Behandeling staken

De familie van de hersendode Archie zou in Nederland ook aan het kortste eind trekken

De moeder van de Britse jongen Archie (links) loopt de rechtbank in Londen uit.  Beeld AP
De moeder van de Britse jongen Archie (links) loopt de rechtbank in Londen uit.Beeld AP

Artsen van het Royal London Hospital mogen de behandeling staken van de Britse jongen Archie Battersbee (12), die hersendood is. Hoe kijken drie Nederlandse hoogleraren naar deze zaak?

Maurice Timmermans

De ouders dienden donderdag bij de rechter nog een verzoek in om hun zoon naar een hospice te verplaatsen, maar dat is vrijdag verworpen. De ouders, die hun zoon in april bewusteloos in huis aantroffen met een strop om zijn nek, mogelijk omdat hij aan een challenge op sociale media meedeed, probeerden koste wat het kost te voorkomen dat de artsen de behandeling staken.

In Nederland is in de afgelopen vijftien jaar een handvol vergelijkbare zaken voorgevallen, zegt Johan Legemaate, expert in gezondheidsrecht. “Zaken waarin eveneens de behandeling van jonge kinderen is stopgezet en de ouders naar de rechter stapten om de beslissing aan te vechten. Maar steeds volgde de rechter het besluit van de artsen. De familie trekt altijd aan het kortste eind. De casus van Archie zou in Nederland dan ook net zo zijn verlopen.”

De voorkeuren van de familie

Enkel als de familie kan bewijzen dat er nog behandelperspectief is, kan de rechter het besluit van de artsen terugdraaien, zegt Legemaate. “Maar dat is natuurlijk moeilijk aan te tonen.”

De voorkeuren van de familie doen ertoe als er onder artsen twijfel bestaat over al dan niet verder behandelen, zegt ethicus Suzanne van de Vathorst. “Dat is niet formeel zo geregeld, maar in de praktijk komt het daar wel vaak op neer. En dan kan worden besloten door te behandelen.”

Beschouwen artsen dat als medisch zinloos, dan leidt dat in Nederland zelden tot conflicten, zegt medisch ethicus Guy Widdershoven. “Ook omdat er een traject aan vooraf is gegaan, waarbij er in nauw contact met de naasten van alles is geprobeerd.”

Toch een vorm van mishandeling

Het loopt soms stroever als de familie het islamitische geloof aanhangt, zegt Widdershoven. “Dan heet het vaak: het is aan Allah om over leven en dood te beslissen. Ik ken een zaak waarin een imam aanschoof om aan de artsen uit te leggen waarom het staken van de behandeling zo moeilijk te accepteren was voor dit gezin. Als handreiking stelde het ziekenhuis toen voor om over te schakelen op hospicezorg, op een kamer waar de familie altijd toegang heeft tot de patiënt.” Precies wat de ouders van Archie hadden verzocht.

Naasten krijgen indien nodig extra tijd om afscheid te nemen of om de feiten tot zich te laten doordringen, zegt Van de Vathorst. “Maar dat duurt niet eindeloos, hoogstens een paar dagen extra.”

Ze noemt de Britse zaak ‘in- en intriest’. Ten eerste omdat een gezond kind in zo’n toestand belandt, maar ook omdat de ouders zich er niet bij kunnen neerleggen. “De jongen is hersendood, dus ook zijn hersenstam werkt niet meer, wat betekent dat ook de basale functies als ademhalen, hartslag en temperatuurregulering niet meer lukken.”

En let wel, zegt Van de Vathorst: “Een lichaam aan een apparaat houden is verschrikkelijk. Als de patiënt hersendood is, krijgt-ie daar weliswaar niets van mee. Maar een lichaam in leven houden, terwijl er ‘niemand thuis is’, is toch een vorm van mishandeling. Het is stressvol voor het lichaam. Dat is ook deel van de argumentatie van de Britse artsen, naast het gegeven dat de jongen een plek voor een andere patiënt bezet houdt en niet meer zal herstellen.”

Geen sprake van euthanasie

Hersendood zijn is iets anders dan in een vegetatieve staat verkeren. “In het laatste geval is er nog hersenactiviteit, en bieden artsen meer ruimte om door te behandelen, al dan niet in een gespecialiseerde kliniek. Is de patiënt hersendood dan is er geen enkele kans op herstel. Sensationele verhalen van patiënten die toch nog bij bewustzijn komen, gaan hier niet op.”

Levensbeëindiging bij een hersendode patiënt is ook iets anders dan euthanasie, zegt Widdershoven. “Bij euthanasie wordt het leven actief beëindigd, bij het staken van behandeling niet.” Legemate: “De patiënt overlijdt in feite aan zijn eigen ziekte”.

Lees ook:

Het ene moment ben je er nog, het volgende niet meer. Toch is sterven wetenschappelijk complexer dan dat

De wetenschap trekt geen scherpe grens tussen leven en dood. Na het overlijden gaat het leven soms nog door, maar wij zijn er dan niet meer.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden