Energiebesparing

De energiecoach is frontsoldaat in de strijd tegen energiearmoede

Een isolatiecheck bij het raamkozijn. Je kunt voelen hoeveel warmte er weglekt. Beeld Koen Verheijden
Een isolatiecheck bij het raamkozijn. Je kunt voelen hoeveel warmte er weglekt.Beeld Koen Verheijden

Het begon als een wat idealistisch duurzaamheidsconcept, maar inmiddels is de energiecoach in een draaikolk van acute problemen terechtgekomen. “We hoeven mensen nu niet meer te overtuigen.”

Joost van Egmond

Aanvankelijk moest Jaap Kuipers, energiecoach in Baarn, nog wel eens leuren met zijn diensten. Niet langer. Energiecoaches hadden altijd al het gevoel dat ze met iets groots en belangrijks bezig waren als ze mensen adviseerden. Maar de afgelopen maanden heeft hun werk een nieuwe lading gekregen. “De doelgroep bestond voornamelijk uit huiseigenaren met een interesse in duurzaamheid”, zegt Marleen Kwast van Hoom, die opleidingen voor energiecoaches verzorgt. “Nu hebben we mensen die zich met de handen in het haar afvragen hoe ze dit nu weer gaan betalen.”

Dat vergt een andere benadering. Dit zijn geen mensen die je kunt voorstellen om 5000 euro te investeren in zonnepanelen, hoe snel je die ook terugverdient. Hoom stemt zijn opleidingen af op die veranderde omstandigheden. Maar de kern van het werk blijft dezelfde: inzicht geven in het energieverbruik en mogelijke oplossingen, en mensen vervolgens hun eigen keuze laten maken. “Je moet nooit zeggen: dit moet er gebeuren”, zegt Kwast.

Maatwerk achter de voordeur

Het netwerk van energiecoaches verschilt van gemeente tot gemeente, en soms van wijk tot wijk. Landelijke sturing is er niet, en dat is ook niet de bedoeling. Elk huis is anders, en je wilt echt dat persoonlijke contact. “Dat advies op maat activeert mensen veel sneller”, zegt Steffen Olijdam. Hij is van Klimaatroute, een bedrijf dat energiecoaching doet in opdracht van gemeenten.

De kracht zit hem in het concrete, legt Olijdam uit. “Het maakt een enorm verschil of je zegt ‘als je vijf minuten korter doucht, bespaart dat energie’ of dat je zegt ‘als je vijf minuten korter doucht, scheelt dat 200 euro per jaar’. En het liefst wil je dan ook, toegesneden op wie je voor je hebt, een voorbeeld geven van wat je met dat geld zou kunnen doen. Dat komt veel meer aan.”

Een klassieker: vloerverwarming in de badkamer

Wat zijn leukste tip is? Jaap Kuipers van Energiek Baarn hoeft er niet lang over na te denken. “Mensen hebben er geen idee van hoeveel energie een elektrische vloerverwarming in de badkamer opslurpt. Dan zeg ik wel eens: Je kunt ook pantoffels aandoen.” Hij merkt dat mensen veel ontvankelijker zijn voor gedragstips de laatste tijd. “Een paar jaar terug kwam je dan als geitenwollensokkentype over, maar dat is wel voorbij. Je moet het bespreekbaar maken.”

Het gaat bij verduurzaming niet om het huis, benadrukt Kwast. “Het gaat om bewoners met een verhaal en een budget. Wat zijn hun behoeftes? Daar besteden we veel aandacht aan. Een bezoek van de energiecoach is vaak een eerste stap om mensen te betrekken bij de energietransitie en ze daar ook een beetje controle over te geven. Je wilt een relatie opbouwen.”

Heel wat gemeenten doen dat nog met lokale vrijwilligers zoals Kuipers, maar daar zijn er lang niet genoeg van. Bovendien zijn die gespecialiseerd in het geven van goed advies, niet in het aanboren van nieuwe doelgroepen. Energiek Baarn verstrekt 99 procent van de adviezen aan mensen die zich hebben aangemeld via hun website. “Dat zijn vooral mensen in koophuizen”, zegt Kuipers. “Wij adviseren relatief weinig huurders.”

Sommige gemeenten doen daarom een aanbesteding met een gespecialiseerd bureau zoals Klimaatroute, dat door heel Nederland actief is. Voor hen is bepalend welke opdracht de gemeente meegeeft, legt Olijdam uit. Die opdrachten gaan steeds meer in de richting van het bestrijden van energiearmoede en dat is een heel andere tak van sport.

Hoe schrijnender, hoe moeilijker bereikbaar

De inmiddels veelbesproken energiekloof zie je ook terug in het werk van de coaches. “Huiseigenaren zien het probleem al heel direct”, zegt Olijdam. Hen hoef je niet uit te leggen wat de voordelen van besparing zijn. “Maar juist de groepen met echte energiearmoede in de huursector zijn het moeilijkst bereikbaar.” Daar spelen doorgaans ook nog andere drempels waardoor reguliere voorlichting hen niet bereikt: laaggeletterdheid, een taalbarrière, wantrouwen jegens de overheid en een veel kleiner budget om investeringen te doen.

De truc is om veel voorlichting vooraf te geven op de plaatsen waar het aankomt: in buurthuis, kerk of moskee of de voedselbank. Ook zet Klimaatroute vaak tweetalige coaches in. Maar eenmaal achter de voordeur tekent zich het volgende probleem af. Juist voor deze mensen kunnen ze niet altijd veel doen. “We geven advies en we wijzen op de invloed van hun gedrag, maar juist bij deze doelgroep zit de grote winst in onderhoud, zoals dubbele beglazing, en dat is een zaak van de verhuurder. Als zo iemand een rekening van 500 euro heeft, kunnen we daar met onze adviezen wel iets vanaf halen, maar we kunnen het niet terugbrengen naar 250. Dat is wel frustrerend.”

De coach wordt klusser

Vooral bij de groep die zo met de handen in het haar zit, helpt het om wat je direct kunt fiksen, ook te doen. Er komen nu ook energieklussers. Die komen langs en installeren ter plekke ook de verbeteringen. “Dat scheelt de bewoners heel veel hoofdbrekens”, zegt Kwast. “Je vertelt het niet alleen, je kunt het ook direct doen.”

Toen Klimaatroute twee jaar terug begon met adviserende huisbezoeken, namen ze een tasje met cadeautjes mee. Tochtstrips, een waterbesparende douchekop, zulke dingen. “Veel mensen installeerden die ook, maar we kwamen er achter dat dat tasje toch ook vaak in de gang bleef liggen”, zegt Olijdam. Gemeenten zagen dat ook in. Daarom doen de coaches nu steeds meer zelf. “Dat maakt het werk ook zo leuk. Als je de deur uit loopt, weet je zeker dat je een verschil hebt gemaakt. Soms groter, soms kleiner, maar je weet dat die energierekening in ieder geval iets lager wordt.”

Lees ook:

‘Energiekloof’ verdeelt groene elite en achterblijvers

Armere huishoudens worden nauwelijks bereikt met overheidsmaatregelen die de energietransitie moeten stimuleren. Daardoor gaapt er nu een kloof tussen de groene elite en achterblijvers.

Als energiecoach mag ik binnenkort mijn eigen dorp gaan vergroenen

Na jaren van mooie energieverhalen, en wat praktijkervaring in mijn eigen huis, mag ik binnenkort mijn dorpsgenoten wegwijs gaan maken in het land van de energiebesparing en -transitie. Onze groene energie-columnist Vincent Dekker wordt energiecoach.

Op het oog heeft Marlijn Bom (56) het goed, maar ook zij zet de kachel uit en breit een deken

In aanloop naar Prinsjesdag deed Trouw vanuit Harlingen verslag van de groeiende armoede. De energierekening beteugelen als je een monumentaal huis bewoont is een uitdaging, zelfs met hulp van de energiecoach.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden