AnalyseStraffen

De rechter pakt relschoppers stevig aan, maar houdt oog voor nuance

De politie grijpt in en verdrijft demonstranten van het Museumplein in Amsterdam. Beeld ANP
De politie grijpt in en verdrijft demonstranten van het Museumplein in Amsterdam.Beeld ANP

Tientallen verdachten van de coronarellen zijn inmiddels voor de rechter verschenen. Wat is het beeld dat opdoemt? Wie zijn de oproerkraaiers? En welke straffen kregen zij?

Rechters treden streng op tegen relschoppers. Tenminste 46 verdachten moesten de afgelopen anderhalve week plaatsnemen in de beklaagdenbank, omdat zij zich zouden hebben misdragen bij rellen in verschillende delen van het land. De rechter legde 35 van hen een (deels voorwaardelijke) celstraf op. Drie mensen werden vrijgesproken, een aantal zaken is opgeschort en vier anderen kregen enkel een taakstraf.

De Tweede Kamer keurt dat laatste vonnis af. Een meerderheid stemde deze week in met een wetsvoorstel dat rechters verbiedt een taakstraf op te leggen aan plegers van geweld tegen ambulance-, politie- en brandweermedewerkers. Wie hulpverleners belaagt, moet van politiek Den Haag altijd een onvoorwaardelijke celstraf krijgen, eventueel in combinatie met een taakstraf.

Het wetsvoorstel doet vermoeden dat rechters mild zijn voor agressievelingen die op de vuist zijn gegaan met agenten. Maar de vonnissen tegen de tientallen relschoppers spreken dat beeld tegen. Zo moeten de vier jongemannen die gisteren in Eindhoven voor de rechter verschenen stuk voor stuk de gevangenis in. De jongste kreeg de hoogste straf: acht maanden cel, waarvan vier voorwaardelijk. De automonteur in de dop, net achttien jaar oud, had niet alleen stenen naar de politie gegooid, maar samen met anderen ook een auto vernield.

Van de vier mannen die alleen een taakstraf kregen opgelegd, zijn er twee niet daadwerkelijk op de vuist gegaan met een agent of andere hulpverlener. Bij de twee anderen kende de rechter gewicht toe aan hun persoonlijke omstandigheden. Frits K., de 56-jarige man uit Wageningen die op het Museumplein een paraplu naar een politiebus smeet, worstelt met zijn gezondheid. En de dertiger die in Amsterdam een karatetrap uitdeelde aan een ME’er, staat aan het hoofd van een gezin met drie kinderen en een chronisch vermoeide vrouw. Hij kreeg een taakstraf van 120 uur opgelegd en een voorwaardelijke celstraf van een maand.

Verzet in de strafrechtketen

Dat soort maatwerk is van groot belang, zo vinden rechters, advocaten en de reclassering. De strafrechtketen verzet zich tegen de plannen van het kabinet om geweld tegen hulpverleners altijd te verbinden aan een celstraf. Niet alleen vergt het strafrecht volgens hen nuance, is het geven van een duw iets anders dan gesmijt met kasseien, ook ontneemt de wetgever rechters met een taakstrafverbod de ruimte om per geval naar een passende straf te zoeken. Het wetsvoorstel zou zo de scheiding der machten in gevaar brengen.

Ook uit het verschil tussen de opgelegde en de geëiste celstraffen voor de relschoppers blijkt de voorkeur van rechters voor maatwerk. In het gros van de zaken waarin de rechter uitspraak deed, ging hij weliswaar mee met het lik-op-stuk beleid van het Openbaar Ministerie, maar matigde hij de straf wel iets, vaak vanwege persoonlijke problemen van de verdachte.

Zo kreeg een stenengooier met een licht verstandelijke beperking in Amsterdam geen vijf maanden onvoorwaardelijke celstraf opgelegd maar een maand, en moest een vrouw uit Roosendaal (de enige vrouw tussen de 46 verdachten) geen veertien maar elf dagen achter tralies van de rechter. Gedragsdeskundigen noemden haar ‘jong en beïnvloedbaar’. De 20-jarige vrouw heeft ADHD, een opstandig karakter en moeite met autoriteit.

Hoger beroep OM

Het OM heeft laten weten in beroep te gaan tegen zes uitspraken rond de rellen op het Museumplein. Justitie is het niet eens met de hoogte van de opgelegde straffen. Een 46-jarige Schiedammer kreeg een taakstraf omdat hij weigerde te vertrekken van het Museumplein en vier anderen kregen celstraffen variërend van vier weken tot maximaal zes weken, waarvan de helft voorwaardelijk. De officier had tot vier maanden onvoorwaardelijk geëist. Ook de man die een karatetrap uitdeelde aan een ME’er moet volgens het OM strenger worden gestraft.

In drie van de zeker 42 zaken waarin de rechter uitspraak deed over de verdachten van relschopperij, ging hij wél mee met de eis van het Openbaar Ministerie. In één geval was hij zelfs strenger dan de officier van justitie. Een 19-jarige jongeman kreeg gisteren niet de geëiste tien dagen opgelegd in Alkmaar, maar een celstraf van vijftien dagen, waarvan drie voorwaardelijk. Op Snapchat riep hij zijn volgers op te gaan rellen in het centrum.

Lees ook:

Hoge straffen voor relschoppers? Het strafrecht vereist nuance

De eerste verdachten van coronarellen moeten al voorkomen. Er wordt geroepen om hoog en snel straffen, maar het strafrecht vereist nuance.

Taakstraf voor 36-jarige man die karatetrap uitdeelde aan ME’er

De afbeelding waarop Pim de V.L. een karatetrap uitdeelt aan een ME’er werd het symbool van de eerste rellen op het Amsterdamse Museumplein. Vrijdag werd hij veroordeeld tot een taakstraf van 120 uur, nadat hij zichzelf had gemeld bij de politie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden