Fraudecontroles

De Belastingdienst zag toch vooral ‘allochtonen’ als risico, blijkt uit onderzoek

null Beeld Bram Petraeus
Beeld Bram Petraeus

De fiscus heeft bij fraudecontroles uitvoerig geselecteerd op afkomst, uiterlijk en nationaliteit, blijkt uit onderzoek van PricewaterhouseCoopers. Staatssecretaris Van Rij spreekt van ‘zeer ernstige’ bevindingen.

Jan Kleinnijenhuis

Een onderzoek naar het aftrekken van giften in de belastingaangifte, waarbij alleen gekeken werd naar burgers met een Turkse of Marokkaanse (tweede) nationaliteit. De extra controle van aftrek van zorgkosten bij achternamen die eindigen op -ic. Of controlebezoeken bij startende ondernemers, maar dan alleen met allochtone achtergrond.

De Belastingdienst bracht donderdag een keur aan dit soort voorbeelden naar buiten, waarbij medewerkers van de fiscus onder andere afkomst, uiterlijk en nationaliteit als risicosignalen interpreteerden voor mogelijk frauduleus handelen. Het heeft weken geduurd voordat staatssecretaris Marnix van Rij (Belastingdienst) meer inzage wilde geven, nadat hij eind januari al aan de Tweede Kamer meldde dat er was geselecteerd op ‘nationaliteit en uiterlijk voorkomen’.

Farid Azarkan (Denk) had Van Rij gevraagd om meer duidelijkheid, waarop de staatssecretaris twee weken geleden al liet weten dat er onder andere was gelet op ‘een niet-westers voorkomen’, en ook geslacht (man) leeftijd (18-35 jaar) en ‘materieel bezit’.

‘Veel allochtonen, meestal met partner’

Met het openbaren van de voorbeelden wordt duidelijk dat de Belastingdienst vooral ‘allochtonen’ zag als een risico. “Veel allochtonen, meestal met partner”, staat bijvoorbeeld als aandachtspunt in een verslag uit 2014 van het Combiteam Aanpak Facilitators (CAF), dat ook veel fraudezaken bij toeslagen onderzocht. Belastingadviseurs werden onder de loep genomen als zij veel allochtone klanten hadden. In Maastricht kregen startende bedrijven extra aandacht als het om allochtone ondernemers ging. En in Breda werd iemand onderzocht die samenwoonde met ‘allemaal allochtone familienamen’.

Eigenlijk is het toeval dat de informatie is achterhaald. Ondanks alle eerdere aanwijzingen van selectie op nationaliteit en mogelijke discriminatie, is de fiscus daar zelf nooit naar op zoek geweest. PricewaterhouseCoopers (PwC) had als opdracht te onderzoeken welke gevolgen burgers en bedrijven hadden van het feit dat zij op een illegale zwarte lijst waren geplaatst, de zogeheten Fraude Signaleringsvoorziening (FSV). In die zoektocht stuitte PwC op de voorbeelden, ‘die hun aandacht trokken’, aldus Van Rij.

Nog geen nader onderzoek

Aangezien PwC slechts onderzoek deed naar 1380 burgers en bedrijven, en daarin al tientallen voorbeelden tegenkwam, ligt het voor de hand dat het probleem veel breder binnen de Belastingdienst speelt. Dat wordt vooralsnog niet nader onderzocht. “Die vraag is nog niet aan de orde geweest”, zegt de woordvoerder van Van Rij. Wel schrijft de staatssecretaris aan de Tweede Kamer ‘de lopende gesprekken over rechtsstatelijk handelen en het toepassen van de menselijke maat te intensiveren’.

Van Rij noemt de bevindingen van PwC ‘zeer ernstig’. “ Burgers hebben er recht op dat de Belastingdienst effectief toeziet op de juistheid van belastingaangiften en toeslagenaanvragen. Dat moet altijd gebeuren op een eerlijke, onbevooroordeelde manier. Bij verschillende van de bijgevoegde voorbeelden was dat niet het geval.”

PvdA-Kamerlid Henk Nijboer had Van Rij in januari al gevraagd of er sprake is van racisme door de Belastingdienst. Op die vraag gaat hij niet in. “We hebben nog te weinig informatie en context over de voorbeelden om daaruit conclusies te kunnen trekken. Daar moeten we op een later moment op terugkomen”, licht zijn woordvoerder toe.

In mei 2020 onthulden Trouw en RTL Nieuws al dat de Belastingdienst tussen 2012 en 2015 had geselecteerd op nationaliteit bij controle op de inkomstenbelasting. De Belastingdienst was destijds stellig dat het om slechts één geval was gegaan, waarbij 11.000 burgers extra controle kregen. Na 2015 zouden gegevens over (tweede) nationaliteit niet meer gebruikt zijn. Uit het onderzoek van PwC blijkt dat dat niet klopt.

Lees ook:

Belastingdienst hield jonge mannen met dure spullen en niet-westers uiterlijk extra in de gaten

Jonge mannen met veel ‘materieel bezit’ konden op extra belangstelling rekenen van de Belastingdienst. Zeker als zij een ‘niet-westers voorkomen’ hadden.

Niet alleen Toeslagen, ook Belastingdienst zelf controleerde extra bij dubbele nationaliteit

Tussen 2014 en 2019 liepen burgers met een dubbele nationaliteit of een ‘specifiek uiterlijk voorkomen’ het risico dat de Belastingdienst nader onderzoek naar hun belastingaangifte ging doen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden