Vluchtelingen

De eerste Oekraïners hebben Nederland bereikt, maar wat ze echt nodig hebben wordt nog weleens vergeten

In de jaarbeurs werd deze week in allerijl een  overnachtingsplaats voor driehonderd vluchtelingen ingericht. Beeld Werry Crone
In de jaarbeurs werd deze week in allerijl een overnachtingsplaats voor driehonderd vluchtelingen ingericht.Beeld Werry Crone

Ongetwijfeld hebben inmiddels duizenden Oekraïense vluchtelingen, vooral vrouwen en kinderen, Nederland bereikt. Maar zelfs naar de aantallen is het in deze chaotische situatie gissen. Hoe kun je dan de hulpvraag inschatten voor de weken die komen?

Joost van Egmond

Het begint met een bed, en daar wordt in Nederland met man en macht aan gewerkt. Veel vluchtelingen kunnen inmiddels terecht op centrale locaties, maar een substantieel aantal verblijft bij particulieren. Hoeveel dat er precies zijn weet niemand.

Daar ligt een eerste zorg, zegt Kinderombudsvrouw Margrite Kalverboer. Omdat zoveel opvang onder de radar is, weet niemand precies waar de kinderen zijn en hoe het met ze gaat. Omdat Oekraïners ook geen asiel hoeven aan te vragen loop je het risico dat ze lange tijd niet te traceren zijn. Samen met haar collega’s in andere Europese landen maakt ze zich grote zorgen. “Kinderen moeten geregistreerd worden, anders loop je het risico dat je ze kwijtraakt en dat ze in verkeerde handen vallen.”

Geef mensen zelf regie

Voor wie centraal wordt opgevangen geldt dat risico minder, die mensen zijn bekend. Maar wat ze nodig hebben? Het wordt nog weleens vergeten. Dat verschilt uiteraard van persoon tot persoon, zegt Rebecca de Kuijer van Welkom in Utrecht, een organisatie die zich al jaren inzet voor de opvang van vluchtelingen. De een waardeert het heel erg als bij wijze van spreken de fanfare langskomt, de ander wil vooral rust. Het draait dus om keuzevrijheid.

“In het algemeen is het belangrijkste dat mensen weer regie willen over hun eigen leven”, zegt De Kuijer. Daarom is bijvoorbeeld kookgelegenheid een veelgehoorde wens. “Passief afwachten wat je te eten krijgt, is vervelend. Zelf boodschappen doen en koken wat je wilt geeft houvast en regie.” Ze is dan ook erg blij met aanbiedingen van bijvoorbeeld buurthuizen die hun keuken ter beschikking stellen.

Schoolplekken vinden

Daarnaast wil je dat de kinderen zo snel mogelijk naar school kunnen. Dat biedt een enorme bijdrage aan structuur in het leven van een gezin, maar de grote aantallen stellen gemeenten en onderwijs voor een grote opgave. Veel onderwijsinstellingen zijn nu aan het inventariseren hoe ze dat het beste kunnen regelen.

Andere regio’s wachten daar niet op. In Midden-Brabant rijden op dit moment de busjes al van hot naar her om schoolbanken en en stoelen klaar te zetten. De regio houdt de komende dagen rekening met de komst van honderden vluchtelingen en die wil schoolbestuurder Arnoud Wever van PCPO Midden-Brabant vanaf maandag al een plek op school aanbieden. “De eerste leerlingen zijn nu al ingeschreven”, zegt hij. “Wij zien het als onze maatschappelijke plicht om die kinderen zo snel mogelijk een prettige schooldag te bezorgen.”

De uitdagingen zijn daarbij enorm, en dat geldt voor het hele land. Nederland heeft een systeem waarbij nieuwkomers ongeveer een jaar in een schakelklas doorbrengen, die hen voorbereidt op doorstromen naar regulier Nederlands onderwijs. Daar komen in principe alle vluchtelingenkinderen terecht, maar nu er plots duizenden bijkomen kraakt het systeem. Lokalen en stoelen zijn bepaald niet het grootste knelpunt. Arnoud Wever uit Midden-Brabant kan de grootste tekorten snel opsommen: “Personeel, personeel en personeel.” Het al lange tijd knellende tekort aan gekwalificeerde docenten wordt nu nog nijpender.

Dat noopt tot creatieve oplossingen. Bekende trucs als het benaderen van gepensioneerde collega’s, of parttimers die aanbieden tijdelijk meer te werken, maar ook oproepen voor ouders die bijvoorbeeld de Oekraïense taal machtig zijn om bij te springen. Wever wil ook kijken naar de vluchtelingen zelf. “Daar zullen ook docenten onder zijn, we willen kijken of zij iets kunnen betekenen in de ondersteuning.”

Doneer geen goederen, maar tijd

Het ontbreekt intussen niet aan goedbedoelde aanbiedingen, bij veel gemeentes loopt het storm. Goederen zijn op dit moment echt niet nodig, klinkt het overal. De gemeente Utrecht bijvoorbeeld vraagt mensen om liever hun tijd te doneren. Vrijwilligers worden dan in contact gebracht met organisaties als Welkom in Utrecht om te kijken wat ze kunnen betekenen. De Kuijer is nu volop bezig die puzzel te leggen.

“Je ziet dat mensen zichzelf als persoon openstellen”, zegt ze, en dat is precies wat nodig is. Beter dan zakken kleren aanbieden, kun je met iemand koffie gaan drinken. “En wellicht kom je er op die manier achter wat voor kleding diegene wil.”

Lees ook:

Hoe om te gaan met getraumatiseerde slachtoffers van oorlog?

De ene vluchteling uit de Oekraïne is de andere niet, zegt psychiater Aram Hasan, die zelf ooit uit Syrië vluchtte. ‘Niet de leeftijd, maar de generatie is bepalend voor mogelijk psychische problemen.’

In Nijmegen kunnen Afghaanse kinderen weer naar school. ‘Ik hoop de draad op te pakken’

“Dit is altijd een van de mooiste momenten”, zegt Lian van Driel als ze de schoolbus het parkeerterrein ziet opdraaien. ‘Haar’ vluchtelingenkinderen komen aan voor de eerste schooldag in Nederland.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden