't Koetsiertje

Cevdet Y. krijgt gratie, omdat minister Dekker niet anders kan, niet omdat hij het wil

Minister Sander Dekker voor rechtsbescherming (VVD). Beeld ANP
Minister Sander Dekker voor rechtsbescherming (VVD).Beeld ANP

Voor het eerst sinds 1986 krijgt een levenslanggestrafte in Nederland gratie omdat de straf geen enkel doel meer dient. Het gaat om Cevdet Y., die sinds april 1983 een straf uitzit vanwege een schietpartij in café ‘t Koetsiertje in Delft, waarbij zes mensen om het leven kwamen. 

Demissionair minister Sander Dekker voor rechtsbescherming laat de Tweede Kamer in een brief weten dat “de juridische argumenten om gratie niet uit te voeren zijn uitgeput”. Hij draagt Y. daarom voor gratie aan bij de koning. Officieel kan alleen de koning een straf voortijdig beëindigen, in de praktijk is de beslissing van de minister doorslaggevend. Sinds 1986 werd alleen in 2009 een keer gratie verleend aan een levenslanggestrafte omdat de man ernstig ziek was en snel zou overlijden.

Dekker komt tot de beslissing nadat het gerechtshof in Den Haag begin deze week, net als de rechtbank eerder, oordeelde dat er onvoldoende argumenten zijn om gratie voor Y. nog langer te weigeren. De zaak bij het hof was zeker niet de eerste juridische procedure die de afgelopen jaren werd gevoerd tussen Y. en de staat. Meerdere keren wist Y. via de rechter een nieuw besluit over een afgewezen gratieverzoek af te dwingen, maar tot woensdag bleef de minister weigeren. 

Vrees dat rechters in de toekomst geen levenslang meer opleggen

In de brief aan de Kamer schrijft Dekker de vele juridische procedures gevoerd te hebben omdat zijn inzet was Y. geen gratie te verlenen. Zijn belangrijkste argument: de grote impact op de nabestaanden en de samenleving als de straf van Y. zou worden beëindigd. Nu de rechter “telkens heeft geoordeeld” dat zijn weigering juridisch geen standhoudt, kan hij niet anders dan Y. voor gratie voor te dragen, schrijft Dekker. Wel vindt hij deze kwestie aanleiding om fundamenteel te kijken naar de verhouding tussen de rechter en de minister bij beslissingen die gaan over de invrijheidstelling van levenslanggestraften.

Wat ook meespeelt is dat Dekker vreest dat als hij nu niet tot gratie overgaat, rechters in de toekomst geen levenslang meer opleggen. De Hoge Raad wees er onlangs nog op dat levenslanggestraften perspectief moet worden geboden en dat zij daadwerkelijk zicht moeten hebben op eventuele vrijlating. 

Het is niet de eerste keer dat de Hoge Raad dat zegt. Rond de eeuwwisseling ontstond in Nederland het uitgangspunt dat iemand die levenslang kreeg niet in aanmerking kwam voor vervroegde vrijlating. Maar volgens zowel het Europees Hof voor de Rechten van de Mens als de Hoge Raad handelde Nederland daarmee in strijd met het Europees mensenrechtenverdrag. Daarop besloten rechters geen levenslang meer op te leggen. Pas toen het beleid in 2017 werd aangepast durfden zij het weer aan. Zo kwam er een Adviescollege Levenslanggestraften die zich buigt over het resocialisatietraject van de gedetineerden. 

Y., die de langst gestrafte in Nederland was, woont overigens al een tijdje zelfstandig, onder begeleiding van een tbs-kliniek. Gratie betekent dat zijn levenslange straf officieel wordt omgezet in een tijdelijke celstraf en dat hij dus vrij man is.  

Lees ook 

‘De levenslange celstraf van de moordenaars van mijn Berend biedt mij geen enkele troost’

De twee mannen die de vriend van Ciska Postma in 2012 hebben gedood, kregen levenslang. ‘Gerechtigheid, riep ik toen. Maar diep van binnen wist ik dat dat onzin was.’

Betekent levenslang ook echt tot de dood in de cel?

De minister heeft een te grote politieke invloed op het traject van resocialisatie en uiteindelijke gratie van levenslanggestraften, zeggen juristen. De levenslange celstraf in Nederland is volgens hen daardoor nog altijd uitzichtloos.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden