Onderzoek

De overheid discrimineerde homo’s in jaren vijftig en zestig; maar hoe structureel gebeurde dat?

Beeld EPA

Homoseksuelen werden in de jaren vijftig en zestig gediscrimineerd door overheden. Onderzoek moet duidelijk maken hoe structureel dat was.

Hoe wijdverbreid heeft de overheid in de jaren vijftig en zestig (vermeende) homoseksuelen gediscrimineerd en uitgesloten? Het Verwey-Jonker Instituut doet onderzoek naar personeelsbeleid rond homoseksualiteit bij overheden en roept vrouwen en mannen die daarover informatie hebben op zich te melden.

Uit eerder onderzoek, onder meer van Trouw, bleek dat in ieder geval de Amsterdamse gemeente en politie homo’s weerden. “Dat is aanleiding geweest dit onderzoek te starten”, zegt Marian van der Klein van het Verwey-Jonker Instituut. “We willen weten of dit ook bij andere gemeenten en bij landelijke overheden is gebeurd.”

Van der Klein hoopt dat mensen die tussen 1945 en 1971 bij overheden gesolliciteerd hebben en denken dat ze vanwege hun (vermeende) homoseksualiteit niet zijn aangenomen, zich melden. Ook oud-ambtenaren die willen vertellen over personeelsbeleid in die jaren worden opgeroepen het instituut te bellen, mailen of schrijven.

Van der Klein en haar collega’s doen daarnaast archiefonderzoek in zes gemeenten, bij drie ministeries en bij de centrale personeelsdienst van het Rijk. Dat is een enorme klus. “De opdracht is breed: is discriminatie bij sollicitaties structureel geweest? Wat gebeurde er met zittend personeel als uitkwam dat ze homo of lesbisch waren? Wat gebeurde er bij een veroordeling voor homoseksualiteit? Er waren regels, maar werd daar overal op dezelfde manier mee omgegaan? De werkcultuur is niet overal hetzelfde.” Daar komt bij dat de overheid toen een nog grotere werkgever was dan nu. De plantsoenendienst, het slachthuis, de sociale dienst: dat zijn allemaal aparte archieven.

Discriminatie kan bovendien expliciet of impliciet plaatsvinden, zegt Van der Klein. “Vragen op standaardsollicitatieformulieren kunnen al uitsluitend werken. Daar moeten we ook naar kijken.” 

Het ingewikkelde is dat er in die tijd geen wetten waren die homoseksuelen beschermden. Tot 1971 was homoseksueel contact strafbaar, mensen werden bekeurd, gingen ervoor de gevangenis in of werden opgenomen in de jeugdzorg. “Er zijn ook verhalen over ambtenaren die gechanteerd werden. Dat kan ook een reden zijn geweest mensen niet aan te nemen.”

Eerder is gevraagd om compensatie voor homoseksuelen die zijn afgewezen vanwege hun (vermeende) seksuele geaardheid. Daar houdt Van der Klein zich niet mee bezig. “Dit onderzoek is geslaagd als het helderheid schept. Als duidelijk is of er structureel sprake was van discriminatie. De vraag van compensatie, daar gaan anderen over.”

Lees ook:

Als homo kreeg je in de jaren ‘50 geen baan bij de gemeente Amsterdam

Homo’s konden in de jaren vijftig een baan als gemeenteambtenaar wel vergeten, blijkt uit een pikant dossier.

Vooral de politie probeerde homo’s uit een baan te weren

Het Amsterdamse archief is eindelijk open. Homoseksuelen werden in de jaren vijftig door de overheid systematisch gediscrimineerd, met in de hoofdrol: de politie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden