Aanhangers van actiegroep Pro Zwarte Piet demonstreren voor het behoud van de traditionele piet. De demonstratie volgt op het besluit van de gemeente Eindhoven om vanaf 2020 alleen nog roetveegpieten in te zetten tijdens de intocht.  ANP

Zwartepietendiscussie

Burgemeesters kunnen weinig doen aan de kleur van Zwarte Piet (maar hij verandert vanzelf)

Aanhangers van actiegroep Pro Zwarte Piet demonstreren voor het behoud van de traditionele piet. De demonstratie volgt op het besluit van de gemeente Eindhoven om vanaf 2020 alleen nog roetveegpieten in te zetten tijdens de intocht. ANP Beeld ANP

Wat voor een invloed heeft de burgemeester op de kleur van zwarte Piet? Hij moet vooral goed kunnen praten, want juridisch staat hij met lege handen.

In de pittoreske haven van Weesp kan het publiek vandaag misschien voor het laatst naar een Sinterklaasintocht met Zwarte Pieten kijken, want het gemeentebestuur wil eigenlijk de roetveegpiet-kant op. Maar het comité dat de intocht organiseert, ziet dat niet zitten. Daarom streek de burgemeester zijn hand over zijn hart en wordt de traditionele intocht nog één keer toegestaan.

Wat weer de vraag opwerpt: wat heeft de burgemeester eigenlijk te zeggen als het gaat om de kleur van het personeel van de Sint? Eigenlijk niets, zeggen Jan Brouwer en Jon Schilder. De hoogleraren staats- en bestuursrecht bestudeerden uitgebreid de uitspraak van de Raad van State uit 2014, en daar is eigenlijk geen speld tussen te krijgen. De Raad verwijst naar artikel 7 van de Grondwet waarin preventieve censuur wordt verboden. “Kort samengevat staat daar dat een overheid zich nooit vooraf mag inlaten met de inhoud van een boodschap die burgers willen afgeven”, zegt Brouwer.

De Raad van State kwam destijds tot die duidelijke uitspraak, nadat toenmalig burgemeester Eberhard van der Laan van Amsterdam had geweigerd in te grijpen in de traditionele intocht. Tegenstanders van Zwarte Piet gingen daarop in beroep bij de afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. Die gaf Van der Laan gelijk, hoewel hij wel inconsequent was. De burgemeester greep wel van tevoren in toen de rechts-extremistische groep Pegida in een optocht posters met hakenkruizen wilde meevoeren. “Ook dat is preventieve censuur”, zegt Brouwer.

Protest verplaatst

Kick Out Zwarte Piet (KOZP) wil vandaag op een andere plek in Den Haag demonstreren. Een protest langs de route van de intocht is te gevaarlijk voor de betogers, laat de Haagse tak van de actiegroep op Facebook weten. De gemeente Den Haag bevestigt dat de plannen zijn aangepast, er wordt nu overlegd over een protestplek ergens anders in Den Haag. 

Niet te stoppen 

Maar stel dat nu of in de toekomst een rechter zal oordelen dat Zwarte Piet discriminatoire trekken vertoont, en daarmee strafbaar is? Mag een burgemeester voor zo’n optocht wel een vergunning verlenen? Ook dan is de rol van de burgemeester minimaal. “Hij kan informeel aankondigen dat ingrijpen dreigt, maar daar houdt het mee op. Pas na de start van de tocht kan de politie optreden in opdracht van de officier van justitie.” Wat de burgemeester rest is het dreigen met de intrekking van subsidie, maar nog beter is het volgens Brouwer dat hij met argumenten overtuigt. Dat is ook wat ze in Weesp gaan doen, zegt woordvoerder Karin Seuren. “We willen wegblijven van de procedures, en in dialoog veranderen.”

Zo zal het ook in heel Nederland gebeuren, zegt hoogleraar Schilder. “Als de geschiedenis één ding onomstotelijk aantoont dan is het dat dit soort mondiale maatschappelijke ontwikkelingen niet te stoppen zijn en vroeg of laat gevolgen hebben voor de inhoud van het recht.”

Afkeurenswaardig gedrag wordt volgens de beide hoogleraren na verloop van tijd onrechtmatig en uiteindelijk als strafwaardig gedrag aangemerkt. “Denk aan het stierenvechten, katbranden en gans- en palingtrekken: het argument dat dit een eeuwenoude traditie was, bleek niet opgewassen tegen het protest tegen het beleefde onrecht.”

Hoogleraar Brouwer heeft overigens nog een idee: “De Verenigde Naties hebben 21 maart uitgeroepen tot Internationale Dag tegen Racisme en Discriminatie. Als we die dag laten samenvallen met de dag van de intocht van de Sint, en Zwarte Piet dan veel meer zien als symbool van het debat dat juist rond zijn komst oplaait. Misschien helpt het.”

Lees ook:
Deze voorstanders van Zwarte Piet weten het zeker: ‘Roetveegpiet komt er bij mij niet in’

In steeds meer plaatsen vervangt de roetveegpiet Zwarte Piet. Dat zal dit weekend bij de intochten weer voor protest zorgen

Blijf discussiëren over Zwarte Piet, het levert wat op

In veel steden, tijdens de landelijke intocht en in het ‘Sinterklaasjournaal’ prijken roetveegpieten. Dat is winst. Die trend kan alleen worden doorgezet door het debat te blijven voeren, ook al is dat soms ongemakkelijk, schrijft Trouw in het commentaar.

Organiseer een afscheidsritueel voor Zwarte Piet

Hoe doorbreek je dat wij-zij-denken, om samen constructief na te denken over de toekomst? Twee filosofen geven antwoord. Afscheid doet pijn, ook van zaken waar je vanaf wilt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden