Warner Pap roeide op 17-jarige leeftijd Canadese soldaten naar Kampen aan de overkant van de IJssel. Daarmee was de bevrijding van de stad een feit, de Duitsers waren al vertrokken.

InterviewWarner Pap

De 17-jarige Warner roeide de Canadezen over: ‘Zo is Kampen bevrijd’

Warner Pap roeide op 17-jarige leeftijd Canadese soldaten naar Kampen aan de overkant van de IJssel. Daarmee was de bevrijding van de stad een feit, de Duitsers waren al vertrokken. Beeld J. Voeten. Frans Walkate Archief

Het is vandaag exact 75 jaar geleden dat Warner Pap (toen 17, nu 92) de IJssel overvoer in zijn roeibootje met enkele Canadese soldaten aan boord. De oorlog was afgelopen in Overijssel.

“De bevrijding van Kampen op 17 april 1945 herinner ik me erg goed, ik was er namelijk zelf bij betrokken. Ik was zeventien jaar. De avond tevoren, op 16 april, zag ik geallieerde voertuigen rijden op de weg van Zwolle naar Kampen. Dat was aan de overkant van de IJssel, in het noorden, niet aan onze zijde. Ik zag die voertuigen rijden vanuit het zolderraam, want wij woonden pal aan de IJssel, onze achtertuin grensde aan de rivier.

“Er gebeurde verder niets, dus ik ben maar gaan slapen voor zover dat lukte. Het gonsde die dag in de stad wel al dat de bevrijding ophanden was. Maar de Duitsers waren nog niet vertrokken.

“Op 17 april ‘s morgens vroeg, haalde ik onze punter boven water. Die roeiboot had ik achter ons huis, aan de steiger, met grote stenen verzwaard zodat die onder water verdween. Je zag ‘m niet liggen. Ik was bang dat de Duitsers de punter zouden afpakken. Met deze punter visten mijn vader en ik op de IJssel met drijfnetten.

“Ik wilde die dag naar mijn grootouders roeien die in IJsselmuiden woonden, aan de andere kant dus. Om te horen hoe het met hen ging. Een telefoon hadden we in die tijd niet.”

De door de Duitsers opgeblazen IJsselbrug.Beeld Stadsarchief Kampen

‘De IJsselbrug was opgeblazen door de Duitsers’

“Dus ik pak die ochtend de stenen uit de roeiboot, haal de roeispanen tevoorschijn en roei vanaf ons huis, langs de stad, langs de kade naar de synagoge. Vanaf de synagoge steek ik de IJssel dwars over. Ik kom geen enkele Duitser tegen. Ik moet ook wel roeien overigens, want de IJsselbrug, die zo’n 150 meter stroomafwaarts ligt, is opgeblazen door de Duitsers. Expres om de geallieerde troepen dwars te zitten.

“Ik leg de roeiboot aan de wal bij het treinstation aan de kant van IJsselmuiden en loop richting het dorp, waar mijn grootouders wonen. En dan denk ik opeens: ai, die roeiboot ligt daar nu onbeheerd. Misschien zou iemand hem willen gebruiken. Maar hoe kom ik dan straks terug naar Kampen?

“Ik loop snel terug naar de roeiboot. Daar staan vier militairen bij. Ik zie meteen dat het geen Duitsers zijn. Het blijken Canadezen. Eentje zegt in het Kampense dialect: “Is det beutien van oe?” Is dat bootje van jou? Hij is de tolk, van Nederlandse afkomst, geboren in Kampen. Ik zeg: ja. Waarop de vraag volgt: wil je ons over varen? Ja, dat wil ik wel. Ik roei ze vervolgens over. We komen aan bij de Synagoge en daar staat al een groepje mensen te wachten. De soldaten klimmen via een trapje de kade op. En dat is het moment dat Kampen bevrijd is. De Duitsers hebben Kampen al verlaten, blijkt, en dit zijn de eerste geallieerden in onze stad.”

Warner Pap, nu 92 jaar oud, maakte als 17-jarige de bevrijding van Kampen mee.

‘We waren niet rijk, maar wel gelukkig’

“Ik ben geboren op 12 september 1927. Ons gezin bestond uit vader, moeder en 8 kinderen. Eerst 7 jongens waarvan ik de jongste was en na mij kwam nog een meisje. Mijn vader was visser, mijn moeder huisvrouw.

“Het was een harmonieus gezin. Ik had echt een zorgeloze jeugd tot die oorlog begon. We waren niet rijk, maar wel gelukkig. Ik was een buitenkind, mocht graag langs de IJsseloevers struinen. Deur uit, links af, na 100 meter de dijk af, en ik was aan de rivier.

“Toen de oorlog uitbrak was ik twaalf jaar. Ik verliet net de basisschool, ik vond overigens school niet heel leuk. Ik zou naar de ambachtsschool gaan om bankwerker te worden, dat leek me wel wat. In september 1940 zou de nieuwe ambachtsschool openen. Alle spullen waren er splinternieuw. Dat zagen de Duitsers ook, ze roofden alles leeg en brachten de spullen naar Duitsland. Ik kon er niet heen.

“Ik werd bakkersknecht. Met de fiets bracht ik bestellingen rond, voor 3 gulden per week en ik hielp mijn vader met zijn werk. Ik was niet bang in de oorlog, ik was ook nog jong en zorgeloos, ik zag weinig gevaar.

‘Twee van mijn broers zijn in de oorlog overleden’

“De oorlog was een spannende tijd, hoor, en moeilijk voor ons gezin. Twee van mijn broers zijn in de oorlog overleden. Hendrikus was al ziek, gewrichtsreuma, en overleed in de oorlog thuis, hij was pas vijftien jaar oud. Mijn andere broer Hendrik-Jan werkte in Duitsland in het kader van de Arbeitseinsatz. Hij had een zeer goed kosthuis, hij kreeg meer dan voldoende te eten. Hij mocht regelmatig op familiebezoek bij ons en dan constateerden we dat hij er gewoon goed uitzag. Maar hij kreeg daar opeens hersenvliesontsteking en overleed in Duitsland. Hij ligt begraven in Beelen, veertig kilometer ten oosten van Munster. Hendrik-Jan is maar 20 jaar geworden.

“De Bevrijdingsdag van Kampen, nadat ik die soldaten had overgebracht , verliep voor mij verder heel druk. Ik herinner me ook nog dat ik tijdens de oversteek een sigaret van een Canadees kreeg en heel misselijk werd. Ik was gewend geraakt aan de surrogaatsigaretten die destijds verkrijgbaar waren. De Canadese sigaret was simpelweg te goed …. En toen we de kade naderden, zijn we gefotografeerd. Die foto is de foto waarop de Canadezen en ik te zien zijn in de punter.

“Nadat de Canadezen aan wal waren gegaan, bleken meerdere Kampenaren over te willen steken naar IJsselmuiden. Dus die roeide ik naar IJsselmuiden, waar ook weer mensen stonden te wachten om overgeroeid te worden naar Kampen. Zo ontstond er een soort van veerdienst. Ik had aan het eind van de dag een zak vol kleingeld, iedereen gaf me een fooi, prachtig. Halverwege die 17e april kwam een broer van me, met een tweede roeiboot helpen. Samen brachten we de hele dag mensen heen en weer. Met het geld van de fooien kocht ik later de foto die Voeten in zijn etalage had geplaatst.”

‘De oorlog besloeg mijn puberjaren en die zijn voor de  vorming heel belangrijk’

“Na de oorlog werd ik timmerman en 1956 conciërge bij de Nutsspaarbank, later werd dat de SNS bank aan de Burgwal in Kampen. Ik ben in 1955 getrouwd met Grietje van Nunspeet, we kregen 2 zonen, Dick (1959) en Henkjan (1965). We hebben vijf kleinkinderen en inmiddels drie achterkleinkinderen. Ik ben in 1988 met pensioen gegaan.

“De oorlog heeft een enorme impact op mijn leven gehad. Ik spreek er veel over, haha, vraag maar aan mijn zoons. Het besloeg al mijn puberjaren die zijn voor de vorming van een mens heel belangrijk. Ik moet nog zo vaak aan die tijd denken. Het is een referentiepunt geworden. Ik vergelijk alles met de oorlog, we hadden ook gebrek aan alles, aan school bijvoorbeeld. En ook aan vrijheid. Onze hedendaagse vrijheid lijkt zo gewoon. Maar die vrijheid hadden we niet in de periode 40-45. Je moest altijd op je hoede zijn, zoiets vergeet je nooit meer. Ik heb gelukkig geen haat ontwikkeld tegen Duitsers. Ik ben nog vaak in Duitsland op vakantie geweest.”

Warner Pap en zijn vrouw wonen in een verpleeghuis in Kampen. Interviews zijn daar vanwege het coronavirus niet toegestaan. Dit interview is tot stand gekomen met behulp van mail, telefoon en bemiddeling van zoon Henk-Jan Pap. Ook het boek ‘Misrekening’ van Robert Terpstra diende als bron voor dit verhaal.

75 jaar bevrijding Dit is de negende aflevering van een serie interviews waarin Trouw mensen aan het woord laat die de bevrijding van de Duitse bezetters in 1944/1945 zelf meemaakten. Lees ze terug op trouw.nl/75jaarbevrijding

Kampen bevrijd op 17 april 1945

Kampen was de laatste stad van de provincie Overijssel die bevrijd werd. Dat gebeurde op 17 april 1945 door Canadese soldaten, vandaag exact 75 jaar geleden. Na de winter van 1944/1945 trokken Britse en Canadese troepen eerst vanuit het al eerder bevrijde Zuid-Nederland de Duitse grens over richting de Rijn, begin maart bereikten ze die rivier. Vanuit Duitsland trokken de geallieerden vervolgens weer Oost-Nederland binnen, door de Gelderse Achterhoek naar Twente in Overijssel (op 1 april). In het zuiden van die provincie, rond Deventer en Holten, is een dikke week nog hard gevochten. Nadat die linie gebroken was ging het snel en bereikten de geallieerden uiteindelijk Kampen in het bootje van Warner Pap. Na Overijssel volgden pas de bevrijding van de noordelijke provincies. Op 5 mei, de datum die geldt als het einde van de Tweede Wereldoorlog in Nederland, overhandigt de Canadese generaal Foulkes in Hotel De Wereld in Wageningen de capitulatievoorwaarden aan de Duitse generaal Blaskowitz waarna die door beiden worden ondertekend.

Lees ook:

Kees Verhulst (96) maakte het bombardement van Dresden mee: ‘De hemel was zo helder verlicht, het leek alsof het dag was’

Het grote bombardement op Dresden vannacht exact 75 jaar geleden, maakte Kees Verhulst (toen 22, nu 96) op enkele kilometers afstand mee. Als dwangarbeider werkte hij in een wapenfabriek vlakbij die stad.

‘Ik was dáár. Ik heb Auschwitz overleefd’

Vlak voor de bevrijding van vernietigingskamp Auschwitz, maandag 75 jaar geleden, moesten tienduizend gevangenen het kamp verlaten van de Duitsers. Max Rodrigues Garcia (toen 20, nu 95), een Joodse jongen uit Amsterdam, was een van hen. ‘Ik heb Auschwitz geroken met mijn neus, gehoord met mijn oren.’

‘Illegaal een pakje bezorgen? Och, dat doet ons Marie wel’

Het is zaterdag precies 75 jaar geleden dat het Brabantse Vught werd bevrijd. Daar bevond zich tijdens de oorlog een berucht concentratiekamp. Marie Verbraeken-Blommaart (toen 24, nu 98 jaar oud) zat er wegens haar verzetswerk in 1944 gevangen. Wat ze daar meemaakte, krijgt ze ook na driekwart eeuw niet van haar netvlies, vertelt ze.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden