Hoger beroep

De rechter bewaart het laatste oordeel over de avondklok nog een week

Viruswaarheid-voorman Willem Engel (l) en advocaat Jeroen Pols in de rechtszaal. Beeld ANP
Viruswaarheid-voorman Willem Engel (l) en advocaat Jeroen Pols in de rechtszaal.Beeld ANP

Terwijl de senatoren in de Eerste Kamer vrijdag verwoed debatteerden over een nieuwe spoedwet voor de avondklok, ging in het gerechtshof in Den Haag de juridische strijd verder over huidige wettelijke basis voor de maatregel.

Opnieuw bleef het spannend tot de laatste minuut. Zouden de drie rechters van het gerechtshof in Den Haag direct uitspraak doen, of langer moeten nadenken over de rechtmatigheid van de wijze waarop de avondklok is ingevoerd? De ontknoping van de slag om de avondklok bleef vrijdag vrijdag uit: volgende week vrijdag volgt het vonnis. Tot die tijd blijft de maatregel van kracht.

Tijdens het hoger beroep stonden Viruswaarheid en de staat lijnrecht tegenover elkaar. Precies zoals dinsdag, nadat de rechter tot verrassing van beide partijen oordeelde dat de juridische basis voor het instellen van de avondklok rammelt. Die ochtend bepaalde zij dat er onmiddellijk een streep moest door de avondklok. ’s Avonds werd dat besluit uitgesteld.

In haar vonnis legde de rechter uit dat de speciale wet die het kabinet uit de la heeft getrokken voor de avondklok alleen op deze manier gebruikt mag worden bij ‘spoedeisende’ en ‘buitengewone’ omstandigheden. Een dijkdoorbraak is zo’n acute situatie, legde zij uit, maar in het geval van de avondklok was het niet noodzakelijk om direct in te grijpen. Er was volgens haar genoeg tijd om vooraf instemming van het parlement te vragen.

Een dijkdoorbraak

De landsadvocaat had dat voorbeeld onthouden. “Het water klotste tegen dijk”, omschreef hij de dagen voor de invoering van de avondklok vrijdag in de rechtszaal. Het Outbreak Management Team waarschuwde het kabinet voor een derde golf, die in zicht kwam nadat er een mutatie van het virus was ontstaan, de Britse variant.

“De situatie was ronduit zorgelijk. De waterstand moest naar beneden om ruimte te maken voor de nieuwe golf.” Want als de dijk is doorbroken, richtte de advocaat zich namens de staat tot de rechter, is het lastig het water weer naar buiten te krijgen. Wachten met het invoeren van de avondklok was volgens hem ‘geen optie’.

Zonder de avondklok en andere maatregelen zal het aantal besmettingen en ziekenhuisopnamen snel stijgen, haalde de landsadvocaat berekeningen van het OMT aan. De Britse mutatie van het virus is volgens die groep experts 37 procent besmettelijker dan de ‘klassieke’ coronavariant. “En de boog in de zorg is al maximaal gespannen.” Ondanks dat de pandemie al een jaar duurt, zo stelde de staat, zit Nederland nog altijd midden in een crisis.

Onjuist en veel te indringend

In zijn pleidooi hekelde de landsadvocaat de uitspraak van de voorzieningenrechter. In het vonnis stelde zij dat het niet onomstotelijk vaststaat dat mutaties daadwerkelijk besmettelijker zijn en tot een onhoudbare situatie zullen leiden. Ook zette de rechtbank vraagtekens bij het effect van de maatregel. De advocaat wees die twijfels vrijdag van de hand.

“De staat heeft in redelijkheid tot de instelling van een avondklok kunnen besluiten”, pleitte hij. “Onrechtmatig is het zeker niet.” Volgens hem is de kortgedingrechter er onterecht vanuit gegaan dat de speciale alleen bedoeld is voor ‘super- super- superspoedgevallen’. Zij zou de de invoering van de avondklok ‘onjuist’ en ‘veel te indringend’ hebben getoetst en had zich volgens de staat terughoudend moeten opstellen.

Een dictatuur

Viruswaarheid prees de rechter juist. Volgens de activisten heeft de overheid de bevoegdheid niet om op eigen houtje ingrijpende maatregelen als de avondklok in te voeren. Sprake van een spoedeisende noodsituatie was en is er niet, menen zij. Zo wordt niet iedereen ziek van het virus. “Het virus is ongevaarlijk voor 98 procent van de bevolking”, zo stelde jurist Jeroen Pols van Viruswaarheid. “Besmettingen zijn geen zieken.”

“Waarom baseert het OMT adviezen op basis van testuitslagen van mensen die niet ziek zijn?”, vroeg hij het gerechtshof. “Waarom onderzoekt het OMT geen andere opties, zoals alternatieve therapieën? Dan kun je natuurlijk geen vaccins meer verkopen. Dat is mogelijk een motivering.”

Pols vergeleek de maatregelen die de overheid de samenleving oplegt vrijdag met een dictatuur. “Ruim 17 miljoen mensen worden preventief opgesloten in hun huizen.” Volgens Viruswaarheid verwart de overheid angst en reële dreiging door elkaar. “Het kabinet heeft het al elf maanden over donkere wolken die samenpakken, maar er komen nog steeds geen slagregens uit.”

Zorgen over het virus zijn onterecht, zo stelde Pols. Volgens hem is de wet waaraan de avondklok is vastgeknoopt bovendien niet bedoeld om de druk op intensive care-afdelingen te verlichten. “Dan moeten ze het aantal bedden vergroten.” Ook is het effect van de avondklok volgens Viruswaarheid niet te meten, iets wat wel mogelijk moet zijn om de gebruikte wet van stal te halen.

De rechter doet op 26 februari om 10.00 uur schriftelijk uitspraak.

Lees ook:

Avondklok blijft van kracht na dag vol juridisch getouwtrek

Pas om half negen kwam dinsdagavond een einde aan de strijd om de avondklok. Na een dag van juridisch getouwtrek besloot het gerechtshof dat we na negenen thuis moeten blijven. Voorlopig dan.

Werkt de avondklok om het virus tegen te gaan?

De avondklok moest mensen binnenhouden en ervoor zorgen dat ze contacten vermijden. Wat zou een opheffing voor de pandemie betekenen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden