Landschap bij Overschie, Paul Gabriël, 1898.

ReportageSchiedam

De pittoreske windmolens waren de horizonvervuilers van die tijd

Landschap bij Overschie, Paul Gabriël, 1898.Beeld Museum Boijmans Van Beuningen

Verstedelijking en windturbines veranderen het Nederlandse landschap ingrijpend. Het Stedelijk Museum Schiedam laat met de fietstocht Levend Landschap zien dat het veranderende vergezicht van alle tijden is.

Tammie Schoots

Marianne Hoppen-Creemers (75) zit op haar rollator tegenover de overblijfselen van Huis te Riviere aan een plein in Schiedam. Vroeger stond er een kasteel met moeras en natuur, laat een 17de-eeuws schilderij zien. Nu zijn er nog een paar stenen muren over, ingeklemd tussen het gemeentehuis en het nieuwe theater. Hoppen- Creemers vindt dat de stad veel te druk en dichtbebouwd is geworden. “Het is verpauperd, op z’n Hollands gezegd”, vertelt de geboren en getogen Schiedamse.

Huis te Riviere, schilder onbekend, ca. 1630-1660 Beeld Stedelijk Museum Schiedam
Huis te Riviere, schilder onbekend, ca. 1630-1660Beeld Stedelijk Museum Schiedam

Huis te Riviere is de eerste stop van de fietstocht die het Stedelijk Museum Schiedam heeft ontwikkeld als onderdeel van de tentoonstelling Levend Landschap. De tocht voert langs de vergezichten in de Zuid-Hollandse Maasdelta die overeenkomen met de landschapsschilderijen uit de tentoonstelling. Daarmee wil het museum laten zien dat door menselijk ingrijpen het landschap door de eeuwen heen voortdurend is veranderd.

Windmolens

Even verderop aan de kade van de Overschieseweg ligt een industrieterrein. Hier is de tweede locatie van de fietstocht. Wie hier in 1898 had gelopen, zag vooral molens, zoals afgebeeld op een schilderij van kunstenaar Paul Gabriël. “Dat waren toentertijd enorme horizonvervuilers die, heel toepasselijk, ‘de reuzen’ werden genoemd”, zegt Catrien Schreuder (42). Zij is hoofd collectie en tentoonstellingen van het Stedelijk Museum Schiedam en fietst vandaag mee. “We zien die molens nu als pittoresk maar toen was het een zware ingreep in het landschap. Ons typische oud-Hollandse landschap is ook maar kunstmatig gecreëerd.”

Dat het vergezicht gaat veranderen is evident, want het aantal windturbines op het land moet in 2050 zijn verdubbeld. Ook Schiedam moet er waarschijnlijk aan geloven, want de provincie Zuid-Holland heeft een locatie aan de rand van de stad geschikt verklaard voor een windmolenpark.

Hoppen- Creemers zal niet zeggen dat ze windturbines mooi vindt. Voor haar liever de Schiedamse molens, want dat is het échte stadsgezicht. Daar zijn er nog maar vijf van over. “Ze verdwenen met de tijd want windenergie moest plaatsmaken voor stoommachines”, verklaart Schreuder.

Verdwenen beroepen

Hoppen- Creemers speelde als jong meisje nog langs het kanaal. De open ruimte van toen werd uiteindelijk de werkplek van haar man: er kwam een scheepswerf. “Mijn echtgenoot was daar metaalbewerker”, vertelt ze. Maar in de jaren ’70, toen de industrie versukkelde, werd hij taxichauffeur – noodgedwongen. Het terrein gaat in de nabije toekomst een hightech campus worden.

Maannacht bij Overschie, 1864, Johan Barthold Jongkind. Beeld Rijksmuseum Twente
Maannacht bij Overschie, 1864, Johan Barthold Jongkind.Beeld Rijksmuseum Twente

Maar niet alles is verdwenen. “De jaagpaden waarover de paarden van de trekschuit liepen zijn er nog”, vertelt Schreuder. Op de plek waar Johan Barthold Jongkind anderhalve eeuw eerder het kanaal de Schie en het kerkje schilderde, lijkt er weinig veranderd. Al is de trekschuit verdwenen en is er een trein bijgekomen.

Op de plek waar Johan Barthold Jongkind anderhalve eeuw geleden het kanaal de Schie en het kerkje schilderde, lijkt er weinig veranderd. Beeld Stedelijk Museum Schiedam
Op de plek waar Johan Barthold Jongkind anderhalve eeuw geleden het kanaal de Schie en het kerkje schilderde, lijkt er weinig veranderd.Beeld Stedelijk Museum Schiedam

Het is symbolisch voor de fietstocht. “Discussies uit het verleden vinden op soortgelijke wijze plaats in het heden”, benadrukt Schreuder. “We willen met deze fietstocht de bezoeker uitdagen om zelf na te blijven denken.”

De tentoonstelling Levend Landschap, waar de fietstocht onderdeel van is, is nog te zien tot 6 november in het Stedelijk Museum Schiedam.

Lees ook:

In het Friese paradijs neemt het damhert wraak op de mens

In het van oorsprong arme Friese veengebied ligt Oranjewoud: een bosrijke oase met grote villa’s en dure auto’s. In dit Paradys tonen vijftien kunstenaars hun werk. Met een knipoog naar het damhert.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden