Ophef 'restjesverwerking'

Dat ‘restjesverwerking’ was een ‘cynische duiding van een welwillend gebaar’

De Syrische kok Omar Sbeini van cateringbedrijf Baba Ganoush. Beeld Merlin Daleman
De Syrische kok Omar Sbeini van cateringbedrijf Baba Ganoush.Beeld Merlin Daleman

Een Syrisch gezin brengt regelmatig een bord warm eten naar de buurman. Het zou gaan om ‘restjesverwerking’ schreef Beatrijs Ritsema zaterdag in Trouw. Dat leverde een hoop boze reacties op.

Regelmatig brengt de goedlachse Omar Sbeini (42), afkomstig uit Syrië en sinds een paar jaar eigenaar van een cateringbedrijf in Vught, een bordje met warm eten naar zijn buurvrouw. Helemaal als hij een bijzonder gerecht heeft gekookt. Heel normaal, vindt hij. “Wij zijn buren, we moeten goed voor elkaar zorgen toch?”.

Precies zo’n gebaar was afgelopen weekend aanleiding voor een reeks boze lezersbrieven aan het adres van Trouw, en een kleine ‘twitterstorm’. In de zaterdagbijlage Tijdgeest reageerde Beatrijs Ritsema in haar etiquetterubriek ‘Moderne manieren’ op een 57-jarige man, die regelmatig een bord warm eten krijgt bezorgd door zijn Syrische buren. ‘Hoe kan ik een goede relatie met deze buren opbouwen en ook attent terug zijn?’, was zijn vraag.

‘Het bezorgen van een bord eten bij de buren is een vorm van restjesverwerking’, schreef Ritsema. “Het is in ieder geval niet iets waar de vrouw des huizes extra moeite aan besteed heeft en wat bij u tot grote dankbaarheid dient te leiden’. Menig twitteraar en Trouw-lezer viel over die zinnen. Ritsema deed geen recht aan het gastvrije gebaar van het gezin. ‘Denigrerend’, ‘een grove belediging’ en ‘ondankbaar’, zo luidden de reacties. Hebben de boze lezers een punt?

‘Iedereen die het heeft geroken mag aanschuiven’

“Het heeft niets te maken met het opmaken van restjes, maar puur met gastvrijheid”, zegt Sbeini ter verdediging van zijn landgenoten. “Onder Syriërs is het normaal om altijd meer dan genoeg te koken, er moet altijd wat zijn voor iemand die toevallig op bezoek komt. Ook zorgen we altijd voor onze buren. Als iemand een bijzondere maaltijd kookt, mag iedereen aanschuiven die het heeft geroken.”

Die gastvrijheid voor de buurtbewoners is zelfs een religieuze plicht voor moslims, zegt Sbeini. “De profeet leert ons: ‘Jullie hebben geen geloof als jullie wel eten hebben en jullie buren niet.’ Daarom moeten we altijd goed zijn voor onze buren, wie ze ook zijn.”

“Het is een cynische duiding van een welwillend gebaar”, typeert Dick Douwes, hoogleraar geschiedenis van het Midden-Oosten aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, de woorden van Ritsema. “In Syrië, en overigens ook in veel andere landen in het Midden-Oosten, is het brengen van eten een gebruikelijke manier om contact te leggen. In dit specifieke geval is dat helemaal begrijpelijk. Het gezin is nog maar kort in Nederland en ze spreken de taal niet. Dan is dit een mooie manier om de nieuwe buurman welkom te heten.”

Wat kan de briefschrijver doen om zijn dankbaarheid te tonen? Is dat inderdaad niet noodzakelijk, zoals Ritsema schrijft? In principe niet, zegt Sbeini, het gebaar staat op zichzelf. “Maar als hij wil, kan die meneer natuurlijk altijd hulp aanbieden.” Dat is precies wat Ritsema ook adviseerde. “Toen ik in Nederland kwam heb ik veel gehad aan Nederlandse kennissen. Zij hielpen me met de taal, door bijvoorbeeld brieven voor me te lezen. Zo heb ik uiteindelijk mijn weg gevonden.”

Remke Kruk, emeritus hoogleraar Arabische taal en cultuur aan de Universiteit Leiden, vindt dat Nederlanders nog wat kunnen leren van het Syrische gezin. “De meeste Nederlanders vragen niet zo gauw of iemand aanschuift voor het eten. Gasten worden de deur uitgekeken, ‘want we moeten zo eten’. Dat is geen positieve eigenschap.”

Volgens Ritsema heeft weinig zin om het gezin op de koffie uit te nodigen, omdat ze geen Nederlands spreken. “Dat is inderdaad niet makkelijk, daar heeft ze gelijk in”, zegt Kruk. “Maar het kan wel hoor, zo lang er maar iemand bij is die een beetje kan tolken.” Kruk vindt het advies van Ritsema om iets lekkers te geven, bijvoorbeeld een Sinterklaas-banketstaaf, goed. “Dat vindt het gezin dan misschien wat vreemd, maar zo leer je elkaar wat beter kennen. Wees vooral niet krampachtig. Aanvaard de geste in dank, kijk of je eens een praatje kunt aanknopen en bied eventueel hulp aan.”

Niet negatief bedoeld

Ritsema zegt zelf dat ze het woord ‘restjesverwerking’ achteraf niet had moeten gebruiken, hoewel het niet negatief was bedoeld. “Het is in veel culturen normaal dat moeders uitgebreid de heerlijkste dingen koken, en dan is er altijd wat over. Die restjes zijn geen afval, het is juist overvloed, en daar deel je van. Dat heb ik dan restjesverwerking genoemd, maar het is nooit mijn bedoeling geweest om af te doen aan het mooie gebaar.”

De etiquettespecialist staat desondanks nog altijd achter haar standpunt dat de actie geen grote dankbaarheid van de Nederlandse buurman vereist. “Ik vind dankbaarheid een groot woord voor een bord eten dat de buren langs brengen, tenzij de ontvanger uitgehongerd is. Het is net zoiets als wanneer de buren een bloemetje aanreiken voor een nieuwe bewoner. De ontvanger loopt dan niet over van dankbaarheid, maar vindt het gewoon aardig, een leuke geste, sympathiek.”

Lees ook: 

Mijn Syrische buren brengen mij steeds eten, hoe kan ik attent terug zijn?

Etiquette-specialist Beatrijs Ritsema beantwoordt elke week prangende vragen over hoe het hoort, of juist niet. Hoe moet een 57-jarige alleenstaande man omgaan met het Syrische gezin dat hem regelmatig een bord warm eten brengt? 

Vanavond vlees op het menu? In Syrië kost je dat een kwart maandsalaris

Door de hyperinflatie kunnen steeds meer Syriërs niet of nauwelijks rondkomen. Hun familie in Nederland voelt zich machteloos. Van het geld dat ze krijgen toegestuurd, blijft door de irreële wisselkoersen nauwelijks iets over.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden