Fout erfgoed

De beladen bunker van Seyss-Inquart kwijnt weg. ‘Als er maar geen escaperoom in komt’

De bunker van Seyss-Inquart, vlakbij de ingang van Park Clingendael in Wassenaar die er uit ziet als een boerderij.Beeld Hollandse Hoogte / Phil Nijhuis

De gecamoufleerde bunker van Rijkscommissaris Arthur Seyss-Inquart staat te koop en raakt steeds meer in verval. De organisatie Stichting WO2 Sporen pleit voor een heldere verkoopvisie: ‘We hebben niet veertig van dit soort bunkers, er is er één.’

Afbladderende muren en plafonds. Roest, waterschade, stucwerk dat van de buitenmuur valt. Over de staat van de bunker van Rijkscommissaris Arthur Seyss-Inquart is Ronald Klomp van Stichting WO2 Sporen niet te spreken. Het interieur van het betonnen bouwwerk op de grens van Wassenaar met Den Haag vervalt, zegt de voorzitter van de vereniging die slachtoffers uit de Tweede Wereldoorlog identificeert. “We hebben niet veertig van dit soort bunkers, er is er één.” Klomp heeft foto’s om zijn betoog te ondersteunen. Hij maakte ze tijdens een rondleiding voor direct omwonenden van de oorlogsbunker. 

De bunker in Wassenaar is beladen erfgoed door de oorspronkelijke gebruiker. Nazi-bevelhebber Seyss-Inquart kon er tijdens de Tweede Wereldoorlog schuilen voor vijandige bommen, gasaanvallen en militairen. Het Rijksvastgoedbedrijf probeert het Rijksmonument al een paar jaar te verkopen.

Los van de Rijkscommissaris is de betonnen schuilplaats uniek door de grootte en de vergaande camouflage. Op het eerste gezicht lijkt de bunker op een nogal kolossaal uitgevallen boerderij. Pas bij nadere inspectie rijzen de wenkbrauwen: ramen ontbreken en de bakstenen muur blijkt beschilderd beton te zijn.  De nep-boerderij omhult de echte bunker, als ware het een Russische matroesjka.

De Oostenrijkse Rijkscommissaris Arthur Seyss-Inquart. Seyss-Inquart bevond zich onder de 22 belangrijke oorlogsmisdadigers die tijdens het Proces van Neurenberg werden berecht. Hij werd in oktober 1946 schuldig bevonden aan oorlogsmisdrijven en misdaden tegen de mensheid.Beeld Hollandse Hoogte / AFP

Hoe ga je om met fout erfgoed?

Sinds 2018 staat de massief betonnen nep-boerderij te koop. De gemeente Den Haag suggereerde destijds dat het gebouw wellicht geschikt zou zijn voor horeca, wellness of een crematorium. Vooral dat laatste ideetje viel volkomen verkeerd. Er ontstond fel verzet van WO2 Sporen, andere maatschappelijke organisaties en prominente historici. Zij eisten een overheidsvisie voor de omgang met fout erfgoed als de bunker, maar bijvoorbeeld ook de Muur van Mussert. Het initiatief kreeg steun van een meerderheid in de Tweede Kamer.

Inmiddels is de vereiste visie op papier gezet. De bunker is nu definitief klaar voor verkoop, meldde het Rijksvastgoedbedrijf vorige maand. De dakgoot is gerepareerd, ontbrekende dakpannen zijn gelegd en het pand is waterdicht gemaakt. “Aan de binnenkant is onderhoud nodig”, erkent een woordvoerder van het Rijksvastgoedbedrijf. Maar dat komt vanzelf: “Die renovatie is aan de toekomstige eigenaar.”

“Onzin”, reageert Klomp. Hij wijst op het splinternieuwe stappenplan dat het Rijksvastgoedbedrijf volgt bij de verkoop van monumenten. In die leidraad staat een ‘punt van aandacht’: de periode tussen het besluit tot verkoop en de sleuteloverdracht. Juist dan heeft de eigenaar de plicht om zijn bezit in goede staat te houden. De verkoopfase kan namelijk jaren duren. In die tijd mag het monument niet afbladderen of wegroesten.

Schnitzels eten in een nazi-bunker

Klomp ijvert niet alleen voor beter onderhoud, hij is helemaal tegen verkoop van Seyss-Inquarts bunker.  Hij griezelt bij de gedachte aan bijvoorbeeld een escape room met restaurant in de nazi-bunker. “Wil je hier echt schnitzels eten?”, zegt hij. De voorzitter van WO2 Sporen hoopt op politiek ingrijpen: gun het pand aan de Nationale Monumentenorganisatie, lobbyt hij.

Het Rijksvastgoedbedrijf redeneert anders: de overheid kan niks meer met de bunker, en dus moet het pand verkocht – zo zijn de regels nu eenmaal. De betonkolos gaat naar de hoogste bieder die voldoet aan de voorwaarden. In die voorwaarden stelt de overheidsdienst eisen aan gebruik en beheer. Van snel verpatsen is geen sprake, zegt de woordvoerder: “Het is een bijzonder gebouw, daar zijn we ons bewust van.”

Is de bunker als Rijksmonument met speciale aandacht van het Rijksvastgoedbedrijf én een bestemmingsplan niet dubbeldik beschermd tegen ondernemers zonder historisch besef? Klomp vreest dat commerciële kwaadwillenden bij een verkoop altijd mogelijkheden hebben. “Na tien jaar wordt het makkelijker om van de voorwaarden van het Rijksvastgoedbedrijf af te komen. Bij een faillissement van de koper verdwijnen ze zelfs helemaal. En een bestemmingsplan mag niet heel precies zijn: een escape room telt ook als gebouw met een educatieve functie.”

Lees ook

De identificatie van de slachtoffers na het bombardement op Bezuidenhout loopt nog altijd

Honderden mensen kwamen om op 3 maart 1945 door een bombardement op de wijk Bezuidenhout. Wie waren de slachtoffers? Stichting WO2 Sporen probeert die vraag nog altijd te beantwoorden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden