ReportageVluchtelingen naar school

De eerste Oekraïense leerlingen zitten in de Nederlandse klas: veel huiswerk, socialiseren en traumaverwerking

Oekraïense scholieren en gevluchte lerares Zoia Balan op College De Brink aan het werk.  Beeld Werry Crone
Oekraïense scholieren en gevluchte lerares Zoia Balan op College De Brink aan het werk.Beeld Werry Crone

Op ISK Het Gooi in Laren begonnen vorige week 32 Oekraïense leerlingen; vandaag komen er zeker 30 bij. Directeur Eric van ‘t Zelfde: “Binnen een maand kunnen het er 500 zijn.”

Laura van Baars

Als je goed luistert, kun je de Oekraïense klassen er vanaf de gang van College De Brink in Laren er wel uitpikken: het zijn de enige klassen waar leerlingen en docent onderling fluisteren. In het college is ook de enige internationale schakelklas van de regio gevestigd, ISK Het Gooi. Hier leren buitenlandse kinderen in een of twee jaar Nederlands. De schuchterheid is er bij de andere ISK-leerlingen wel weer vanaf: een jongen uit Eritrea geeft op de gang even een boks aan een passerende Oekraïense tiener met wapperende zwarte haren. Een andere jongen neemt vandaag met bossen tulpen afscheid van de schakelklas. “Hij gaat volgende week naar het gymnasium”, zegt zijn lerares. “Dat zal hij met vlag en wimpel halen.”

Zulke perspectieven wenken voor de Oekraïners nog niet. De onzekerheid over hoelang ze in Nederland zullen blijven, overheerst. Bovendien groeit hun aantal met een tempo dat ze op ISK Het Gooi nog nooit hebben meegemaakt. Vorige week begonnen er 32 leerlingen uit Oekraïne, vertelt directeur Eric van 't Zelfde. “Op maandag komen er ten minste 30 bij. Van de minimaal 2000 vluchtelingen die onze veiligheidsregio moet opvangen, is 60 procent jonger dan 18. Wij hebben uitgerekend dat we in een paar weken zeker voor 500 leerlingen een plek op school moeten vinden.”

Er zijn niet genoeg bevoegde docenten

“Dat er niet voldoende bevoegde docenten beschikbaar zijn in Nederland, weten we eigenlijk al”, zegt Tijmen Smit van de Gooise Scholen Federatie. Hij vond in de veiligheidsregio inmiddels een tweede pand waarin 250 Oekraïense scholieren les kunnen krijgen. “Ons onderwijsaanbod zal zich op andere aspecten moeten gaan richten: socialisatie en traumaverwerking.”

Van ’t Zelfde wist niet hoe snel hij Zoia Balan daarom een baan moest aanbieden, toen de lerares Engels zich met haar dochter meldde. “We hebben inmiddels twee vluchtelingen aangenomen die docent zijn.” Balan begeleidt vanochtend leerlingen van de klas met 13- en 14-jarigen die via Google Classroom lessen volgen op hun eigen scholen in Oekraïne. Sommige leerlingen hebben een laptop, anderen werken via hun telefoon. Bij sommige leerlingen staat hun eigen leraar nog voor de klas, anderen krijgen opdrachten van de school. Als de school niet meer functioneert, biedt het Oekraïense onderwijsministerie een programma aan. “Ze krijgen enorm veel huiswerk”, vertelt Balan. “Wel voor een halve dag. En daar is bij ons geen tijd voor, want we doen ook Engels, Nederlands, drama, tekenen, sport of muziek.”

Via de telefoon hebben leerlingen rechtstreeks contact met een  lerares in Oekraïne.  Beeld Werry Crone
Via de telefoon hebben leerlingen rechtstreeks contact met een lerares in Oekraïne.Beeld Werry Crone

Balan is ontzettend blij met de school en haar werk in Laren, en ziet dat het de Oekraïense leerlingen goed doet. Ook Yehor (13), met zijn moeder gevlucht uit de buurt van Dnipro, vindt ‘eigenlijk alles leuk aan de school’. Natuurlijk, hij mist zijn vrienden, maar de manier waarop de leraren hier met hun leerlingen omgaan vindt hij fijner dan in Oekraïne.

“We merken dat Oekraïense leerlingen ‘docentgestuurd’ werken, al zijn de meeste leerlingen die hier komen ook wel gewend om te doen wat de docent hen vraagt”, zegt Marinde van Beek, coördinator op ISK Het Gooi. “Dat zie je terug aan de rust in de klas. Voor ons is het eerste doel dat de kinderen hier even kunnen ontspannen.”

De school vanuit Oekraïne gaat door

Opmerkelijk is dat dit voor sommige Oekraïense ouders niet genoeg is: “Die hebben al gevraagd of de leerontwikkeling van hun kinderen niet verstoord wordt”, zegt Van Beek. Dat is ook niet zo gek als de scholen in Kiev, Dnipro, Zaporizja of Charkov ook gewoon doorgaan met online lesgeven. Balan pakt de telefoon van haar dochter er even bij: in de app staan opdrachten voor scheikunde in het Oekraïens. “Als ze dat nu niet afkrijgt, moet het huiswerk na school worden gemaakt.”

“Deze leerlingen zijn van de ene op de andere dag in Nederland aangekomen”, zegt Van Beek. “Dat geeft een heel ander perspectief. Eritrese kinderen hebben soms een halfjaar gelopen om hier te komen; Syrische kinderen zijn de Middellandse Zee overgestoken. Sommigen hebben al vier jaar geen school meer gezien.”

De verschillen in situatie, het tempo waarmee veel Oekraïners binnenkomen en de onzekerheid over hoe lang ze zullen blijven, leidt voor Van Beek en Van ’t Zelfde tot de conclusie dat hun school Oekraïners beter in aparte klassen kan onderbrengen dan bij de ‘reguliere’ internationale leerlingen. Veel moeten ze nog over hen uitvinden. Van Beek: “Vluchtelingenkinderen vertellen meestal niet meteen wat hen is overkomen”. Dat de kinderen, hoe goed of kwaad het onderwijs ook vorm krijgt, zo snel mogelijk naar een school moeten, is voor Van 't Zelfde niet meer dan ‘menselijk’.

Lees ook:

Wat staat de Oekraïense leerlingen in Nederland te wachten? ‘Het zal wel drukker worden’

Nederlandse scholen zullen grote aantallen Oekraïense kinderen het Latijnse schrift en de Nederlandse taal moeten leren. Daarbij scheelt het dat Oekraïners in eigen land al redelijk goed zijn opgeleid.

In Heino krijgen gevluchte kinderen als Ivan zolang het kan nog online les vanuit Oekraïne

Leerkrachten in Oekraïne geven nog steeds online les aan gevluchte kinderen. En dus zitten Ivan, Aleksej en Janna in Heino iedere ochtend achter hun laptop of telefoon. Maar Maxim niet.

Hoe het kleine bedrijfje Takecarebnb in korte tijd onmisbaar is geworden in de vluchtelingenopvang

Takecarebnbgroeide in een maand uit van klein bedrijfje naar spil in de vluchtelingenopvang. Ze hebben een uniek IT-systeem om heel veel vluchtelingen aan gastgezinnen te koppelen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden