InterviewMichiel de Vries

‘Burgemeesters kunnen helemaal niet beslissen om de winkelsluiting niet te handhaven’

Bij modewinkel Flair bereiden ze zich voor op de openstelling van de zaak. De modewinkel en andere lokale ondernemers in het Drentse dorp overwegen om zaterdag de deuren weer te openen, ongeacht of de coronamaatregels dat toestaan.  Beeld ANP /  ANP
Bij modewinkel Flair bereiden ze zich voor op de openstelling van de zaak. De modewinkel en andere lokale ondernemers in het Drentse dorp overwegen om zaterdag de deuren weer te openen, ongeacht of de coronamaatregels dat toestaan.Beeld ANP / ANP

Door vooraf al aan te kondigen dat zij een winkelsluiting niet langer zouden handhaven, oefenden burgemeesters deze week druk uit op het kabinet. Zo konden zij aan ondernemers laten zien dat hun zorgen worden gehoord, zegt hoogleraar bestuurskunde Michiel de Vries.

Judith Harmsen

De lockdown is niet langer houdbaar, waarschuwden burgemeesters uit verschillende delen van het land deze week. Openen winkeliers toch de deuren, dan zullen wij ze niet tegenhouden, klonk het op veel plaatsen. Terwijl de nieuwe persconferentie naderde, nam de gemeentelijke ongehoorzaamheid toe.

Maar gemeenten kunnen helemaal niet zelf beslissen de regels niet langer te handhaven, zegt hoogleraar bestuurskundige Michiel de Vries, van de Radboud Universiteit in Nijmegen. “Ik vind wel dat ze een heel grote broek aantrekken eerlijk gezegd. Als het Rijk zegt: ‘dit zijn de regels’, dan zullen de gemeenten die toch moeten handhaven.”

“Als een gemeente echt zou weigeren, dan kan het kabinet een aanwijzing geven. Helpt dat niet, dan zou het kabinet uiteindelijk zelfs een regeringscommissaris kunnen sturen, vanwege nalatigheid van lokaal bestuur. Maar dat is echt heel erg uitzonderlijk. De laatste keer dat dat gebeurde was volgens mij in de jaren vijftig, in Finsterwolde. Die gemeente had toen een communistisch bestuur dat tegen landelijke wetgeving in ging.”

“Burgemeesters zullen zo ver echt niet willen gaan. Zij weten ook dat als ze deze maatregelen niet handhaven, er toch een soort normvervaging plaatsvindt. Het ondermijnt de democratie, en dat willen burgemeesters ook echt niet.”

Waarom kondigen ze het dan toch aan?

“Deels om iets goeds te kunnen doen voor de ondernemers, denk ik. De burgemeesters kunnen hen op deze manier een hart onder de riem steken en laten merken dat ze hun zorgen serieus nemen. Daarbij zorgt het voor druk op Kuipers (minister van volksgezondheid red.). De minister is natuurlijk geen bestuurskundige, dus misschien dat hij de druk ook wel voelt. Maar als hij verstandig is dan weet hij: dit gaat zo helemaal niet. Als het kabinet zegt: ‘de lockdown wordt verlengd’, dan zullen de burgemeesters er toch echt voor moeten zorgen dat de regels worden nageleefd.

“Het is uiteindelijk een kwestie van prioriteiten. Wat vind je belangrijker? De volksgezondheid en de gevaren die het misschien oplevert als ook ouderen besmet raken met omikron? Of de economische situatie van de ondernemers? Dat is een politieke afweging. Wordt er voor de volksgezondheid gekozen, dan hebben de gemeenten zich daarnaar te schikken. Ik verwacht ook wel dat ze dat zullen doen.”

Sommige burgemeesters zien het openen van de winkels in de lockdown als een soort demonstratie, en demonstreren mag. Wat vindt u van dat argument?

“Het wordt een beetje een woordenspel. Is dit een demonstratie? Iemand kan inderdaad misschien zeggen: ik heb de vrijheid om te demonstreren, en mijn manier om te demonstreren is door mijn winkel open te doen. Maar dan geldt natuurlijk wel: een demonstratie duurt een uur of drie, maximaal een dag.”

Dus dan kan het niet zo zijn dat ze daarna weer een dag open gaan?

“Nee dat lijkt me niet. Maar als er gemeenten zijn die toestaan dat mensen een dag protesteren door hun winkel open te gooien, dan zal dat niet direct grote problemen opleveren denk ik.”

Lees ook:

Druk om te versoepelen is groot, maar kan het ook?

De druk op het kabinet om de samenleving te heropenen neemt van alle kanten toe. Maar veel risico’s kan de nieuwe minister Kuipers niet nemen.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden