Evacuatie Afghanistan

‘Dat mensen zijn achtergebleven die recht hebben op bescherming ligt deels aan Nederlandse overheid’

Demissionair Staatssecretaris Ankie Broekers-Knol, demissionair minister Ank Bijleveld-Schouten en demissionair minister Sigrid Kaag tijdens een tweedminutendebat in de Tweede Kamer over de recente situatie in Afghanistan.  Beeld ANP
Demissionair Staatssecretaris Ankie Broekers-Knol, demissionair minister Ank Bijleveld-Schouten en demissionair minister Sigrid Kaag tijdens een tweedminutendebat in de Tweede Kamer over de recente situatie in Afghanistan.Beeld ANP

Dat Afghanen die naar Nederland hadden mogen komen nog in Kaboel zijn, is volgens betrokkenen deels te wijten aan slechte samenwerking tussen de drie betrokken ministeries.

Kamerleden probeerden begin juli het kabinet al te bewegen Afghaanse tolken sneller naar Nederland te halen, maar stuitten daarbij op drie ministeries die allemaal naar elkaar verwezen. Dat vertellen ze vandaag in een reconstructie in deze krant. Het ministerie van defensie verwees naar Buitenlandse Zaken, dat weer wees naar het ministerie van veiligheid en justitie, dat weer meldde dat ze met hun vragen bij Buitenlandse Zaken moesten wezen.

Dat er sprake is geweest van slechte samenwerking, en zelfs onmin tussen de ministeries, is ook de indruk van Anne-Marie Snels. Zij zwaaide op 1 april van dit jaar na acht jaar af als voorzitter van de militaire vakbond AFMP en heeft zich daarna gestort op het lot van Afghanen die werkten voor de Nederlandse missies in het land.

Ministeries keerden zich in debatten van elkaar af

“Mijn analyse is dat er verdeeldheid was tussen de bewindslieden en dat Bijleveld dit dossier heel lang helemaal naar zich toe heeft getrokken”, zegt Snels. Die animositeit werd volgens haar niet aan de kant gezet toen er een crisissituatie ontstond na de val van Kaboel. “Je zag hoe de ministeries zich in debatten van elkaar afkeerden, ze bleven de verantwoordelijkheid naar elkaar toe schuiven.”

Volgens het kabinet is dit niet het geval geweest. “Er is chaos in Kaboel”, zei demissionair minister van buitenlandse zaken Sigrid Kaag (D66) in augustus tegen de Kamer, “maar er is geen chaos in de coördinatie tussen de verschillende ministeries”.

Crisisteam was slecht bereikbaar

Uit verschillende verhalen blijkt echter dat er tijdens de evacuaties in augustus dingen zijn misgegaan in de communicatie tussen het ministerie van buitenlandse zaken en dat van defensie. Zo bleken Afghanen die van de Nederlandse ambassade bevestiging hadden gekregen dat ze naar het vliegveld mochten komen voor evacuatie, niet op de lijsten te staan die militairen daar hadden. Een in de haast samengesteld crisisteam met medewerkers van beide ministeries was bovendien slecht of helemaal niet bereikbaar, zowel voor Afghanen als Nederlanders die zich voor hen inzetten.

Uit de reconstructie blijkt verder dat veteranen, vakbonden en vluchtelingenorganisaties zowel demissionair defensieminister Ank Bijleveld (CDA) als demissionair minister-president Mark Rutte (VVD) dit jaar meermaals hebben gewaarschuwd dat de evacuatie van Afghaanse tolken die werkten voor Nederlanders te langzaam ging. Begin juni riep de Tweede Kamer al op alle tolken voor het vertrek van de militairen uit Afghanistan te evacueren, maar dat gebeurde niet.

Meer mensen hadden in veiligheid gebracht kunnen worden

Uiteindelijk heeft Nederland zeker zeshonderd mensen achter moeten laten, meldde het ministerie van buitenlandse zaken deze week, en de kans is groot dat dit aantal nog hoger zal blijken te zijn. Het gaat om zowel Nederlanders als Afghanen die geëvacueerd hadden mogen worden. Ook zijn volgens Bijleveld dertig militaire tolken nog in het land, en Snels weet van in ieder geval 27 tolken van de Europese politiemissie EUpol die al toestemming hadden om naar Nederland te komen, maar zijn achtergebleven.

Meer mensen hadden in veiligheid gebracht kunnen worden, zegt ook politicoloog Sara de Jong. Zij doet onderzoek naar hoe verschillende landen omgaan met hun lokale personeel tijdens en na oorlogen. “Mensen zijn actief weggestuurd bij de Nederlandse ambassade, mails werden niet beantwoord, waarschuwingssignalen zijn genegeerd. Natuurlijk zijn mensen dan niet meegenomen. Dat er mensen zijn achtergebleven die recht hebben op bescherming ligt deels aan de Nederlandse overheid. Dus heeft die een verantwoordelijkheid om mensen alsnog bescherming te bieden.”

Lees ook:

Hadden de achtergebleven Afghanen gered kunnen worden?

Zeker zeshonderd Afghaanse vluchtelingen die naar Nederland gehaald hadden moeten worden, kunnen het land niet meer uit. Wat ging er mis in bij de Nederlandse evacuaties? Een reconstructie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden