Analyse Operatie Alfa

De kracht van Martien R. is ook zijn zwakte

De politie heeft een inval gedaan in een woonwagenkamp in het Noord-Brabantse Lith. De inval maakt deel uit van Operatie Alfa, een politieonderzoek naar een criminele familie in Oss. Beeld ANP

De bende van Martien R. was in 2014 onderwerp van een heus wetenschappelijk onderzoek naar de criminele woonwagenwereld. Dat onderzoek leest nu als een bijsluiter van ‘Operatie Alfa’, die vandaag verder ging.

Ilse van Leiden van onderzoeksbureau Beke doet er geen enkele mededeling over, maar in haar rapport ‘Met grof geschut’ uit 2014 speelt dezelfde groep criminele woonwagenbewoners de hoofdrol die de politie in Noord-Brabant momenteel op de korrel neemt.

Dat blijkt al uit de eerste alinea van het voorwoord. Die beschrijft een liquidatie vanuit een rijdende auto op de openbare weg (de A73), waarvoor Martien R. uit Oijen en Toon R. uit Lith destijds tot 20 en 23 jaar cel zijn veroordeeld. In hoger beroep werden ze overigens weer vrijgesproken. Diezelfde Martien R. wordt nu door de politie ‘de Brabantse godfather’ genoemd, en zit na een inval op zijn kamp sinds vorige week weer vast. Gisteren viel de politie ook het woonwagenkamp van Toon R. binnen.

Van Leiden volgde samen met haar collega’s Bo Bremmers en Henk Ferwerda het onderzoek en het strafproces tegen bende van Martien omdat in deze langlopende zaak de politie voor het eerst een goed beeld kreeg van de leefwijze, organisatie en netwerken van criminele woonwagenbewoners. Ze ploegden ruim 20.000 pagina’s politiedossier door, en interviewden betrokkenen. Het rapport uit 2014, dat leest als een jongensboek, kan nu als bijsluiter worden gebruikt bij de politieacties van deze week.

Beeld Sander Soewargana

Een derde van de belangrijkste criminele henneptelers is woonwagenbewoner

Duidelijk is dat de politie in de huidige ‘Operatie Alfa’ voortborduurt op de kennis die in die periode is vergaard. Destijds leidde een peilzender onder de auto van het slachtoffer naar leden van de Brabantse woonwagenfamilie. Die hadden deze volgapparatuur bij een Spyshop aangeschaft. De reden voor de liquidatie zou een ruzie in het illegale wietcircuit zijn geweest. Na een lang onderzoek, waarin gebruik werd gemaakt van infiltratie en langdurige observatie- en afluisteroperaties, kon justitie de verdachten uiteindelijk achter de tralies krijgen. Totdat het gerechtshof de mannen vrijsprak omdat er óók van een ander scenario sprake kon zijn geweest. Daardoor was er geen overtuigend bewijs.

In ‘Met Grof Geschut’ schetsen de onderzoekers de Nederlandse geschiedenis van woonwagenbewoners, en hoe de isolatie bij sommigen leidt tot criminaliteit. Een klein deel van de ‘kampers’ heeft inmiddels grote delen van de groothandel in drugs in handen. Een derde van de belangrijkste criminele henneptelers is woonwagenbewoner. Nog eens een derde is op een of andere wijze aan hen gerelateerd. Daarnaast werpen ze zich op de xtc-handel en maken zij zich schuldig aan illegaal gokken, fraude, heling, auto- en ladingdiefstal. Daar is de wapenhandel nog eens bijgekomen. De bij Martien R. in beslag genomen kalasjnikovs en M16-vuurwapens zijn daar een voorbeeld van.

“In zijn algemeenheid kun je stellen dat criminele woonwagenbewoners een bijzondere verdachtengroep vormen in een ingewikkelde constructie”, zegt Van Leiden. “Ze leven letterlijk afgeschermd van de buitenwereld, in sterke familieverbanden met een zwijgcultuur. De enorme ondoordringbaarheid van deze netwerken is mij tijdens het onderzoek het meest opgevallen.” Infiltratie is moeilijk, observatie en afluisteren ook, omdat ze hun beschermde terreinen zelf hebben volgezet met camera’s: een voorbeeld van contra-observatie. Het tappen van de telefoon kan een middel zijn, maar dan moet de politie het niet hebben van de geheimtaal die de woonwagenbewoners hanteren. Langdurig afluisteren kan wel hun leefpatronen blootleggen.

Paniek creëren in het familiaire leiderschap

Er is volgens Van Leiden alleen tot deze bendes door te dringen na langdurig onderzoek waarin een profiel wordt geschetst van de cultuur die hier heerst. Dan komen ook de zwakke plekken naar boven. Het lijkt alsof de politie in de huidige actie de ervaringen die zijn opgedaan in het eerdere onderzoek heeft gebruikt. De sterke hiërarchie, bijvoorbeeld, is een kracht, maar ook een zwakte. Het heeft bij woonwagenbewoners niet zoveel zin om van ‘buiten naar binnen’ te werken. Daarom is Operatie Alfa waarschijnlijk ook direct gericht op de kopstukken. “De politie is na een ongetwijfeld lange voorbereidingstijd als een stormram naar binnen gegaan, en communiceert opvallend veel details”, zegt Van Leiden. Vermoedelijk om na het wegvallen van het familiare leiderschap paniek in het wereldje te creëren.

Leden van de groep zullen daarnaast niet met de politie willen samenwerken, maar de bende heeft ook gespecialiseerde buitenstaanders als accountants en makelaars nodig. Die zijn eerder geneigd tot een deal, zeker als zij zich op een moment bedreigd gaan voelen. Of dit ook in dit onderzoek het geval is, is nog onbekend.

Tot slot heeft het leven in kampen, afgeschermd van de buitenwereld, ook een nadeel, hoewel ze zo veilig lijken. “Vindt de politie drugs in een doorsnee straat, dan zijn daar moeilijk alle bewoners aan te linken. Wordt er een partij wapens op een woonwagenkampje ontdekt, dan is die verbinding er direct.”

Rechercheren in de criminele woonwagenwereld blijft uitermate ingewikkeld, zegt Van Leiden, omdat hechte familiebanden en onderlinge solidariteit er de kernelementen zijn. Toch is juist die cultuur in 2014 tot Nationaal Cultureel Erfgoed verklaard, merken de onderzoekers op. Dat maakt volgens hen de opsporing er alleen maar lastiger op. 

Lees ook:

Politie: explosiegevaar bij woonwagenkamp Lith

De politie heeft donderdagochtend een inval gedaan in een woonwagenkamp in het Noord-Brabantse Lith. De inval is onderdeel van een politieonderzoek naar een criminele familie in Oss. Het onderzoek gaat meerdere dagen duren, voor de bewoners is vervangende woonruimte geregeld.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden