Koningsdag

De kracht van de ‘meerderheid’ won op Koningsdag

Koningsdag  in de Amsterdamse Jordaan. Beeld Joris van Gennip
Koningsdag in de Amsterdamse Jordaan.Beeld Joris van Gennip

Niet alleen was het op veel plekken heel druk op Koningsdag, mensen leken zich ook niet meer te schamen voor hun feestje. Een nabeschouwing van Koningsdag met sociaal psycholoog Paul van Lange.

De drukte op Koningsdag is voer voor psychologen. Hoe kwam het dat grote aantallen mensen zich opeens niet meer aan de coronamaatregelen hielden? Waar was de anderhalve meter? De maximale groepsgrootte is buiten toch twee? En drukte zouden we mijden?

Volgens hoogleraar Paul van Lange (VU) ontstond er dinsdag een boeiende dynamiek. Een die letterlijk uit het lesmateriaal voor sociaal psychologen komt. “We zagen een voorbeeld van de zogeheten ‘descriptive norm.’ Mensen volgden het gedrag van anderen om hen heen. Eerst was het een minderheid die zichzelf toestond om feestjes te vieren en nu leek opeens een meerderheid van de mensen in voor een dagje gezelligheid. Daar gaat psychologisch gezien veel kracht van uit.”

In zijn nabeschouwing van Koningsdag beschrijft Van Lange een glijdende schaal. Wat volgens hem uiteraard meespeelt is dat de coronalockdown al lang duurt en moeilijk is voor mensen. Vervolgens kwam daar de één-bezoeker-per-dag-regel bij. “Je moest heel strikt in de leer zijn om die regel zo lang te blijven volgen. Mensen leven in duo’s, hebben vaak meer dan één kind en dan moet je bij bezoek een moeilijke keuze maken. Als je van anderen telkens hoort of ziet dat ze zich niet aan die regel houden, dan ga je redenen verzinnen waarom ook jij dat niet meer hoeft.”

Op de Prinsengracht was het weinig verschil gisteren met Koningsdagen pre-corona.  Beeld ANP
Op de Prinsengracht was het weinig verschil gisteren met Koningsdagen pre-corona.Beeld ANP

Burgerlijke ongehoorzaamheid

Feestdagen zoals Pasen of Koningsdag kunnen zo’n proces versnellen, beschouwt Van Lange. Zeker als het lijkt alsof een meerderheid zich niet meer aan de regels houdt. Burgerlijke ongehoorzaamheid is in die zin zichtbaarder geworden, signaleert Van Lange.

“Mensen staken niet onder stoelen of banken dat ze er gezamenlijk op uit waren. Op tv zag je vriendengroepen en families gezellig samen voor de camera. Van zulke beelden gaat een bepaalde kracht uit.”

Burgerlijke ongehoorzaamheid met betrekking tot de coronamaatregelen leek zich lange tijd in het geniep af te spelen. Tot dinsdag. Via Facebook, Instagram en Snapchat werden massaal foto’s en filmpjes gedeeld van gezellige activiteiten. Van geheimzinnigheid of schaamte was geen sprake.

Van Lange: “Schaamte is typisch een emotie van de minderheid. Zo gauw je mensen om je heen hetzelfde ziet doen, speelt schaamte vanzelf minder een rol omdat de normen opschuiven. Mensen zullen zeggen: ‘Goh, hebben we meer dan één gast? Tsja, ik merk dat iedereen dat doet. Toch?”

Van Lange breekt wel een lans voor de grote groep mensen die dinsdag wél rechtsomkeert maakten bij het zien van de drukte in het park of het centrum. Ook daar zit volgens de hoogleraar een zekere psychologie achter. “De kans is groot dat mensen nu sneller het gevoel hebben dat het ergens druk is. Vroeger ging je zij aan zij over de markt, nu voelt het alsof iemand anders in je zone komt, en daar gaat een zekere dreiging van uit. Het had dinsdag natuurlijk nog veel drukker kunnen zijn, we kennen de beelden van andere jaren.”

Het Amsterdamse Vondelpark werd gisteren afgesloten wegens grote drukte.  Beeld ANP
Het Amsterdamse Vondelpark werd gisteren afgesloten wegens grote drukte.Beeld ANP

‘Verkeerde signalen, verkeerde experimenten’

De Duitse kwaliteitskrant Suddeutsche Zeitung wijt de drukte op Koningsdag aan een slecht beleid van de Nederlandse regering. In een bijzonder kritisch verslag schrijft de krant over ‘verkeerde signalen, verkeerde experimenten en een verkeerde strategie’ die ervoor zorgen dat Nederlanders zich niet hielden aan basismaatregelen tegen de verspreiding van het coronavirus. De reden voor het feest op dinsdag: grote versoepelingen die vanaf woensdag werden doorgevoerd en een premier, Mark Rutte, die openlijk sprak van ‘het begin van het einde’ en ‘terug naar normaal’. Met ‘verkeerde experimenten’ doelt de krant op de vele testevenementen waarbij mensen kunnen proeven aan het ‘coronavrije’ leven. Evenementen die volgens de krant ‘zeer controversieel’ zijn gezien de stand van de epidemie.

Hoogleraar Van Lange denkt ook dat de boodschap van de regering heeft bijgedragen aan de feestvreugde. “Iedereen had de 28ste april in het hoofd zitten. Mensen stelden zich in op dat vooruitzicht. Gesterkt door beelden op televisie en sociale media en het mooie weer anticipeerden mensen alvast op de versoepelingen.”

Daar komt bij dat de consequenties van een bezoek aan het park met een groep vrienden tamelijk beperkt zijn. Van Lange: “De coronacijfers zijn al ernstig maar die schrikken veel mensen blijkbaar niet meer af. Ondertussen weet je dat handhaving in een park of thuis ontzettend moeilijk is. Anders dan bij de avondklok, dat was veel duidelijker. Het is voor de regering heel moeilijk om het tij weer te keren.”

Lees ook:

Bijna dezelfde ic-bezetting, maar wát een contrast met ‘Woningsdag’

Wie de sfeer rond Koningsdag vorig jaar met nu vergelijkt, kijkt in de spiegel: van de voorzichtigheid van toen is weinig meer over, terwijl de ic-bezetting bijna hetzelfde is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden