Gezondheid

Chroom-6-rapport: Giftige stof werd overal binnen defensie gebruikt

Staatssecretaris Barbara Visser (defensie) tijdens de presentatie van het chroom-6-rapport maandag. Beeld ANP
Staatssecretaris Barbara Visser (defensie) tijdens de presentatie van het chroom-6-rapport maandag.Beeld ANP

Het werken met ziekmakende stoffen staat opnieuw op de agenda van defensie nu blijkt dat bij alle onderdelen van de krijgsmacht mensen mogelijk zijn blootgesteld aan het ziekteverwekkende chroom-6.

Of iemand nou bij de luchtmacht, landmacht of marine werkt(e), dat maakt niet uit. Geen van de 229 onderzochte locaties van defensie valt uit te sluiten. Overal kunnen (oud-)medewerkers van het leger in aanraking zijn geweest met de giftige en kankerverwekkende stof chroom-6, een antiroestmiddel dat is verwerkt in verf voor bijvoorbeeld tanks of vliegtuigen.

Hetzelfde geldt voor arbeidsomstandigheden in de krijgsmacht tijdens het werken met gevaarlijke stoffen. Er zijn wel verschillen tussen de defensie-onderdelen, maar onder de streep is de slotsom glashelder: beschermende maatregelen waren overal onvoldoende. Zeker in de jaren zeventig en tachtig. Pas in de jaren negentig werd het beter, maar optimaal is de bescherming tijdens het werken met giftige stoffen bij defensie nog altijd niet.

Het zijn de belangrijkste conclusies uit een nieuw onderzoek van het RIVM naar de blootstelling aan chroom-6 en arbeidsomstandigheden bij defensie, dat maandag werd gepresenteerd. In 2014 werd al bekend dat (oud-)medewerkers van defensie bij opslaglocaties van de Navo (ook wel Poms-locaties) werden blootgesteld aan chroom-6.

Het topje van de ijsberg

Het onderzoek van RIVM laat zien hoe wijdverbreid het probleem is, en dan gaat het rapport maar over één gevaarlijke stof en één onderdeel van de overheid. Het onderzoek roept meteen de vraag op: is dit alles?

Het antwoord is vrijwel zeker nee, dit is nog maar het topje van de ijsberg. Maar de vraag is of al het andere nog boven water komt.

Het onderzoek naar chroom-6 werd begeleid door een commissie onder leiding van oud-vakbondsvoorzitter Ron Vreeman. Zowel werkgevers als werknemers waren vertegenwoordigd. Maar de twee jaar die Vreeman had uitgetrokken voor het onderzoek werden uiteindelijk zes jaar.

Zodoende komt de commissie met een opvallende aanbeveling: ondanks dat (oud-)medewerkers van defensie beroepsmatig aan veel meer gevaarlijke stoffen zijn blootgesteld dan alleen aan chroom-6 is het ‘ondoenlijk’ om alle gevaarlijke stoffen op dezelfde manier te onderzoeken.

In plaats daarvan adviseert de commissie defensie om aan te sluiten bij andere initiatieven, zoals het nog op te richten landelijk expertisecentrum stoffengerelateerde beroepsziekten. De afgelopen jaren lijkt er meer aandacht te zijn voor het werken met gevaarlijke stoffen, nu en in het verleden. Jaarlijks overlijden hierdoor 4100 mensen. Beroepsziekten zijn geen exclusief probleem van defensie, ook bij andere overheidsonderdelen is (of wordt) er gewerkt met gevaarlijke stoffen.

Verband tussen werk en ziekte

Vorig jaar concludeerde een onderzoekscommissie in opdracht van het ministerie van sociale zaken en werkgelegenheid dat een beroepsziekteclaim complex is en te lang duurt. De behandeling van schadeclaims moet sneller, zonder ingewikkelde rechterlijke procedures, aldus die commissie.

Wie in dienst van defensie door blootstelling aan chroom-6 kanker, COPD, astma of een andere ziekte heeft gekregen, heeft recht op een uitkering die kan oplopen tot 40.000 euro. Er moet sprake zijn van een verband tussen het werk en de ziekte, zegt staatssecretaris Barbara Visser. Maar wie aanvullend geld claimt vanwege het wegvallen van inkomsten, moet individueel aankloppen bij de rechter. Ook bij defensie resulteert dat soms in een slepende rechtsgang, zo blijkt uit nog lopende procedures van medewerkers van Poms-locaties.

Wat maandag restte was – wederom – een mea culpa van staatssecretaris Visser. In 2018 maakte ze al excuses nadat bleek dat de legerleiding al decennia geleden wist van de gevaren van chroom-6, maar dit verzweeg.

“Er is niet altijd voldoende zorg gedragen voor een veilige werkomgeving, en dat is ernstig. Ik begrijp dat geen enkel geldbedrag het leed kan wegnemen. Dit mag niet gebeuren. Daarvoor verdienen mensen excuses, van mij en van defensie”, aldus Visser.

Het RIVM-onderzoek

• Het onderzoek van het RIVM werd uitgevoerd onder 1566 (oud-)medewerkers van defensie die bij elkaar opgeteld 2735 functies hebben uitgeoefend. Zij werkten in de periode tussen 1970 en 2015 op in totaal 229 locaties van defensie-onderdelen. In die periode hebben naar schatting meer dan 850.000 mensen bij defensie gewerkt.

• Bij 70 procent van alle uitgeoefende functies waren er bijna dagelijks taken waarbij direct contact met chroom-6 mogelijk was. Bij 23 procent van de overige functies voerden (oud-)medewerkers van defensie zelf geen taken uit met een blootstellingsrisico, maar was blootstelling toch mogelijk doordat andere mensen taken in dezelfde ruimte uitvoerden.

• Het onderzoek toont aan dat door de hele defensieorganisatie heen (oud-)medewerkers in aanraking kunnen zijn geweest met chroom-6. De grootste kans op blootstelling was er bij mensen die direct werkten met chroomhoudende verf. Dat kan zijn tijdens het verfspuiten of lakken, of bij onderhoudswerkzaamheden zoals lassen, schuren, slijpen of stralen.

• De legerleiding liet na om personeel voldoende te beschermen. Vooral in de jaren zeventig en tachtig waren onvoldoende beschermingsmiddelen, zoals gelaatsmaskers, beschikbaar. Hoewel er vanaf de jaren negentig veel verbeterde, laten veel (oud-)medewerkers van defensie weten dat ook in recente jaren bescherming van personeel voor verbetering vatbaar was. Zo lag het gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen tegen verf en verfstof in de periode tussen 2010 tot 2015 bij iedere defensieorganisatie onder de 80 procent. Bij de marine liet amper 60 procent van de medewerkers over die periode weten dat er beschermingsmiddelen werden gebruikt.

• Het is niet mogelijk specifieke locaties of taken aan te wijzen of uit te sluiten bij de vraag of er sprake is geweest van blootstelling aan chroom-6. Het RIVM concludeert wel dat op basis van uitgevoerde taken een eventuele blootstelling van een (oud-)medewerker goed kan worden ingeschat. Mensen kunnen zich richten tot een informatiepunt en hebben bij ziekte recht op een financiële uitkering en nazorg.

Lees ook:

Veilig werken met giftige stoffen wil maar niet goed lukken

Bedrijven die werken met gevaarlijke stoffen hebben die gevaren ‘nog steeds onvoldoende in beeld’, constateerde de inspectie SZW vorig jaar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden