Sociaal inactief

De eenzaamheid laat ouderen niet meer los na de corona-epidemie

null Beeld ANP / Robin Utrecht
Beeld ANP / Robin Utrecht

De corona-epidemie was voor veel ouderen een eenzame tijd. En nu blijken meer ouderen dan gedacht nog altijd eenzaam.

Jeroen den Blijker

Duizenden ouderen kunnen hun dagelijkse routine nauwelijks oppikken na de corona-epidemie. De eenzaamheid waarmee de epidemie hen heeft opgezadeld, laat zich niet verdrijven. Eenzaamheid, het gebrek aan intimiteit en gevoel van verlatenheid, is een groot probleem onder ouderen. Zo voelen van de ruim 1,4 miljoen 75-plussers ruim 400.000 zich ‘sterk eenzaam’.

Dat blijkt uit onderzoek van Amsterdam UMC en GGZ Centraal. “Er is nu een groep eenzame ouderen bijgekomen, die voor de pandemie niet eenzaam was. Zij waren niet scherp in beeld bij de ggz en golden dus ook niet als psychisch kwetsbaar”, zegt onderzoeker Almar Kok van Amsterdam UMC. Deze groep kwam in beeld na een nieuwe analyse van studies waarvoor sinds 1992 duizenden ouderen systematisch worden bevraagd.

‘Eenzaamheid leidt tot depressie en angsten’

Didi Rhebergen, ouderenpsychiater en onderzoeker bij GGZ Centraal, herkent het probleem uit de praktijk en wijst op de gevolgen van blijvende eenzaamheid. “Eenzaamheid kan tot depressie en angsten leiden. Ook slaapproblemen, hart- en vaatziekten, geheugenproblemen en sterfte worden erdoor veroorzaakt. De gezondheidsschade is, zo is in 2010 berekend, te vergelijken met het dagelijks roken van 15 sigaretten.”

Waarom deze groep ouderen er niet in slaagt het oude leven weer op te pikken, is niet onderzocht. Rhebergen wijst wel op de verschillen tussen jongeren en ouderen. “Jongeren moesten op een gegeven moment weer naar school of naar de collegebanken, dat trok ze uit hun isolement. Daar kwamen dan ook nog de feestjes en festivals bovenop. Voor ouderen, die in coronatijd hun zwem- of bewegingsuurtje of hun kaartavondje kwijtraakten, geldt dat natuurlijk niet. Ik merk bij cliënten dat het moeilijk is om hun oude ritme zelf weer op te pikken. Zeggen dat het belangrijk is, is bijvoorbeeld niet genoeg. Je moet ze echt aan de arm meenemen.”

Wie dus wat wil betekenen voor een vader of moeder die klaagt over eenzaamheid, of een oude buurvrouw die door corona geïsoleerd is geraakt, moet hen vooral mee naar buiten nemen, naar het kaartavondje of naar het zwembad. En niet één keer, maar vaker, totdat de routine weer is opgepikt.

Aandacht voor nieuwe eenzamen

Ouderenpsychiater Rhebergen vermoedt dat dit te maken heeft met het sociaal brein. “Daarvoor geldt toch: ‘use it or lose it’. Wie sociaal actief is, blijft daardoor sociaal actief. Als je het kwijtraakt en eenzaam wordt, bijvoorbeeld door een overlijden in de nabije omgeving, daalt de motivatie en neemt het doelgericht gedrag af. Daarmee wordt de drempel steeds hoger om zelf dingen op te pakken.”

Rhebergen en Kok pleiten ervoor dat er, naast aandacht voor jongeren, ook aandacht komt voor juist deze groep nieuwe eenzamen. Er loopt al enkele jaren de overheidscampagne Eén tegen eenzaamheid, specifiek gericht op eenzame ouderen. “We moeten niet vergeten dat er dus nog een groep bijkomt.” Bezuinigen op faciliteiten als wijkcentra en sport- en bewegingsactiviteiten, die juist voor ouderen van belang zijn, zijn daarom voor Rhebergen en Kok uit den boze.

Lees ook:

Vooral na de harde lockdown ging Nederland mentaal onderuit

De Gezondheidsraad maakt zich zorgen over de toename van mentale klachten bij Nederlanders tijdens de covidpandemie.

Jongeren leden flink onder de lockdowns. Hoogleraar Arne Popma waarschuwt voor een ‘mentale pandemie’

Lang niet alle jongeren zullen zich psychisch volledig herstellen na de lockdowns, verwacht Arne Popma.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden