Vijf vragenCoronamaatregelen

De permanente coronawet krijgt felle kritiek, waarom komt die er dan toch?

Ernst Kuipers, minister van volksgezondheid, welzijn en sport. Beeld ANP
Ernst Kuipers, minister van volksgezondheid, welzijn en sport.Beeld ANP

Wat is er allemaal aan de hand met de permanente coronawet die het kabinet na de zomer wil invoeren?

Johan van Heerde

Afstand houden verplichten, openbare locaties sluiten of hygiëneregels instellen. Met een permanente coronawet wil de regering de tijdelijke wet vervangen die de overheid de bevoegdheid geeft bij een oplevende infectieziekte in te grijpen. Maar op het wetsvoorstel kwam veel kritiek van onder meer burgemeesters, gemeenten en wetskenners die de wet slordig vonden en een fundamentele discussie over de ingrijpende wet missen. Hoe nu verder? Vijf vragen.

Over welke wet gaat het?

Dat wat in de volksmond al de coronawet is gaan heten, is officieel een aanvulling op de Wet publieke gezondheid (Wpg), die al bestaat sinds 2008. Deze wet biedt nu uitsluitend de mogelijkheid om individuele maatregelen te treffen.

Iemand kan bijvoorbeeld worden verplicht naar een ziekenhuis te gaan, of isolatie of quarantaine aan te houden, om te voorkomen dat een ziekte verspreidt. Maar de Wpg biedt geen ruimte om collectieve maatregelen door te voeren tegen gezonde mensen, iets waar de regering tijdens de corona-epidemie plotseling wel behoefte aan had.

Bij gebrek aan zo’n wet kwam er in 2020 een tijdelijke wet die elke drie maanden werd verlengd. Ruwweg is een deel van die tijdelijke wet nu toegevoegd aan het nieuwe wetsvoorstel.

Wat staat er precies in de nieuwe wet?

Aan de Wpg wordt nu kortweg een categorie ziekten toegevoegd, de groep A1. Bij een opleving van het virus kan Covid tot A1-ziekte worden bestempeld. Bij een A1-ziekte krijgt de minister de leiding over de bestrijding ervan, een deel van de handhaving van de maatregelen komt bij de veiligheidsregio's te liggen.

In een nieuw hoofdstuk van de Wpg wordt beschreven welke collectieve maatregelen in de ‘gereedschapskist’ van de minister zitten. Zo staat er dat een ‘veilige afstand’ kan worden vastgesteld en opgelegd, zoals de anderhalve meter tijdens de coronacrisis. Vervolgens staat ook uitgelegd wie zijn uitgezonderd van deze verplichting, zoals politieagenten of zorgverleners.

Andere collectieve maatregelen die in de nieuwe wet zijn opgenomen gaan bijvoorbeeld over hygiëneregels, het sluiten van openbare plaatsen, het verbieden van evenementen of het opleggen van inreisverplichtingen zoals een testbewijs.

Waarom komt de wet er nu?

In februari oordeelde de Raad van State (RvS) al dat de houdbaarheid van de tijdelijke coronawet bijna was verstreken en daarom de Wpg ‘zo snel mogelijk’ moest worden gewijzigd, om voorbereid te zijn op een nieuwe opleving van het coronavirus of de uitbraak van een andere infectieziekte.

De regering liet dat advies links liggen en probeerde in mei de tijdelijke wet voor de zesde maal te verlengen. Dat was tegen het zere been van een meerderheid van de Eerste Kamer, die het tijd vond voor permanente wetgeving.

Stante pede werd toen alsnog een permanente wetswijziging geschreven. Maar dat bleek een haastklus die tot allerlei slordigheden en onduidelijkheden leidde, aldus onder meer het Genootschap van Burgemeesters, de Vereniging Nederlandse Gemeenten en het Veiligheidsberaad.

Het ministerie van volksgezondheid legde de schuld daarvoor bij de Eerste Kamer, maar dat is volgens hoogleraar staatsrecht Paul Bovend’Eert (Radboud Universiteit) geen sterk argument. “De regering heeft genoeg tijd gehad om een goede wet te schrijven, zeker tegen de achtergrond van het advies van de Raad van State.”

Bovend’Eert is voorstander van een permanente wet. “Die zorgt voor een democratisch draagvlak onder coronamaatregelen. Het is goed dat we vastleggen welke maatregelen een regering kan nemen in het geval van een gezondheidscrisis.”

Staat het coronatoegangsbewijs ook in deze wet?

Nee. Niet elke maatregel die de laatste twee jaar is ingezet in de coronacrisis heeft de regering opgenomen in de wet. Het coronatoegangsbewijs (CTB) dus niet, maar ook niet de mogelijkheid om groepsgroottes te beperken of de invoering van een avondklok.

De regering heeft het CTB bewust buiten de wet gelaten omdat ze eerst wil onderzoeken wanneer deze effectief is. Ook wil de regering uitzoeken of er wel voldoende draagvlak is voor inzet van het CTB. Tot nu toe was de inzet van dit vaccinatie- of testbewijs controversieel, ook in politiek Den Haag.

Wat betreft overige maatregelen: de regering sluit niet uit dat later nog meer gereedschappen aan de wet wordt toegevoegd.

Hoe nu verder met deze wet?

Een deel van de inhoudelijke kritiek van burgemeesters over de verdeling van verantwoordelijkheden in een pandemie is al beantwoord door de regering, die het wetsvoorstel op sommige punten heeft aangepast voordat het werd voorgelegd aan de Raad van State.

De meer fundamentele kritiek op het ontbreken van een goede discussie over de ingrijpende wet of het ontbreken van een onderbouwing van de effectiviteit van bepaalde maatregelen, legt de regering naast zich neer. Er is simpelweg haast geboden, vindt het kabinet, met oog op een mogelijke najaarsgolf.

De Raad van State brengt nog deze maand advies uit over het wetsvoorstel. Daarna wordt het behandeld in de Tweede en de Eerste Kamer.

Lees ook:

De coronapandemie gaat voorbij, maar de littekens op de rechtsstaat kunnen blijvend zijn

De laatste mondkapjes zijn verdwenen uit het straatbeeld, de aandacht van de regering is alweer bij de volgende crisis. Welke sporen laten twee jaar van pandemisch crisisbestuur en noodwetten achter in de parlementaire democratie? En trappen we straks in dezelfde valkuilen?

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden