Rellen

De geest kán terug in de fles: ‘Pak relschoppers aan, maar behandel vreedzame betogers niet als hooligans’

Rellen maandag in Eindhoven. Beeld ANP
Rellen maandag in Eindhoven.Beeld ANP

Dag na dag wordt er in verschillende steden geknokt. De avondklok negerend, gaan onruststokers op pad om te rellen. Hoe krijgen we de geest terug in de fles?

De vierde dag van de avondklok leek, mede dankzij grootschalige aanwezigheid van de politie en tal van veiligheidsmaatregelen, stukken rustiger te verlopen dan de voorgaande. Maar of de geest zich makkelijk terug laat stoppen in de fles, betwijfelen veiligheidsexperts. Meer verzet zal volgen, vrezen zij. 

Het veelomvattende karakter van het protest staat een kant-en-klare oplossing in de weg. Anders dan bij andere opstanden als de krakersrellen en de jongerenrellen op het Binnenhof in de jaren negentig, staan dit keer verschillende groepjes en individuen naast elkaar, met ieder eigen grieven en motieven.

Een deel van de ordeverstoorders heeft geen ander doel dan knokken met de politie. Zij rellen om te rellen, maken dankbaar gebruik van het verzet van anderen tegen de coronamaatregelen en het beleid van het demissionaire kabinet. De harde kern neemt het initiatief om winkels te plunderen, ziekenhuizen te bekogelen met stenen en branden te stichten.

‘De cel in’

Die groep moet keihard worden aangepakt, zegt Frenk van Harreveld, hoogleraar gedragspsychologie aan de Universiteit van Amsterdam. Zachte sancties hebben amper effect op notoire relschoppers, boetes en taakstraffen zijn onvoldoende om herhaling te voorkomen. “Bij die kleine groep kun je maar één ding doen: de cel in.” Hen oppakken is ook van belang om te voorkomen dat de andere groepen die zich bij het verzet hebben aangesloten, worden meegezogen in het sentiment van de oproerkraaiers.

Het gros van de mensen die de afgelopen dagen demonstreerden en de straat op gingen, had geen kwaad in de zin. “Maar zij kunnen wel worden opgehitst door hooligans”, stelt Van Harreveld. “Stevig optreden van de politie kan dat effect versterken. Hoe moeilijk ook, de politie moet toch al die subgroepen van elkaar kunnen onderscheiden. Vreedzame betogers moet je niet van je vervreemden door ze te behandelen als hooligan. Ga met ze in gesprek, in plaats van ze te begroeten met wapenstokken en schilden.”

Om te voorkomen dat de rellen escaleren, moet de dialoog volgens deskundigen ook op andere plekken worden gevoerd. Want de bonte stoet betogers die de afgelopen weekenden op verschillende plekken in het land samenkwamen om zich te verzetten tegen het beleid van het demissionaire kabinet, voelt zich gemuilkorfd. Zij mogen niet demonstreren en zien en horen hun kritiek naar eigen zeggen niet terug in kranten en op tv.

Sociale media

Op sociale media als Facebook, Telegram en Snapchat komen zij samen. Dáár flakkert het protest op, enthousiasmeren organisatoren van protesten en rellen hun volgers, worden betogers met uiteenlopende opvattingen bevestigd in hun gelijk.

De kracht van de sociale media maakt de rellen ongrijpbaar en vooraf moeilijk op waarde te schatten, zien experts. Maar ze bieden ook een kans. Journalisten, maar ook politici en burgers die na negen uur braaf thuis blijven, kunnen zich online bij groepen voegen om een ander geluid te laten horen.

“Maak verbinding met de betogers”, spoort criminoloog Henk Ferwerda aan. “Zet ze niet weg als gekkies, wappies of complotdenkers, maar neem ze als samenleving serieus. En bied alternatieven.” Zo kunnen demonstraties ook online worden georganiseerd, of in kleinere groepjes met anderhalve meter afstand. Geef andersdenkenden zendtijd, draagt hoogleraar Van Harreveld aan.

Tieners en twintigers

Ook jongerenwerkers, buurthoekwerkers en wijkagenten kunnen onlusten voorkomen door contact te maken. Want het merendeel van de mensen die de afgelopen avonden de straat op gingen, waren tieners en twintigers, met name jongens, die zich uit verveling en sensatie aansloten bij de ordeverstoorders. Meelopers, noemt Ferwerda ze.

“Iedereen die dicht bij de jeugd staat, moet overdag, in vredestijd, volle bak aan het werk om de jongeren op andere gedachten te brengen. Doorbreek de sleur samen met hen, ook preventief, ga in gesprek en bied perspectief. Zo zie je online hartstikke mooie initiatieven ontstaan voor games en evenementen.”

Ferwerda ziet ook een taak voor ouders weggelegd. “Kom in actie als je kind niet thuis is en je weet dat er rellen zijn. Besef, en laat ook je kind inzien, dat hij zijn toekomst letterlijk en figuurlijk vergooit als hij meedoet met het geweld. De berg aan beeldmateriaal is groot, en word je gepakt en krijg je een strafblad, dan kan dat in de toekomst zorgen voor problemen bij het krijgen van een baan.”

Lees ook:

Het bestraffen van de relschoppers vraagt om maatwerk

De eerste verdachten van rellen rond de coronamaatregelen komen al voor de rechter. Er wordt geroepen om hoge en snelle straffen. Maar de werkelijkheid van het strafrecht kent meer nuance.

Na de zware rellen van het weekend gaat het maandag weer fout

Een dag na de ‘zwaarste rellen in veertig jaar’, was het maandagavond weer onrustig in onder meer Geleen, Rotterdam, Zwolle en Amsterdam. Burgemeesters roepen op het hoofd koel te houden, de politie heeft volgens hen de situatie nog onder controle. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden