Asielzoekers

De IND wil 11.000 asielaanvragen wegwerken met vragenlijsten, advocaten hebben bedenkingen

Een asielzoekerscentrum (azc) in Gilze.Beeld ANP

Met behulp van vragenlijsten wil de IND de achterstanden bij de asielaanvragen te lijf gaan. Asieladvocaten en Vluchtelingenwerk vrezen dat die methode ten koste gaat van de zorgvuldigheid.

De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) heeft een nieuw middel om de duizenden achterstallige asielaanvragen sneller te kunnen behandelen: schriftelijk horen. Dat instrument wordt sinds eind juli ingezet om de ruim 11.000 achterstallige asielaanvragen bij de IND weg te werken, schreef staatssecretaris van justitie en veiligheid Ankie Broekers-Knol maandag aan de Tweede Kamer. Gaat dat helpen, en is de zorgvuldigheid wel gewaarborgd?

Bij schriftelijk horen schrijven grote groepen vluchtelingen op locatie tegelijk hun relaas op, aan de hand van een vragenlijst. Op basis daarvan kan de IND een beslissing nemen over de slagingskans van de asielaanvraag. Het voordeel daarvan is dat kansrijke aanvragen sneller kunnen worden goedgekeurd, zegt de staatssecretaris. Volgens het ministerie zijn inmiddels 300 aanvragen succesvol afgerond via schriftelijk horen. De taskforce –belast met het inhalen van de achterstanden – wil nu zoveel mogelijk dossiers op die manier afhandelen. Eind december moeten alle 11.000 asielaanvragen zijn verwerkt.

Volgens Wil Eikelboom, voorzitter van de Vereniging Asieladvocaten en -juristen Nederland, is schriftelijk horen alleen geschikt voor aanvragen van hoogopgeleide asielzoekers, van wie min of meer vaststaat dat ze een vergunning krijgen. En zelfs dan is het maar de vraag of zij er goed aan doen om de vragenlijst in te vullen. “Ik heb zelf een Turks echtpaar als cliënt, mensen met een masterdiploma. Zelfs zij hebben moeite om hun verhaal goed op te schrijven. Toen we gingen oefenen met de vragenlijst schreven ze vooral over hun persoonlijke motieven. De harde bewijzen, zoals een arrestatiebevel dat ze in hun bezit hebben, noemden ze niet. Hun verhaal komt veel beter uit de verf wanneer ze het aan een ambtenaar kunnen vertellen die gerichte vragen stelt, dan wanneer ze het zelf moeten optekenen.”

Een woordvoerder van het ministerie wijst erop dat afwijzen zonder mondeling gehoor niet kan. Bij zaken waarbij de kans op afwijzing groot is, of waarbij verder onderzoek nodig is, volgt alsnog een mondeling gehoor. Dat neemt Eikelbooms zorgen niet weg: “Wanneer je hele evidente dingen bent vergeten op te schijven roept dat vragen op over je geloofwaardigheid. Dan moet je van goeden huize komen om dat recht te breien.”

‘Sommigen wachten al 25 maanden’

Ook Vluchtelingenwerk heeft bedenkingen. “We begrijpen heel goed dat dit een heel efficiënt middel is, maar de IND moet terughoudend zijn bij het gebruik ervan. Als het even kan, voer dan gewoon een gesprek”, zegt woordvoerder Martijn van der Linden. Ook al worden de asielverzoeken positief beoordeeld, dan nog is het belangrijk dat mensen om de juiste reden een verblijfsvergunning krijgen, zegt de woordvoerder. “Eritreeërs kunnen bijvoorbeeld een verblijfsvergunning krijgen omdat ze uit oorlogsgebied komen. Maar het is ook illegaal om Eritrea te verlaten, en dat aspect wordt niet in de vragenlijst meegenomen. Wanneer mensen na vijf jaar terug zouden moeten keren naar Eritrea omdat het er weer relatief veilig is, lopen ze alsnog gevaar.”

Volgens de woordvoerder van de IND zijn die zorgen niet terecht. “Een advocaat kan altijd het ingevulde formulier bekijken en correcties en aanvullingen insturen. En mocht er in het land van herkomst een verandering van de veiligheidssituatie komen, en de IND gaat over tot herbeoordeling, dan zal er altijd een nieuw gehoor plaatsvinden.”

Asieladvocaat Ali Agayev denkt dat de schriftelijke horen kunnen helpen, mits er voldoende personeel op wordt gezet. Veel van zijn cliënten zijn het wachten zat. “Sommigen wachten al 25 maanden. Als je dan de mogelijkheid krijgt om volgende week schriftelijk je verhaal te doen dan snap ik dat je die kans grijpt. Zij zien dit als een uitkomst.”

Vragenlijsten of niet, de vraag blijft of de achterstanden eind dit jaar zullen zijn ingehaald. Eikelboom is sceptisch. Zelfs als ze het halen is het maar de vraag of dat goed is voor de lange termijn. “Ik zou liever hebben dat ze er wat langer over doen, maar het wel op een zorgvuldige manier aanpakken.”

Lees ook:
Politiek heeft problemen bij de IND vooral aan zichzelf te danken

De bezuinigingen op de IND waren te stevig en het kabinet reageerde te langzaam toen wachttijden voor asielprocedures opliepen.

Wachttijden IND blijven oplopen, staatssecretaris kondigt onderzoek aan

Staatssecretaris Ankie Broekers-Knol kondigt onafhankelijk onderzoek aan naar de IND. Vluchtelingenwerk deed al onderzoek naar de gevolgen van de nog steeds oplopende wachttijden voor de start van asielprocedures.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden