Brandbrief

Brandbrief advocaten: opsporingsmethoden OM in strijd met mensenrechten

null Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Strafrechtadvocaten uiten gezamenlijk hun zorgen over nieuwe opsporingsmethoden van het Openbaar Ministerie.

Yara van Buuren

De afgelopen jaren zijn de opsporingsdiensten zich in toenemende mate gaan richten op het in beslag nemen, aftappen en hacken van versleutelde berichten. Criminelen gebruiken deze berichten om heimelijk te kunnen communiceren. De onderschepte berichten vormen bij veel grote strafzaken belangrijk bewijs. Bijvoorbeeld bij de veroordeling van de mannen achter de martelkamer en de zaak tegen Ridouan T.

Strafrechtadvocaten maken zich grote zorgen over de manier waarop grote hoeveelheden berichten door justitie worden verzameld en onderzocht. De nieuwe opsporingsmethoden zouden in strijd zijn met fundamentele mensenrechten, zo waarschuwen de advocaten in een brandbrief.

Het is ongebruikelijk dat strafrechtadvocaten zich verenigen en gezamenlijk hun zorgen uiten. Discussies worden immers veelal in de rechtszaal beslecht. Maar deze brandbrief is door meer dan honderd advocaten ondertekend. “Dit onderwerp overstijgt het belang van individuele verdachten en bevindt zich op het belangrijke grensvlak tussen veiligheid en vrijheid”, legt Ruud van Boom uit, strafrechtadvocaat en een van de initiatiefnemers van de brief.

Twee belangrijke rechten

Volgens de ondertekenaars staan twee belangrijke rechten op het spel: het recht op een eerlijk proces en het recht op privacy. Informatie uit de gekraakte berichten geeft justitie ‘een unieke inkijk in de internationaal georganiseerde misdaad’, zo schrijft het OM op haar website. Zulke vergaande opsporingsmethoden vereisen op zijn minst transparantie, stelt Van Boom.

Maar advocaten krijgen onvoldoende inzage om de rechtmatigheid van de verkregen informatie te toetsen. Zo blijft onduidelijk of vooraf voldoende verdenking bestond tegen alle gebruikers van de versleutelde communicatiediensten en of de grootschalige inzet van de onderzoeksmethode wel proportioneel is.

Daarnaast mogen advocaten ook de betrouwbaarheid van de verkrijging van informatie niet toetsen. Hierbij gaat het over de onvolledigheid van de informatie en de vraag of de beschikbare informatie wel betrouwbaar is. Zo blijken gesprekken soms te zijn toegeschreven aan de verkeerde telefoon.

Vertrouwensbeginsel

In beide gevallen beroept het OM zich op het vertrouwensbeginsel, dat stelt dat aangenomen mag worden dat bewijsmateriaal dat uit andere landen afkomstig is, rechtmatig verkregen is. Veel informatie is verkregen via internationale opsporingsacties. Nederlandse advocaten krijgen daarom geen toestemming om de verkregen informatie opnieuw te toetsen. Dat zou volgens Van Boom wel moeten.

Daarnaast maken advocaten maken zich zorgen over de privacy van alle burgers. De afgelopen jaren heeft de opsporingsdienst miljoenen berichten onderschept. Het blijft vooralsnog onduidelijk welke data zijn onderschept en wat er met die data is gebeurd.

De ondertekenaars vrezen daarbij voor een glijdende schaal. Ook andere versleutelde communicatiediensten, zoals WhatsApp en Signal, maken gebruik van encryptie. ‘Ook die diensten worden al in de verdachte hoek geplaatst’, zo staat in de brief.

Internationale zorgen

Ook internationaal groeit het aantal strafzaken waarbij justitie gebruikmaakt van informatie verkregen uit versleutelde berichten. In Italië en Frankrijk heeft de rechter onlangs uitspraken gedaan, waaruit kan worden opgemaakt dat het bewijs niet aan de betrouwbaarheidseisen voldoet.

In Nederland nam de rechtbank van Leeuwarden maandag een belangrijk besluit. Zij wil gebruikmaken van de mogelijkheid om vragen te stellen aan de Hoge Raad over het vertrouwensbeginsel. Een uitspraak van de Hoge Raad kan juridisch meer duidelijkheid geven.

Een woordvoerder van het OM laat weten bekend te zijn met de verwijten en verweren uit de brief. “Tot op heden is het gebruik van cryptodata in het strafproces door opeenvolgende rechters – in navolging van het OM – rechtmatig bevonden.” Verder wil hij niet inhoudelijk op de actie ingaan.

Lees ook:

De advocaten van Ridouan T. gaan voor vrijspraak vanwege onrechtmatig verkregen bewijs

De bewijzen tegen Ridouan T. zijn onrechtmatig verkregen, zeggen de advocaten van Ridouan T. Het OM staat daarom volgens hen met lege handen.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden