InterviewPromotieonderzoek KMA

De militaire academie heeft een cultuuromslag nodig, wil het excessen uitbannen

Promovenda Marenne Jansen liep anderhalf jaar mee op de officiersopleiding KMA. Beeld Maartje Geels

In het onderwijs op de KMA zitten weeffouten die normoverschrijdingen in de hand werken, stelt Marenne Jansen, die vrijdag promoveert op een onderzoek naar militaire leiderschapsvorming.

De Koninklijke Militaire Academie (KMA) is een ‘snelkookpan’ waar mensen onder zo’n hoge druk staan dat het voor hen bijna niet vol te houden is om zich voortdurend volgens de regels te gedragen. De schandalen waarmee de opleiding in het nieuws komt, zijn dan ook geen incidenten, maar worden uitgelokt door structuren. En Defensie reageert er niet adequaat op.

Dit beeld schetst Marenne Jansen in een studie naar militaire leiderschapsvorming waarop zij vandaag promoveert. Hiervoor kreeg ze als burger achttien maanden lang een zeldzame kijk in de keuken van de KMA in Breda, onderdeel van de Nederlandse Defensie Academie (NLDA). Hier worden de hoge officieren opgeleid, de crème de la crème van de krijgsmacht. Om hen als leiders klaar te stomen wordt naast militaire vorming ook veel aandacht besteed aan persoons- en academische vorming.

Voor de promovenda was de vraag of de huidige leiderschapsvorming nog aansluit bij de militaire praktijk. Daarvoor volgde Jansen anderhalf jaar lang een groep infanteriecadetten en maakte alles mee, van bivak en ontgroening tot de schietbaan en de colleges. Ook ging ze een paar weken mee op missie naar Afghanistan.

Tijdens haar studie had Jansen (1982) nog weinig op met militairen. “Ik kom uit een links milieu en voor mij waren militairen groene mannetjes die dingen kapotmaken”, lacht ze. “Toen ik bij Clingendael werkte werd mij gevraagd om militairen te trainen op conflictanalyse. Toen verdiepte ik me in de militaire wereld en die vond ik mateloos interessant.”

Tijdens haar onderzoek werd Jansen al snel duidelijk dat er dingen niet lekker liepen. “Er waren klachten, er zijn onderzoekscommissies, er zijn mensen die met de opleiding stoppen. De sfeer is zodanig dat je er meteen uitligt als je ervoor kiest buiten de groep te blijven. Dat is jammer. Defensie zit te springen om personeel en zou ook kunnen kijken naar waarom iemand zich op de KMA niet thuis voelt, in plaats van te zeggen: je past hier niet.”

Beeld Maartje Geels

Er wordt niet gekeken naar de weeffouten in de opleiding

“De KMA is een soort snelkookpan. Mensen zitten op elkaars lip, maken lange dagen en hebben nauwelijks een moment voor zichzelf”, zegt Jansen. “Daarbij komt dat ze heel moeilijke dingen moeten doen tijdens de trainingen, terwijl ze bijvoorbeeld uit de slaap worden gehouden. Het is een stressvolle omgeving waarin ze constant beoordeeld worden. Er gelden heel hoge idealen en het onderwijs kan saai zijn. Dan slaat de verveling toe.”

De militaire praktijk is hiërarchisch georganiseerd en dat begint al op de academie, met een overvloed aan regels. Zo’n strak keurslijf roept verzet op bij het individu. Jansen: “KMA-studenten willen zich wel aan die regels houden, maar dat is 24 uur per dag bijna niet vol te houden. Om dat te om­zeilen vertonen ze vaak een beetje stiekem gedrag, wat een voedings­bodem kan zijn voor incidenten. Men reageert zich af.”

De regels blijken excessen aan de KMA niet uit te sluiten. Het afgelopen jaar alleen al was er een pelotonscommandant die het zou hebben aangelegd met vijf vrouwelijke cadetten, was er sprake van pesterijen, soms fysiek geweld, en werd via een app pornografisch en racistisch nazimateriaal gedeeld.

Defensie komt doorgaans met drie oplossingen, zegt Jansen: ofwel de betrokkenen ontslaan, omdat die ‘een rotte appel’ zijn, ofwel accepteren ‘dat het hier nou eenmaal zo gaat’ ofwel nieuwe regels instellen.

“Wat je bij die oplossingen niet doet, is naar de weeffouten in de opleiding kijken. Ik vermoed dat het geen incidenten zijn, maar structuren. Daarom moet er een cultuuromslag komen. Het zou beter zijn om de verantwoordelijkheid meer bij de cadetten te leggen. Als zij meer verantwoordelijk worden gemaakt voor hun opleiding en hun gedrag, ben je bezig met ­leiders vormen.”

De dubbelrol van de KMA-­instruc-teurs vindt Jansen ‘echt problematisch’. “Zij zijn trainer én ­beoorde-laar. Studenten zijn van hen afhankelijk voor hun beoordeling, en dat maakt het moeilijk voor hen om open te zijn: zij vrezen voor een slechte beoordeling. Die rollen zou je moeten scheiden. Want als je iemand in een veilige omgeving iets wilt ­leren, dan moet die fouten mogen maken. Meteen straffen levert geen veilige leersituatie op.”

Lees ook:

KMA-officier geschorst na relaties met cadetten

Een kaderlid van de Koninklijke Militaire Academie (KMA) zit al vijftien maanden geschorst thuis omdat hij ongeoorloofde relaties heeft gehad met meerdere vrouwelijke cadetten. De commandant landmacht buigt zich over diens toekomst binnen Defensie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden