Mijn Keti KotiJudith Cyrus

Chef Judith Cyrus over het gedeelde koloniale verleden: ‘De Surinaamse keuken barst van de Europese invloeden’

Judith Cyrus Beeld Mark Kohn
Judith CyrusBeeld Mark Kohn

Wat herdenk je met Keti Koti? In aanloop naar 1 juli spreekt Trouw met allerlei mensen over hun band met de feestdag. Deze keer: kok en auteur Judith Cyrus. ‘Het is niet mijn geschiedenis. Het is ónze geschiedenis.’

Bakbananen, groen én rijp, aardvruchten zoals cassave en zoete aardappel, napi. Gezouten vis, meegebracht door de Europeanen. En een ei, als symbool voor wederopstanding.

Kok en auteur Judith Cyrus (52) staat in haar keuken in haar lichte Amsterdamse appartement en wijst de verschillende ingrediënten van het gerecht hêrihêri aan, een gerecht dat waarschijnlijk door tot slaafgemaakten gegeten werd. “Maar”, zegt ze met een blik op de kleurrijke foto in het door haar geschreven kookboek Paramaribo, “waarschijnlijk was de hêrihêri die mensen op de plantage kregen niet zo uitgebreid. Het moest vooral vullend zijn, niet voedend.”

Voor Keti Koti, de slavernijherdenking op 1 juli, maakt Cyrus samen met anderen 17.000 heri-heri maaltijden. Die kun je gratis afhalen op locaties in onder andere Amsterdam en Rotterdam, maar ook Almere en Leeuwarden doen dit jaar mee. Zo kun je de geschiedenis letterlijk proeven. En natuurlijk kun je al etende herdenken en de vrijheid vieren.

Gedeeld verleden

Met Keti Koti staan we stil bij ons gedeelde verleden, benadrukt Cyrus. “Ik weiger te zeggen dat slavernij vanwege mijn achtergrond mijn geschiedenis is. Het is ónze geschiedenis.”

Dat idee moest ook zichtbaar worden in haar kookboek. Daarin staan Surinaamse traditionele gerechten zoals pom, maar ook erwtensoep met rookworst. “Als ik mensen Surinaams leer koken, denken ze vaak dat de Surinaamse keuken heel exotisch is: met heel specialistische ingrediënten uit de toko.” Terwijl ze haar handen ten hemel heft: “Maar de Surinaamse keuken ís helemaal niet exotisch, hij barst juist van de Europese invloeden. Suriname is 300 jaar lang gekoloniseerd geweest. Dat gaat in je eten zitten.”

Nederlanders vergeten vaak hoe Nederlands Suriname nog steeds is. “De kerken, het onderwijssysteem, de nationale taal – alles is Nederlands.” Haar partner Marieke Strobbe komt de keuken in en vult aan. “Toen ik voor het eerst in Suriname was, werd ik me bewust van de Nederlandse invloed, zelfs vandaag nog. Er staat in Paramaribo nog altijd een levensgroot beeld van Wilhelmina. Waarom?” Ze moest ‘een traantje wegpinken’ bij zoveel zichtbaar koloniaal verleden.

Schaamte

Het was nog best een klus voor Cyrus om het culinair erfgoed van Suriname in het boek te vereeuwigen, vanwege de sterkte orale traditie. Leer koken van een Surinamer, en hij of zij zal hoeveelheden steevast uitdrukken als ‘een beetje’ of ‘genoeg’. “Tot het op smaak is.”

Of neem alleen de schrijfwijze van hêrihêri, ook wel geschreven als ‘heri heri’. Cyrus: “Je spreekt het uit als ‘hereri’, maar hoe schrijf je dat op?” Trots: “Gelukkig is mijn tante professor Renata de Bies, zij is gespecialiseerd in het Surinaams en was mijn vraagbaak bij de schrijfwijze.”

Thuis bij de familie Cyrus, in Koog aan de Zaan, werd er nadrukkelijk Nederlands gesproken. “Surinaams hoorde niet bij de sociale klasse van onze onderwijzersfamilie.” Cyrus worstelde met haar status als enige donkere meisje in het dorp. “Ik heb me wel geschaamd voor wie ik ben. Dat ik niet behoorde tot het blanke ras, en dus bijvoorbeeld niet voldeed aan schoonheidsidealen, dat maakte me onzeker.”

Black food matters

De schaamte ‘groeide’ ze voorbij, er kwam trots voor in de plaats. Ze zet het ‘onderwijzersbloed’ nu in om mensen bewust te maken van onze gedeelde cultuur. Dat Keti Koti dit jaar veel groter wordt gevierd dan voorheen, maakt haar zichtbaar vrolijk. “In Friesland, toch bekend van de blokkeerfriezen, staan nu allemaal jonge jongens Surinaams te koken. Die willen zich echt verdiepen in de geschiedenis. Geweldig vind ik dat.”

Black Lives Matter heeft absoluut gezorgd voor meer belangstelling voor het slavernijverleden, stelt Cyrus. De beweging heeft ook zijn weerslag gehad in het denken over eten. Ze laat het kookboek The Rise zien, van “de duizend kookboeken die ik heb nu mijn favoriet”. Het boek bevat recepten van Afro-Amerikaanse chefs; Black food matters, staat er op de achterflap. Cyrus wijst: “In Suriname eet je geen gebroken rijst, dat is iets voor de armen. Maar in dit boek is het juist een delicatesse.” Culinaire emancipatie in een notendop.

Lees ook:

Maak van Keti Koti een nationale feestdag, zeggen de grote steden

Keti Koti een nationale feestdag: dat moet in het regeerakkoord, vinden de vier grote steden. En stel ook een nationaal onderzoek in naar ons slavernijverleden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden