Misdaadcijfers

Criminaliteit daalde, maar moord en doodslag trokken zich niets aan van corona

Handhavers in het centrum van Utrecht tijdens de lockdown. Beeld ANP
Handhavers in het centrum van Utrecht tijdens de lockdown.Beeld ANP

De lockdownmaatregelen hebben niet alleen het virus geremd, maar ook de criminaliteit. Maar de gevreesde golf van huiselijk geweld bleef uit.

De criminaliteit heeft zich nog niet helemaal hersteld van haar coronadip. Maar dankzij de versoepelingen zal het niet lang meer duren voordat ze op het oude niveau terug is. De politie registreerde in juni 63.302 misdrijven in Nederland. Dat is een dikke 6 procent minder dan in juni vorig jaar, toen we net uit de eerste lockdown kwamen. Het is zelfs iets minder dan in juni 2019, toen het coronavirus nog helemaal niet in de buurt was.

Corona en lockdownmaatregelen hebben hun effect op de criminaliteit. Het is te zien in de statistieken die de politie landelijk bijhoudt en in de cijfers van stichting Slachtofferhulp. Nog markanter dan in juni, de meest recente cijfers, is het verschil tussen februari van dit en vorig jaar. Februari 2020 was de laatste maand voor de eerste lockdown. Het aantal misdrijven lag toen bijna 30 procent hoger dan in de lockdownmaand februari van dit jaar.

Cybercriminaliteit floreert

In de zomer van vorig jaar, toen de lockdown werd versoepeld, steeg direct het aantal misdrijven weer. Hetzelfde patroon herhaalt zich nu. De daling is vooral te zien in vormen van criminaliteit die direct met de lockdownmaatregelen te maken hebben. Er waren minder woninginbraken tijdens een lockdown, doordat meer mensen thuis zijn. Winkeldiefstal kan niet in een gesloten winkel. En als er vrijwel niemand op straat is, worden er weinig zakken gerold, en minder mensen aangerand of verkracht.

Het omgekeerde effect hebben de lockdownperiodes gehad op cybercriminaliteit. Die heeft wel geprofiteerd van mensen die thuis zaten en de hele dag online waren. Je ziet wel enige variatie in de coronatijd, maar die valt bijna weinig tegen de onderliggende trend, want cybercriminaliteit groeit al jaren heel hard, met of zonder lockdown.

Masker 19

Aan het begin van de pandemie werd vooral gevreesd dat een lockdown zou leiden tot meer huiselijk geweld. Dat is opvallend genoeg niet gebeurd. De stichting Veilig Thuis, die verreweg de meeste meldingen krijgt van huiselijk geweld – ook van de gevallen die niet bij de politie worden aangegeven – zegt geen stijging te hebben gezien tijdens de lockdown.

Dat heeft de organisatie zelf ook verbaasd, zegt woordvoerster Karin Jobse. Er werd gevreesd voor grote problemen door het gedwongen samenzijn. Vorig jaar werd daarom nog een speciaal codewoord ‘Masker 19’ bedacht, waarmee slachtoffers van huiselijk geweld via de apotheek om hulp konden vragen.

Jobse heeft er geen verklaring voor. “Misschien heeft het thuiswerken en -studeren meer rust gebracht. Maar dat is niet meer dan een vermoeden. We laten nu wetenschappelijk onderzoek doen om een verklaring te vinden.”

Moord trekt zich niets aan van corona

Geweld in huiselijke kring kan een verklaring zijn voor het feit dat het totaal aantal moorden niet daalt door de lockdown. Dat viel een internationale ploeg wetenschappers op, geleid door Amy Nivette van de Universiteit Utrecht. Zij publiceerden onlangs in vakblad Nature Human Behaviour een vergelijking van de criminaliteitscijfers gedurende de pandemie in 27 steden verspreid over de wereld. De onderzoekers zagen wat ook de Nederlandse politie heeft gezien: een daling van misdrijven zoals diefstal, overval en inbraak.

Maar moord en doodslag trokken zich van corona niets aan. Waarschijnlijk, zeggen de onderzoekers, komt dat doordat in veel van die steden een groot deel van de fatale misdrijven in huis word gepleegd, of op conto moet worden geschreven van de georganiseerde misdaad. In beide gevallen brengt een lockdown weinig verandering.

Lees ook:

Het leven krijgt een lager rapportcijfer nu de lockdown langer duurt.

‘We zien dat meer mensen door hun hoeven zakken’, zegt Derek de Beurs, onderzoeker bij het Trimbos-instituut.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden