Diefstal

De keerzijde van e-bikes: criminelen slepen ze voor handel naar Oost-Europa

Vooral e-bikes, maar ook de prijzige bakfietsen en racefietsen worden steeds vaker het buitenland getransporteerd voor illegale handel.  Beeld
Vooral e-bikes, maar ook de prijzige bakfietsen en racefietsen worden steeds vaker het buitenland getransporteerd voor illegale handel.

Jaar op jaar worden er minder fietsen gestolen, toch neemt de schade alleen maar toe. Vooral Polen transporteren de steeds duurder wordende e-bikes naar het oosten van Europa, blijkt uit nieuw onderzoek. ‘Het is een criminele niche.’

Rick van de Lustgraaf

Een van de zeldzame branches die juist profiteren van de coronacrisis is die van de elektrische fiets. Massaal kochten we de voorbije maanden zo’n e-bike, om niet langer met het openbaar vervoer naar het werk te reizen bijvoorbeeld. Daar zit wel een keerzijde aan, blijkt nu. Ook het criminele circuit heeft de lucratieve markt inmiddels ontdekt.

Het zijn niet alleen eenlingen, maar steeds vaker georganiseerde bendes die de zeer prijzige e-bikes in Nederland aan hun eigenaren ontfutselen, om ze vervolgens in groten getale naar het buitenland te transporteren. Dat constateert onderzoeksbureau Beke in een onderzoek naar de staat van fietsdiefstal in Nederland, in opdracht van Stichting Aanpak Fiets en E-bikediefstal (Safe).

Vooral Polen verzamelen hier tot soms wel zeventig fietsen per transport via busjes en vrachtwagens en verhandelen ze aldaar via markten en websites die te vergelijken zijn met Marktplaats. Het gaat vooral om e-bikes, maar ook dure bakfietsen en racefietsen die gemiddeld voor zo’n 450 euro per stuk van de hand gaan. Exacte aantallen ontbreken, maar er is duidelijk sprake van een nieuw fenomeen, zegt Beke-onderzoeker Henk Ferwerda. “Ze verhandelen er soms wel tientallen per week. Opvallend is dat de waardes van die gestolen fietsen gigantisch stijgen.”

Gelegenheidsdieven en professionele zelfstandigen

Ogenschijnlijk gaat het juist de goede kant op. Jaar op jaar neemt het aantal mensen dat slachtoffer wordt van fietsdiefstal af, van 617.900 in 2014 naar 466.560 in 2019. De zorgen van de onderzoekers zitten hem echter in de totale waarde van de gestolen fietsen. Die bedroeg vorig jaar een kleine 600 miljoen euro, veel hoger dan de 450 miljoen euro zeven jaar eerder.

De gelegenheidsdief (studenten en verslaafden) en de meer professionele zelfstandige, die gestolen fietsen bijvoorbeeld thuis ombouwt, zijn andere groepen die de onderzoekers rapporteren. Ferwerda: “Je ziet een verschuiving ontstaan naarmate de fietsprijs toeneemt, van eenlingen die een ruitje intikken naar bendes die zeer professioneel opereren. Op camerabeelden zien we hoe groepjes van drie of vier personen het alarm uitschakelen, de deur openen en rechtstreeks naar de duurste fietsen in de winkel lopen. Ze hebben alles voorbereid.”

Elektrisch fietsen in de lift

De gemiddelde fietsprijs steeg de laatste jaren aanzienlijk. In 2007 werden 1,4 miljoen fietsen verkocht voor in totaal 844 miljoen euro. In 2019 ging het nog om ‘maar’ ruim een miljoen verkochte fietsen, wel steeg de waarde naar ruim 1,25 miljard euro. Voor een deel is die stijging te wijten aan inflatie, maar de belangrijkste reden is dat we simpelweg meer geld uitgeven aan een fiets.

Ook voor het coronatijdperk zat elektrisch fietsen namelijk al in de lift. Waar er in 2007 nog 84.000 e-bikes werden verkocht, waren dat er vorig jaar 422.940. Naar verwachting stijgt dat aantal in 2020 veel verder. Ferwerda: “Wij zijn bij uitstek hét fietsland, leveren de kwalitatief beste merken, zoals Batavus en Gazelle. Daar smullen ze van het buitenland. Zeker nu ze alleen maar meer waard worden.”

Helemaal nieuw is het niet. In Rotterdam en Den Haag stuitte de politie eind 2017 al eens op loodsen met tientallen fietsen, vlak voor transport naar Polen. Inmiddels is duidelijk dat vooral gebieden in Oost- en Zuid-Nederland in trek zijn bij fietsbendes, zien de onderzoekers. Vanaf daar zijn ze tenslotte sneller over de grens. Opvallend is dat er steeds meer wordt gestolen uit schuren en voortuinen. Verder noemt het rapport als hotspots voor fietsdiefstal de grotere (studenten)steden, voornamelijk stations- en winkelgebieden en pleinen.

De succesparadox

Toch is het vreemd. De laatste jaren zijn er juist verschillende preventiemaatregelen ingevoerd, zoals het bouwen van bewaakte fietsenstallingen bij stations. De diefstalcijfers nemen geleidelijk aan af. ‘Het gaat toch best goed‘, is de algemene beeldvorming. Onterecht, merken de onderzoekers op, die dat de ‘succesparadox‘ noemen. Kort samengevat: we sukkelen in slaap en creëren zo ruimte voor een nieuwe criminele niche.

Het rapport beschrijft een reeks aan uiteenlopende maatregelen om de grootschalige illegale handel tegen te gaan. Van het op de schop gooien van het fietsverzekeringssysteem tot het inbouwen van chips waarmee achterhaald kan worden waar gestolen fietsen verblijven. Dat gebeurt al, maar nog veel te kleinschalig. Bovendien valt op dat nog altijd 10 procent van de gestolen fietsen niet op het slot stond. Oók dure e-bikes niet. “Je ziet bij mensen een zekere mate van naïviteit”, zegt Ferwerda.

De belangrijkste reden tot zorgen is misschien nog wel het gebrek aan urgentie bij de politie, stellen de onderzoekers. Zo gaf de nationale politie in februari aan geen prioriteit meer te geven aan fietsdiefstal. Dat vertaalt zich ook in het vertrouwen: maar 14 procent van de gedupeerden deed vorig jaar aangifte van fietsdiefstal bij de politie. Vaak alleen maar omdat het van de verzekeraar moet.

Lees ook:

De fiets dreigt aan zijn eigen succes ten onder te gaan

Er wordt steeds meer gefietst in Nederland, maar de grenzen van die groei komen in zicht. Het aantal verkeersslachtoffers stijgt, het wordt steeds drukker op de fietspaden en in steden is sprake van fietsfiles.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden