunstig ontslagvonnis kan per rechtbank en zelfs per rechter verschillen. Dat blijkt uit de eerste zoekmachine voor rechterlijke uitspraken.

Recht spreken blijft toch mensenwerk

De robotrechter bleek anderhalf jaar geleden prima te kunnen zoeken in oude uitspraken, en een oordeel te vellen. Maar soms vergat hij een detail dat toch heel belangrijk was.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden