CoronacrisisTerugblik

De balans na de eerste golf: 99 procent van de doden is 50-plus

Een coronapatiënt wordt behandeld in het Universitair Medisch Centrum Groningen. Beeld Reyer Boxem

Wat zijn de medische gevolgen van de eerste golf van het nieuwe coronavirus? De balans opgemaakt. 

Als het op de zorgvuldig geopende terrassen, bij de opnieuw aangesloten koffieautomaat, op (inhaal)verjaardagsfeestjes en bij de dagelijkse praatprogramma’s op radio en tv keer op keer gaat over de tweede golf, dan lijkt het veilig om de conclusie te trekken. De eerste golf van het coronavirus is achter de rug.

Dat biedt de mogelijkheid om de balans op te maken. Welke gevolgen heeft de uitbraak van het coronavirus in februari op medisch vlak gehad? 

Verpleeghuisbewoner én man

Te beginnen bij de meest trieste statistiek, sterfte. Glashelder is nu dat vooral oudere mensen kwetsbaar zijn voor het coronavirus. Ruim 99 procent van alle mensen die in Nederland overleden aan Covid-19 waren vijftig-plus. Veel van hen woonden in een verpleeghuis. Een fractie, 0,7 procent, was jonger dan vijftig. Dat blijkt zowel uit de cijfers van het CBS, dat in Nederland de oversterfte (het aantal sterfgevallen meer ten opzichte van een gemiddeld jaar) bijhoudt, als uit de gegevens van het RIVM, dat alleen overleden patiënten die daadwerkelijk zijn getest telt.

Er is nog een risicofactor: man zijn. In leeftijdsgroepen waarin er ongeveer net zoveel mannen als vrouwen zijn, is in Nederland twee derde van de overleden Covid-19-patiënten man. Grondig onderzoek naar de oorzaak van dit verschil is er nog niet. Bekend is dat het immuunsysteem van vrouwen en mannen van elkaar afwijkt. Maar gezondheid en gedrag kunnen ook een rol spelen.

Beeld Louman & Friso

Lang niet iedereen werd getest

Tussen de 8500 en 9000 Nederlanders overleden aan Covid-19 tijdens de eerste golf van het virus. Een exact getal zal er nooit komen: lang niet iedereen werd getest. Het sterftecijfer is een fractie van het aantal mensen dat de ziekte kreeg. Vorige week zei RIVM-directeur Jaap van Dissel in de Tweede Kamer dat naar schatting 5,5 procent van alle Nederlanders de infectieziekte heeft doorgemaakt. Dat zijn 950.000 mensen.

De verhouding tussen die twee cijfers levert het sterftepercentage op, een belangrijke statistiek voor de beleidsmakers en hun adviseurs die beslissen over beperkende maatregelen. En die daarbij een afweging maken tussen gezondheid aan de ene kant en bijvoorbeeld de economie of sociale factoren aan de andere kant.

Maar het sterftecijfer is slechts één statistiek, die ook nog sterk is beïnvloed door allerlei maatregelen waardoor (kwetsbare) mensen thuis bleven en niet ziek werden. En omdat mensen dat zo goed deden, sloeg de eerste golf kapot tegen de dijk, in plaats van dat hij over land spoelde.

De lijn ging nét op tijd dalen

De situatie in de ziekenhuizen is daar het bewijs van. De beelden die mensen zich misschien wel het meest bijblijven zijn die van de volle ic’s. Rijen mensen die op hun buik worden beademd. Even leek de situatie de verkeerde kant op te tuimelen. Ook in Trouw sprak ic-voorzitter Diederik Gommers op 31 maart alarmerende woorden: “De kritische grens van wat ic-afdelingen aankunnen is in zicht.”

De lijn ging nét op tijd dalenzeggen deskundigen als  Gommerts en Jaap van Dissel achteraf. Dat kwam volgens hen omdat bijna iedereen zich aan de regels hield. Uiteindelijk lagen er op de piek op 9 april ongeveer 1360 patiënten met Covid-19 op de Nederlandse ic's. Daarna stokte de groei. Tot gisteren werden 11.813 coronapatiënten opgenomen in het ziekenhuis, waarvan de meeste in Noord-Brabant en Limburg.

De zorg voor mensen met corona heeft veel levens gered, maar het verlies aan levensjaren bij andere patiënten is hierdoor groot. Adviesbureau Gupta Strategists schatte in mei dat door het afzeggen en uitstellen van zorg zoals voor mensen met kanker, hartfalen of darmziekten er 100.000 tot 400.000 gezonde levensjaren verloren zijn gegaan. En ook nu nog liggen er veel te weinig mensen op de intensive care, zei een bezorgde Gommers deze week op NPO 1:“blijkbaar voelt iedereen zich nog niet veilig genoeg om naar een ziekenhuis te gaan.”

Dat wil niet zeggen dat de keuzes in maart verkeerd zijn geweest, er was sprake van een crisis en de consequenties waren gigantisch geweest als er niet was ingegrepen. Het onderzoek biedt vooral stof tot nadenken in aanloop naar misschien wel weer een golf.

Correctie 13 juni, 14.47: In een eerdere versie van dit artikel stond een grafiek met een fout jaargetal. 

Soms heel lang op de intensive care

Bij ruim 2900 Covid-19-patiënten was een opname op de intensive care nodig. Gemiddeld lagen al deze opgenomen patiënten, dus inclusief de overleden mensen, negentien dagen op de ic-afdeling. Dat is al extreem lang: voordat we dit coronavirus kenden lagen mensen gemiddeld drie dagen op de intensive care, met allerlei verschillende klachten.

Sommige patiënten liggen nog veel langer op de ic. Dat zien we nu pas, nu de uitbraak van het virus verder achter ons ligt. De ongeveer 110 mensen die nu behandeld worden op de ic, liggen daar gemiddeld 44 dagen. Hierdoor groeit plots de uitstroom van Covid-19-patiënten die vijftig tot wel zestig dagen op de intensive care zijn behandeld.

Lees ook:

In de ban van de R: ‘We weten niet of het virus nog verrassingen voor ons in petto heeft’

Interview: Maandenlang vormden zijn modellen de basis voor het indammen van het coronavirus. Nu ziet Jacco Wallinga hoe de R weer naar de één kruipt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden