Vlagetiquette

De nationale driekleur waait met alle winden mee

De speciale bevrijdingsvlag van Apeldoorn: rood, wit, blauwe diagonalen, met het wapen van Apeldoorn en de Canadese ‘maple leaf’.  Beeld ANP
De speciale bevrijdingsvlag van Apeldoorn: rood, wit, blauwe diagonalen, met het wapen van Apeldoorn en de Canadese ‘maple leaf’.Beeld ANP

De vlag uithangen, daar zijn regels voor. Maar in de praktijk kun je de driekleur desgewenst omgedraaid gebruiken.

We steken vandaag de vlag uit om onze bevrijding van nazi-Duitsland te vieren, en wie dat doet, heeft de trend mee. Sociale controle zal daarin een rol spelen, want welk signaal geef je af als je als enige in de straat daar niet aan meedoet?

De corona-pandemie bevordert vlagvertoon: het is een ‘veilige’ manier om onze verbondenheid gemeenschappelijk te uiten, nu andere mogelijkheden beperkt zijn. Het Nationaal Comité 4 en 5 mei roept daartoe ook uitdrukkelijk op, nu we veroordeeld zijn tot herdenken in huiselijke kring: “Vorig jaar was er een run op vlaggen om op 4 mei halfstok te hangen en op 5 mei te laten wapperen. Ik hoop echt dat nog meer mensen dat dit jaar gaan doen”, zei voorzitter Gerdi Verbeet onlangs in deze krant.

Vlag in de Kamer

Maar de trend is al langer gaande, signaleert Irene Stengs, als antropoloog verbonden aan het Meertens Instituut en de Vrije Universiteit. Ze wijst op de introductie van de Nederlandse vlag in de Tweede Kamer, na een aangenomen motie van PVV en SGP in 2017. Er was haast mee, er kwam een voorlopig exemplaar, dat in 2018 werd vervangen door een groter.

“Ook partijen die er minder mee op hadden, hebben het getolereerd”, meent Stengs. “De toename van vlaggen is een uitdrukking van groeiend ‘alledaags nationalisme’. Het wapperen met het symbool van nationale trots associëren we vooral met de conservatieve rechterflank, maar de vanzelfsprekendheid van vlaggebruik laat zien dat dit nationalisme een breed gedragen norm is.”

Nog veel alledaagser is het vlagvertoon in de Verenigde Staten, zegt historicus James Kennedy. Maar tegelijkertijd staat de vlag daar ook meer symbool voor de natie. “De eerste zin van de pledge of allegiance’, de belofte van trouw die Amerikaanse schoolkinderen iedere dag weer afleggen, luidt ‘Ik zweer trouw aan de vlag van de Verenigde Staten van Amerika’. Amerikanen kennen ook meer nationale feestdagen waarop de vlag wordt gehesen. Maar het gebruik is veel minder dan in Nederland tot die feestdagen beperkt. Het is heel normaal voor burgers om iedere dag de vlag voor hun huis of aan hun garage uit te hangen. Ook bedrijven en overheidsgebouwen steken dagelijks hun vlag uit.”

In Nederland, valt Kennedy op, lijkt de vlag ook vaker een uiting van algemene feestvreugde dan een symbool van nationale trots. “Ik heb nooit zo goed begrepen waarom men hier de Nederlandse vlag met een schooltas uitsteekt als je kind is geslaagd voor zijn eindexamen.”

Helder vermiljoen

Regels die dat verbieden zijn er niet. De overheid vaardigt wel richtsnoeren uit over de kleur van de vlag (helder vermiljoen, helder wit en kobaltblauw), op welke dagen ze protocollair op overheidsgebouwen hangen (al of niet met wimpel) en hoe je een vlag halfstok hangt (eerst helemaal hijsen, en dan laten zakken). Maar je kunt de vlag ook op je wang schilderen, in een kaasblokje prikken of er anderszins creatief mee aan de slag gaan.

“Bij de boerenprotesten en demonstraties tegen coronamaatregelen werd de Nederlandse vlag vaak op zijn kop, halfstok, meegevoerd”, zegt Stengs. “De boodschap is een andere dan die van Pakistanen of Iraniërs die Amerikaanse vlaggen verbranden of met de schoenen bevuilen: die natie moet worden vernietigd, is hun boodschap. Maar bij het boerenprotest staat die omgekeerde vlag voor het idee: wij vertegenwoordigen het hardwerkende deel der natie, en die lui in Den Haag zijn de weg kwijt en hebben de wereld op zijn kop gezet.”

Lees ook:

Trots op je streek door de regionale vlag

Ineens duiken ze overal in het land op: regionale vlaggen. Is de populariteit van lokale kleuren een bijeffect van de coronacrisis? En wat symboliseert die vlag dan?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden