Covid-19

Coronazelftest werkt minder goed bij de omikronvariant, ‘maar nog altijd goed genoeg’

Een basisschoolleerling ondergaat thuis een preventieve zelftest. Die test werkt nu minder goed dan afgelopen najaar. Beeld ANP
Een basisschoolleerling ondergaat thuis een preventieve zelftest. Die test werkt nu minder goed dan afgelopen najaar.Beeld ANP

Experts vermoedden het al, maar het UMC Utrecht heeft nu ook aangetoond: de betrouwbaarheid van zelftests in de neus is in de omikronperiode gedaald.

Marten van de Wier

Corona-zelftests zijn in de periode waarin de omikronvariant dominant werd minder betrouwbaar geworden. Dat werd al gevreesd, maar het UMC Utrecht heeft het nu ook aangetoond in een studie naar de drie meest gebruikte tests.

Bij twee van de drie tests kon de betrouwbaarheid flink worden opgekrikt door de proefpersonen te vragen het stokje ook in de keel te steken. De Amerikaanse toezichthouder FDA waarschuwde in december al op basis van labonderzoek dat de zelftests bij omikron mogelijk minder goed werken, maar dat was tot dusver nog niet aangetoond in een grootschalig onderzoek met tests afgenomen door proefpersonen zelf.

Bezoekers van drie teststraten namen ook een zelftest af

UMC Utrecht vroeg tussen half december en half februari op drie testlocaties van de GGD aan bezoekers om na de PCR-test ook thuis een zelftest te doen. 6500 mensen deden mee, waarna de uitkomsten van zelftest en de GGD-test konden worden vergeleken.

Tijdens het onderzoek werd omikron de dominante variant in Nederland. In de eerste onderzoeksweek, toen omikron opdook in minder dan een derde van de besmettingen, was de sensitiviteit van alle tests het hoogst. Flowflex spoorde 87 procent van de besmettingen op. Bij MPBio was dat 80 procent en bij Clinitest 83 procent. Door de opkomst van omikron daalde dat de betrouwbaarheid met tussen de 6 procentpunt (Flowflex) en 13 procentpunt (Clinitest).

De onderzoekers vroegen daarom in de laatste fase van het onderzoek de proefpersonen ook hun keel mee te nemen bij het testen. De test van Flowflex achtten ze daarvoor niet geschikt, vanwege het relatief korte en breekbare stokje. Bij MPBio ging de betrouwbaarheid door de extra keeltest omhoog naar 83 procent, en bij Clinitest naar 77 procent.

Of de neustest veilig is voor de keel, staat nog niet vast

Moeten we dus onszelf nu allemaal in de neus én keel gaan testen? Dat advies durven de onderzoekers niet te geven. De testfabrikanten moeten eerst onderzoeken of dat veilig is en wat dan precies de procedure moet zijn. Daarna moeten ze hun test voor gebruik in de keel laten registreren. Onderzoeker Carl Moons, hoogleraar klinische epidemiologie, verwacht dat fabrikanten na dit onderzoek snel in actie komen.

Waarom werkt de zelftest bij omikron minder goed? Daarvoor gaan meerdere verklaringen rond. Mogelijk komt het doordat er minder virusdeeltjes in de neus zitten en relatief veel in de keel. Het kan ook te maken hebben met veranderingen in het viruseiwit waar de test op aanslaat.

De immuniteit is toegenomen

Moons denkt echter dat niet alleen het veranderde virus een rol speelt. Bij de proefpersonen is ook de immuniteit toegenomen, door vaccinatie en eerdere infecties. Wie gevaccineerd is kan wel besmet raken, maar de infectie is vaak minder hevig. Mogelijk is die daardoor steeds moeilijker op te sporen met een zelftest.

Moons noemt de betrouwbaarheid van de zelftests nog altijd ‘goed genoeg'. De meest besmettelijke mensen, met veel virusdeeltjes in de luchtwegen, haalt de zelftest er in 85 tot 90 procent van de gevallen uit.

Wie symptomen heeft kan sinds enkele maanden eerst een zelftest doen en hoeft pas na een positief resultaat naar de GGD. Volgens Moonen is er geen reden dat advies aan te passen.

Lees ook:

Brabantse ziekenhuizen zetten besmette artsen en verpleegkundigen in. Is covid nu dan toch een griepje?

Omikron is niet erger dan griep, zegt de Brabantse ziekenhuisbaas Bart Berden. Wat hem betreft kunnen landelijk de isolatieregels op de schop. Is dat verstandig?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden