Complotdenkers

Complotdenkers bestoken begraafplaats met bloemen en teksten over ‘pedoterreur’ en corona

Complotdenkers legden bloemen en kaartjes op de begraafplaats in Bodegraven neer met teksten als ‘slachtoffers van kindermisbruik’, ‘satanische pedoterreur’ en ‘Stop met Van Dissel’. Beeld Werry Crone
Complotdenkers legden bloemen en kaartjes op de begraafplaats in Bodegraven neer met teksten als ‘slachtoffers van kindermisbruik’, ‘satanische pedoterreur’ en ‘Stop met Van Dissel’.Beeld Werry Crone

De lokale begraafplaats van Bodegraven is doelwit van een groep complotdenkers. Ongeveer honderd mensen hebben afgelopen weken bloemen en complotteksten neergelegd op graven van vooral jonge mensen.

Sinds de Zuid-Hollandse gemeente Bodegraven-Reeuwijk de bloemen heeft laten verwijderen, worden dagelijks ambtenaren door de groep bedreigd en belaagd. De begraafplaats moest zelfs een tijd worden beveiligd. De groep is van plan de komende weken meer herdenkingsmonumenten in het land te bestoken.

Sinds twee weken komen tientallen mensen uit heel het land op de Algemene Begraafplaats Vredehof in Bodegraven af. De groep legde grote aantallen bloemen neer op graven van (jong)overledenen en een oorlogsmonument. Daarbij zijn verspreid over begraafplaats bordjes en kaarten neergelegd met complotteksten als ‘slachtoffers van kindermisbruik’, ‘satanische pedoterreur’ en ‘Stop Van Dissel’. De groep verwijst naar de mondiale complottheorie QAnon en gelooft dat de jonge overledenen zijn misbruikt en vermoord door een netwerk van satanisten en pedofielen.

Bloemen en bordjes weggehaald

De gemeente heeft als eigenaar van de begraafplaats besloten om de bloemen en bordjes weg te halen in het kader van grafrust, tot onvrede van de bloemenleggers. De sfeer werd grimmiger en daarom werden beveiligers ingezet. Op de parkeerplaats is vervolgens een plek ingericht waar de complotdenkers hun bloemen en teksten kunnen neerleggen.

Sindsdien wordt de gemeente tien tot twintig keer per dag gebeld door mensen die bedreigingen en scheldpartijen uiten. Ook doen complotdenkers zich voor als journalisten en nemen zij gesprekken met ambtenaren op, die ze vervolgens monteren en online zetten. De gemeente spreekt van ‘een soort gijzeling’ en heeft aangifte gedaan. Er is op hoog niveau contact met het OM en de politie, stelt een zegsman van de gemeente, en vrijdag was er crisisoverleg met een groep wetenschappers die hen adviseert wat nu te doen.

Complotdenkers op meer plekken actief

Het draait allemaal om een groep complotdenkers die zichzelf Flowers for Freedom noemt. Ze zijn er heilig van overtuigd dat de jonge mensen die in Bodegraven begraven liggen onder leiding van pedonetwerken zijn verkracht en vermoord. Volgens hen zijn daar – naast RIVM-baas Jaap van Dissel – verschillende mensen uit Bodegraven verantwoordelijk voor. Inwoners uit het dorp krijgen ook stenen en bloemen in hun tuinen gelegd. Er wordt onder meer verwezen naar de ‘coronavirus-beerput’.

Deze incidenten spelen niet alleen in Bodegraven. Afgelopen week legde de groep ook bloemen en teksten op het monument van de in 1999 vermoorde Marianne Vaatstra in het Friese De Westereen. Nabestaanden reageerden onthutst. Via de chatdienst Telegram roept de groep op om de komende weken bloemen te leggen bij andere herdenkingsplekken waaronder die van Nicky Verstappen. Daar zijn onlangs ook al bloemen en teksten verschenen.

Bloemen leggen gaat door

Intussen gaat het bloemen leggen bij de begraafplaats in Bodegraven ‘druppelsgewijs’ door. De beveiliging is afgeschaald, maar kan ‘ieder moment’ weer worden ingezet, aldus de woordvoerder van de gemeente. “We worden min of meer gegijzeld en gemanipuleerd door een kleine groep complotdenkers”, zegt de zegsman. “Dit is het verstoren van de grafrust. Voor nabestaanden is dit verschrikkelijk.”

Een van de nabestaanden, Ida Bromberg, heeft geen goed woord over voor het gebeuren op de begraafplaats. Haar vader, die in 2003 is overleden, ligt er. “Ik vind dit echt heel erg”, vertelt ze. “Eerst dacht ik dat het een eenmalige actie was, maar nu ik hoor dat het nog steeds bezig is, begint mijn bloed wel een beetje te koken.” Bromberg zag het eerste bericht op Twitter. “Zijn we nou helemaal gestoord geworden?, was mijn eerste gedachte. Dit is gewoon schandalig.”

Aangifte gedaan

De gemeente zegt de groep te hebben geanalyseerd en goed in beeld te hebben. Daaruit blijkt dat er drie complotdenkers zijn die de groep aansturen. Er is aangifte gedaan tegen een van hen. Hij zou oproepen tot de acties en in online video’s van de ‘pedoburgemeester’ van Bodegraven spreken.

Algemene Begraafplaats Vredehof, Bodegraven Beeld Werry Crone
Algemene Begraafplaats Vredehof, BodegravenBeeld Werry Crone

Bodegraven is volgens de gemeente nu toevallig slachtoffer, omdat een van de complotdenkers er vandaan komt. “Het zijn verzonnen verhalen over kindermoord, maar even gemakkelijk wordt ook Jaap van Dissel erbij getrokken als een van de kopstukken in een satanisch pedonetwerk”, zegt de woordvoerder. “Dat maakt het allemaal wel erg ongrijpbaar en ingewikkeld.” De gemeente vreest dat ook andere plekken in Nederland hiermee te maken krijgen en worstelt met het onder de aandacht brengen van de zaak. Reden waarom het de afgelopen weken is stilgehouden. “Die groep wil alleen aandacht, daar draait het om en daar moet je heel voorzichtig mee zijn.”

Nieuw fenomeen

Hoogleraar mediacultuur Stef Aupers, die al jaren onderzoek doet naar complottheorieën, had niet eerder van dit fenomeen gehoord. Toch kijkt hij er niet helemaal van op. “Dit is indicatief voor het feit dat complotdenken niet langer een beetje vrijblijvend theoretiseren op internet is, maar echt een sociale beweging is geworden.” Voor Aupers is het moeilijk te duiden. “Je ziet dat die verhalen van complottheorieën over pedofilie verbonden raken met een bredere mondiale beweging als QAnon. Met een ongelofelijke variatie in achtergronden en ideeën weten ze elkaar te vinden in het radicale wantrouwen. Van daaruit is de verbeelding grenzeloos.”

De Landelijke Organisatie van Begraafplaatsen heeft nog geen signalen gekregen van soortgelijke incidenten, maar houdt het in de gaten. “Het is uitermate triest dat mensen daarin meegaan en totaal voorbijgaan aan het leed dat ze de nabestaanden aandoen”, zegt voorzitter Anja Vink.

Lees ook:

Complotdenken is geen griepje dat gewoon weer overgaat

Argumenten overtuigen niet zomaar, om complottheorieën de wereld uit te helpen. Er is een betere infrastructuur nodig voor wetenschappelijke kennis, betoogt Tjesse Riemersma, docent filosofie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden