InterviewStudieschulden

De generatie leenstelsel wil gehoord worden. ‘Ik heb maar geleerd om niet te veel vooruit te kijken’

null Beeld Mart Veldhuis
Beeld Mart Veldhuis

Ze beginnen hun maatschappelijke carrière met een schuld van tienduizenden euro’s en die krijgen ze nauwelijks gecompenseerd. Generatie leenstelsel voelt zich het kind van de rekening.

Joost van Egmond

Geen misverstanden: Tony Barshini is dolblij dat hij gestudeerd heeft. Zijn rechtenstudie heeft hem verrijkt als mens en hij heeft er een leuke baan aan overgehouden die hem veel plezier bezorgt, vertelt hij opgewekt. Zonder de 40.000 euro die hij van Duo heeft geleend had dat niet gekund.

Alleen, die schuld hangt hem altijd boven het hoofd. Al sinds hij in zijn eindexamenjaar volgde hoe het leenstelsel door de Tweede Kamer kwam en hij tot de eerste lichting leners ging behoren. Via het maandelijkse dubben als student hoeveel geld hij echt absoluut nodig had, het beknibbelen in de zomermaanden als hij geen studieboeken hoefde te kopen. Alles om een paar honderd euro van een ongrijpbaar hoog bedrag af te schaven. Tot aan ... ja, wanneer?

Niet te ver vooruit kijken

“Ik los nu 100 euro per maand af. Dan ben je echt lang bezig”, mijmert hij. “Ik heb maar geleerd om niet te veel vooruit te kijken.” Hoe lang het precies duurt gaat van heel veel factoren afhangen, maar niet van de compensatie die het nieuwe regeerakkoord de leenstelselstudenten in het vooruitzicht stelt. Want hoe die regeling ook precies vorm krijgt, het miljard dat ervoor is ingeruimd kan nauwelijks een groot verschil maken voor het miljoen mensen onder wie het verdeeld moet worden.

De terugkeer van de basisbeurs

In het regeerakkoord is afgesproken om studiejaar 2023/24 een basisbeurs voor alle studenten te herintroduceren, samen met een inkomensafhankelijke aanvullende beurs. De precieze invulling is nog niet duidelijk. Het is straks aan de minister van onderwijs om met een voorstel te komen.

De coalitie is van plan om de huidige ‘leenstelselgeneratie’ deels te compenseren. Daar is 1 miljard euro voor beschikbaar, dat onder de studenten wordt verdeeld via een korting op de studieschuld of via zogeheten studievouchers. Studentenorganisaties noemen dit een druppel op een gloeiende plaat en willen op 5 februari een actiedag houden.

De termen die studenten gebruiken om de voorgestelde regeling te beschrijven variëren: een fooi, een schijnkadootje, een boekenbon. Barshini houdt het op “een symbolisch gebaar van mensen die zelf onder heel andere omstandigheden hebben gestudeerd”.

Die notie keert terug in veel gesprekken met studenten: de mensen die over hun toekomst besluiten hebben geen oog voor de omstandigheden van nu. Bestuurskundestudent Charifa Soulami zag dat van dichtbij toen ze stage liep in de Tweede Kamer. “Ik had daar de luxe om informeel met veel mensen hierover te praten, en ik was geschokt door de papieren werkelijkheid die daar verdedigd werd. Wij roepen dit al jarenlang, en we zijn jarenlang niet serieus genomen. En nu het wel zover is, komt het in deze coalitie niet op om sorry te zeggen en ons te compenseren.”

De pechgeneratie

Ze zijn kennelijk in het verkeerde jaar geboren. “De pechgeneratie”, noemt Naut Kaptijn het, die nu een master public affairs doet in Leiden. Hij heeft becijferd dat hij, als hij een paar jaar eerder had gestudeerd, 8000 euro aan beurs zou hebben gekregen voor vier jaar. Onder het aankomende stelsel ook zeker enkele duizenden. “En wij worden afgescheept met 1000 euro.”

Ook Kaptijn heeft een studieschuld van vele tienduizenden euro’s, maar daar zit niet eens zijn grootste onvrede. “Ik ben niet heel erg tegen het leenstelsel, maar ik voel me in het ootje genomen. Ze hebben één generatie compleet laten vallen. Wij lenen veel meer dan de generatie voor en na ons, en de belofte dat het bespaarde geld naar kwaliteitsverbetering zou gaan is niet waargemaakt. In ieder geval niet in onze studietijd.”

Dé leenstelselstudent bestaat niet. Afhankelijk van wie je precies meerekent bedraagt de gemiddelde schuld ergens in de 20.000 euro, maar zoals bij elk gemiddelde zit vrijwel iedereen daar boven of onder. Ook de redenen om te lenen zijn zelden vergelijkbaar. De mogelijkheid en bereidheid van ouders om bij te dragen maakt een wereld van verschil. “Sommige vrienden kregen van hun ouders het advies om maximaal te lenen, zodat ze het geld konden beleggen”, herinnert Barshini zich. “Ik leende maximaal om mijn vaste lasten te kunnen betalen.” Bitter is hij daar niet over – “inkomensverschillen zijn er altijd geweest” – maar kom bij hem niet aan met het cliché dat studenten veel geld hebben.

Zicht op geld

Barshini, Soulami en Kaptijn hebben het zonder financiële steun van hun ouders gedaan en dat zie je terug in de hoogte van hun studieschuld, al hield Soulami het bedrag lager door jaren bij haar ouders te blijven wonen. “Mijn ouders hebben me altijd heel erg afgeraden om te lenen. En ik heb ook vooraf gespaard voor mijn studie.”

Zo’n planning maakt Barshini weleens jaloers. “Ik was achttien en had geen idee wat tienduizenden euro’s waren. “Ik hielp mijn vader met belastingzaken. Op die manier leerde ik dat 3000 een groot bedrag was. Daarboven, daar had ik geen voorstelling van.”

Barshini is nu 24 jaar en heeft een tijdelijk contract als docent aan de universiteit waar hij ook studeerde. Hij merkt duidelijk wat het betekent om een schuld te hebben. “Ik ben jong, ik wil ervoor gaan, maar ik voel me schuldig over mijn uitgaven. Als ik een laptop koop of uit eten ga denk ik later ‘dat had ik ook kunnen gebruiken voor aflossing’. Die onzekerheid is er steeds.”

Kaptijn beaamt dat. “Studeren en investeren in je opleiding zou zekerheid moeten bieden, maar dat is niet het geval. Die onzekerheid over de toekomst is enorm.”

null Beeld Mart Veldhuis
Beeld Mart Veldhuis

Een eigen huis

Een schuldenlast is niet het enige knelpunt dat op deze generatie afkomt. Het woord ‘huis’ doet iedereen zuchten. “De wooncrisis raakt uiteraard iedereen”, zegt Barshini. “Maar als ik mijn studieschuld invoer in zo’n online tool zie ik mijn maximale hypotheek omlaag gaan. Ik verwacht nog tien jaar te huren, en in die tijd bouw ik dus niets op.” Nog een gebroken belofte, zegt Kaptijn. “Ons is altijd verteld dat een studieschuld geen invloed ging hebben op onze mogelijkheden om een huis te kopen, maar dat is niet waar.”

Studieschulden worden bij een hypotheekaanvraag nog wel ‘milder’ behandeld dan andere schulden, maar de schuld doet de hoogte van het beschikbare bedrag altijd dalen.

Soulami is elke dag blij dat ze een betaalbare huurwoning heeft, daar is ze onlangs voor ingeloot, wat voor haar een grote zorg wegnam. “Ik zat op mijn achttiende al hypotheken te berekenen en ik zag mensen van dertig met een baby bij hun ouders inwonen. Dat wilde ik niet en nu heb ik gelukkig letterlijk een lot uit de loterij. Maar ik weet niet of andere generaties het normaal vinden dat achttienjarigen hier zo mee bezig zijn hoor, maar ik niet.”

De barricades op

Het zou weleens heel druk kunnen worden op het geplande studentenprotest op 5 februari. De compensatieregeling van 1 miljard, ongeacht hoe die verdeeld gaat worden, heeft deze studenten en vele anderen tegen de haren ingestreken. Barshini, Kaptijn en Soulami hebben de oproep van de studentenvakbonden om die dag te demonstreren al in hun agenda staan.

Hun vertrouwen heeft een grote deuk opgelopen. “Ik voel me compleet gemist”, zegt Kaptijn over de manier waarop met zijn generatie wordt omgegaan. “Ik ben zo bevoorrecht dat ik dat gevoel voor de eerste keer in mijn leven heb, maar het is nog steeds geen fijn gevoel.”

“De woon- en klimaatcrises, het onderwijs, ik voel me een speelbal van politieke keuzes”, somt Barshini op. “En ja, dat gaat ten koste van mijn vertrouwen. Al zei iemand laatst ook tegen me: ‘Dat betekent dat je volwassen begint te worden.’ Maar ik word er redelijk cynisch van en dat wil ik niet.”

‘Luister op zijn minst naar onze verhalen’

“Zeker ben ik erbij!”, zegt Soulami, die een van haar studentenbanen bij de Landelijke Studentenvakbond had. “Dat heb ik eerder ook al gedaan, en dit resultaat is niet waarvoor ik toen de straat ben opgegaan. En ik gun het komende generaties dat ze zich kunnen focussen op hun studie. En de samenleving ook. Je hebt niets aan halfopgeleide mensen die van tentamen naar tentamen leven.”

Die verantwoordelijkheid voelt Barshini ook, bijvoorbeeld voor zijn broertje: “Ik hoop dat hij zorgeloos kan studeren.” Hij gaat daarom voor de tweede keer in zijn leven de straat op, de eerste keer was tegen de dreigende uitzetting van de kinderen Howick en Lili naar Armenië in 2018. “Ik ben niet zo’n demonstrant, maar ik wil nu mijn stem laten horen. We zijn met een miljoen en ik hoop dat we iets kunnen veranderen.”

“We werken, we betalen belasting, we dragen bij aan deze samenleving. We doen echt wel wat!” verwoordt hij zijn verontwaardiging. “Luister dan op zijn minst naar onze verhalen en doe iets. Of dat nu compensatie is, of goedkopere huizen bouwen of een gesprek met een financieel adviseur hoe we dit het beste aan kunnen pakken. Maar laat dit geen verloren generatie worden.”

Correctie In een eerdere versie van dit artikel stond ten onrechte dat het protest op 5 februari op het Malieveld in Den Haag is gepland. De geplande locatie is echter de Dam in Amsterdam.

Lees ook:

Het onvermijdelijke gebeurt: het leenstelsel verdwijnt weer

De onderwijsplannen van de coalitie zijn niet alleen ambitieus, ze moeten ook ‘fouten’ uit het verleden repareren.

Wie betaalt de studieschuld van de leenstelselgeneratie?

Bijna alle politieke partijen hebben zich tegen het leenstelsel gekeerd. Wat betekent dat voor de generatie studenten die het zonder basisbeurs moest stellen? Worden zij gecompenseerd?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden