Transparant

De fietsburgemeester, een oer-Hollands idee, is bezig met een wereldwijde opmars

Hennie Kuiper, sinds de zomer van 2019 fietsburgemeester van Enschede, met een ambtsketting om in de vorm van een hangslot. Beeld Corné Sparidaens
Hennie Kuiper, sinds de zomer van 2019 fietsburgemeester van Enschede, met een ambtsketting om in de vorm van een hangslot.Beeld Corné Sparidaens

De fietsburgemeester moet steden wereldwijd fietsvriendelijker maken. Ze oogsten lof, maar niet alle gemeenten gaan er hetzelfde mee om. De een betaalt een vergoeding, anderen hebben een vrijwillige kracht.

Stefan Keukenkamp

Met een glimlach van oor tot oor kijkt oud-wielerprof Hennie Kuiper in de camera’s. Om zijn hals hangt een ambtsketen in de vorm van een fietsketting. In de zomer van 2019 wordt hij met applaus onthaald als ‘eerste fietsburgemeester van Enschede’. De gemeente vraagt hem te helpen de felbegeerde titel ‘Enschede Fietsstad 2020’ in de wacht te slepen – wat uiteindelijk mislukt.

Nu, ruim twee jaar later, is een relletje ontstaan in de Enschedese gemeenteraad over de fietsburgemeester. Niet vanwege het mislopen van de titel, maar omdat de olympisch kampioen sinds zijn aantreden in totaal 17.750 euro aan vergoeding ontving voor zijn taken als fietsburgemeester.

Daarvan was de raad niet op de hoogte. Wat sommige raadsleden vooral steekt is dat de gemeente Enschede niet duidelijk kon maken hoeveel uur werk tegenover de vergoeding stond en wat hij precies voor dat geld moest doen. Enkele Enschedese raadsleden zijn uiterst kritisch over de gang van zaken. “Het verbaasde mij”, vertelt raadslid Margriet Visser van lokale partij EnschedeAnders. “Een bekend gezicht inschakelen is prima, maar wat doe je precies voor dat geld? Dat hadden ze wel even netjes mogen verantwoorden.” De lokale afdeling van de PVV stelde vragen over de kwestie.

Wereldwijde opmars

De oud-wielerprof wordt als betaalde kracht ingehuurd door de gemeente. De meeste fietsburgervaders zijn – anders dan Kuiper – lid van een groot internationaal vrijwilligersnetwerk, dat de laatste jaren in steeds meer steden in binnen- en buitenland opduikt. Het oer-Hollandse idee komt van de Nederlandse organisatie Bycs, die inmiddels in 34 landen 148 burgemeesters-met-een-fietsketting heeft benoemd. In Nederland installeerde Bycs in zes steden een fietsburgervader, India telt 45 ‘Bike Mayors’, Mexico heeft er vier en Uganda één.

Courtney Williams is fietsburgemeester in New York. Beeld Bycs
Courtney Williams is fietsburgemeester in New York.Beeld Bycs

Bycs zet in op het fietsvriendelijker maken van steden. De fietsburgemeester draagt onder meer bij aan betere luchtkwaliteit, gezondere inwoners en een fijnere stad om in te leven, zo legt Maud de Vries uit, coördinator van Bycs in Amsterdam. In Nederland gaat veel aandacht uit naar veiligere fietspaden voor kinderen, terwijl fietsburgemeesters in India met de fiets als wapen strijden tegen slechte luchtkwaliteit. “Ze opereren allemaal vrijwillig en onafhankelijk van de gemeente.”

Onafhankelijk

Kuiper werkt in opdracht van de gemeente Enschede. “Zo werken wij juist niet”, zo vertelt De Vries, “omdat onze burgemeesters onafhankelijk kritiek moeten kunnen uiten.” De Twentse wielerkampioen geeft toe niet “overal tegen aan te schoppen” en vindt zijn vergoeding niet meer dan normaal. Hij leverde ook een deel van zijn ‘salaris’ tijdens coronatijd in, omdat er minder activiteiten plaatsvonden. “Ik reken mij tot de BN’ers. Ik heb een prachtige naam opgebouwd, dat is ook wat waard”, beargumenteert Kuiper.

Marcel Kleizen is fietsburgemeester in Den Haag. Beeld Bycs
Marcel Kleizen is fietsburgemeester in Den Haag.Beeld Bycs

Oud-wielerprof en Trouw-columnist Marijn de Vries is afgelopen zomer benoemd als fietsburgemeester van Zwolle. Collega-Kuiper krijgt een salaris? “Dat heeft hij goed gedaan”, grapt ze. Hoewel De Vries zich vrijwillig inzet, begrijpt ze heel goed dat Kuiper betaald krijgt. “Dat vind ik ook terecht, als je er maar open en transparant over bent.”

Zelf ziet ze zich als “uithangbord en verbinder”, die onafhankelijk opereert. De Vries werkt nu aan een project om meer kinderen op de fiets te krijgen. “Een op de drie gaat nooit naar school op de fiets, daarin schuilt het gevaar dat de prachtige fietscultuur in Nederland teloorgaat.” Kuiper blijft zich ook inzetten, maar ziet het niet zitten dat vrijwillig te doen. “Dan zou ik schuld bekennen.”

Internationaal netwerk van fietsburgemeesters

Bycs is een zogenoemde ‘sociale onderneming’, die in 2015 is opgericht en werkt vanuit Amsterdam. Een team bouwt dagelijks aan een internationaal fietsburgemeestersnetwerk. Jaarlijks vinden er congressen plaats, en trainingen, waarbij internationaal informatie wordt uitgewisseld. Inmiddels zijn in 34 landen fietsburgemeesters van de organisatie actief en het aantal groeit gestaag. Op bijna elk continent is minstens een burgemeester actief. Daarbij spant India met 45 burgemeesters de kroon. “De eerste tien burgemeesters duurden het langst, maar daarna ging de bal rollen”, vertelt Maud de Vries. “Het is een echte community geworden.”

Lees ook:

Kopenhagen: de beste fietsstad ter wereld

Al twee keer versloeg de Deense hoofdstad Utrecht en Amsterdam als fietsstad nummer 1 van de wereld. Is het echt beter fietsen in Denemarken dan in Nederland?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden